Ziyosfera

Victor Turner

Виктор Виттер Тёрнер (1920-йил 28-май — 1983-йил 18-декабр) Шотландия маданий антропологи бўлиб, ўзининг рамзлар ва маросимлар ҳақидаги ишлари билан машҳур эди. Унинг иши, Клиффорд Геэртз ва бошқалар билан бир қаторда, кўпинча рамзий ва изоҳли антропология деб аталди.

Ёшлик йиллари

Виктор Тёрнер Глазгода (Шотландия) туғилган, Норман ва Виолет Тёрнернинг ўғли бўлган. Унинг отаси электротехника муҳандиси ва онаси Шотландия миллий ўйинчиларига асос солган репертуар актрисаси эди. Тёрнер дастлаб Лондон Университет коллежида шеърият ва классикани ўрганган.

1941-йилда Тёрнер Иккинчи Жаҳон урушига чақирилди ва 1944-йилгача жанговар бўлмаган. Уч йиллик хизмати давомида у уруш пайтида „ер қизи“ сифатида хизмат қилган Эдит Броклсби Девис билан учрашди ва унга уйланди. Уларнинг беш фарзанди орасида олим Роберт Тёрнер, шоир Фредерик Тёрнер ва Гучер коллежининг антропология профессори Рори Тёрнер бор.

Тёрнер 1946-йилда антропологияга янги эътибор билан Университет коллежига қайтиб келди. Кейинчалик Манчестер университетида антропология бўйича аспирантурани давом эттирди[1][2].

Фаолияти

Тёрнер Замбияда (ўша пайтда Шимолий Родезия) Родос-Ливингстон институтида тадқиқотчи бўлиб ишлаган. Айнан шу лавозим орқали Тёрнер Замбиянинг Ндембу халқини умрбод ўрганишни бошлади. 1955-йилда Манчестер университетида докторлик диссертациясини тамомлаган. Ўз даврининг кўплаб Манчестер антропологлари сингари, у ҳам можаролар билан шуғулланган. У Ндембу қишлоғи аҳолиси ўртасидаги можаро ва инқирозни ҳал қилишнинг рамзийлигини ҳисобга олиш учун ижтимоий драманинг янги консепсиясини ишлаб чиқди.

Тёрнер ўз карерасини маросимларни ўрганиш билан ўтказди. 1950-йилларнинг охирида Чикаго университети профессори сифатида Тёрнер ўзининг удум ва маросимларини ўрганишни жаҳон динлари ва диний қаҳрамонлар ҳаётига татбиқ қила бошлади. У рафиқаси билан 1958-йилда католикликни қабул қилган[3][4].

Тёрнер Арнолд ван Геннепнинг ўтиш маросимларининг уч томонлама тузилишини ва лиминал фазадаги назарияларни кенгайтирди. Ван Геннепнинг тузилиши пре-лиминал фаза (ажралиш), лиминал фаза (ўтиш) ва пост-лиминал фазадан (реинкорпорация) иборат эди. Тёрнернинг таъкидлашича, чегаравийликда, икки фаза ўртасидаги ўтиш ҳолатида, шахслар „орада ва ўртасида“ эди: улар илгари бир қисми бўлган жамиятга тегишли эмас эдилар ва улар ҳали бу жамиятга қайта қўшилмаган. Лиминаллик — бу камтарлик, ёлғизлик, синовлар, жинсий ноаниқлик ва коммунитас билан тавсифланган ноаниқ давр[2].

Тёрнер, шунингдек, содиқ этнограф бўлган ва маросимлар устида ишлаган. У рафиқаси Эдит ЛБ Тёрнер билан биргаликда "Христиан маданиятида тасвир ва ҳаж" (1978) асарини ёзган.

Ўлими

Тёрнер 1983-йил 18-декабрда Виржиния штатининг Чарлоттесвилле шаҳрида вафот этди. Ўлимидан сўнг, унинг беваси Эдитҳ Тёрнер антрополог сифатида ўз карерасини бошлади. У Викторнинг „тажриба антропологияси“ асосида „cоммунитас“ нашрини ишлаб чиқди[5].

Таъсир доираси

Муаллиф Чак Палаҳникнинг " Тҳе Белиэвер " журналида шундай сўзларидан иқтибос келтирган: „Мен кўпинча лиминал ва лиминоид ҳодисалар ҳақида кўп ёзган Виктор Тёрнернинг асарларини драматизация қиламан“[6]. Тёрнернинг чегаравийлик ва ишлаш бўйича иши Перформанс тадқиқотлари соҳасидаги ўзгаришларга кучли таъсир кўрсатди[7], айниқса Ричард Шечнер билан дўстлиги ва профессионал ҳамкорлиги туфайли у маросим ва театр ўртасидаги муносабатларни ўрганган[8].

Виктор Тёрнер мукофоти

Этнографик ёзув бўйича Виктор Тёрнер мукофоти ҳар йили Гуманистик Антропология Жамияти (СҲА) томонидан берилади. Мувофиқ асарлар „турли жанрларда нашр этилган китоблар, жумладан этнографик монографиялар, ҳикоялар, иншолар, биографиялар, хотиралар, шеърлар ва драмалар“[9]. Кирин Нараяннинг „ Ҳикоячилар, азизлар ва калтаклар: ҳинд диний таълимотидаги халқ ҳикояси“ (1989) 1990-йилда Виктор Тёрнер мукофотининг биринчи совриндори эди[10][11].

Нашрлари

  • Рамзлар ўрмони: Ндембу маросимининг аспектлари (1967), Корнел университети нашриёти 1970-йил қоғоз муқоваси:ИСБН 0-8014-9101-0
  • Африка жамиятида бўлиниш ва давомийлик (1968), Манчестер университети нашриёти
  • Азоб барабанлари: Замбия Ндембу ўртасидаги диний жараёнларни ўрганиш (1968), Cларендон ПрессИСБН 0-8014-9205-Х
  • Ритуал жараён: тузилма ва анти-тузилиш (1969), Алдине транзаксияси 1995 қоғозли нашр:ИСБН 0-202-01190-9
  • Драмалар, майдонлар ва метафоралар: Инсон жамиятидаги рамзий ҳаракат (1974), Корнел университети нашриёти, 1975-йил қоғоз муқоваси:ИСБН 0-8014-9151-7
  • Христиан маданиятида тасвир ва зиёрат (1978), Эдитҳ ЛБ Тёрнер (ҳаммуаллиф), Cолумбиа Университй Пресс 1995 қоғоз муқоваси:ИСБН 0-231-04287-6
  • Ритуалдан театргача: Ўйиннинг инсоний жиддийлиги (1982), ПАЖ нашрлари қоғоз муқоваси:ИСБН 0-933826-17-6
  • Лиминалитй, Каббалаҳ ва Медиа (1985), Академик матбуот
  • Ишлаш антропологияси (1986), ПАЖ нашрлари қоғоз муқоваси:ИСБН 1-55554-001-5
  • Тажриба антропологияси (1986), Иллинойс университети Пресс 2001 қоғоз муқоваси:ИСБН 0-252-01249-6

Манбалар

  1. ↑ Турнер, Эдитҳ „Тҳе Литерарй Рооц оф Виcтор Турнер'с Антҳропологй“, . Виcтор Турнер анд тҳе Cонструcтион оф Cултурал Cритиcисм Катҳлеэн М. Ашлей: . Индианаполис: Индиана Университй Пресс, 1990 — 163–169-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Мооре, Жеррй Д. „Виcтор Турнер: Сймболс, Пилгримс, анд Драма“, . Висионс оф Cултуре. Ланҳам, МД: АлтаМира Пресс, 2012 — 224–234-бет. 
  3. ↑ Тимотҳй Ларсен. Тҳе Слаин Год: Антҳропологисц анд тҳе Чристиан Фаитҳ. ОУП Охфорд, 28-август 2014-йил — 182–198-бет. ИСБН 978-0-19-163205-1. 
  4. ↑ Бжøрн Тҳомассен. Лиминалитй анд тҳе Модерн: Ливинг Тҳроугҳ тҳе Ин-Бетwеэн. Роутледге, 6-май 2016-йил — 78–80-бет. ИСБН 978-1-317-10504-6. 
  5. ↑ Турнер, Эдитҳ. Cоммунитас: Тҳе Антҳропологй оф Cоллеcтиве Жой. Неw Ёрк: Палграве Маcмиллан., 2011-йил декабр. 
  6. ↑ „Иссуэс“.
  7. ↑ Cомпанион Wебситес (17-декабр 2012-йил), Перформанcе Студиэс: Ан Интродуcтион - Виcтор Турнер'с Соcиал Драма, қаралди: 2018-10-10{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ Ёрк. „Перформанcе анд перформативитй - а метҳод то студй тҳе медиа анд ҳоw тҳе аболитион оф славерй ҳас беэн cоммеморатед“ (инглизча). www.ҳисторй.аc.ук. 2017-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-октабр 2018-йил.
  9. ↑ „Wелcоме! | Соcиэтй фор Ҳуманистиc Антҳропологй“ (инглизча). ша.америcанантҳро.орг. 2020-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-сентабр 2018-йил.
  10. ↑ Диреcтор (Ресеарч Сервиcес Дивисион). „Профессор Кирин Нараян“ (инглизча). ресеарчерс.ану.эду.ау. 2017-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-сентабр 2018-йил.
  11. ↑ „СҲА Призе Wиннерс | Соcиэтй фор Ҳуманистиc Антҳропологй“ (инглизча). ша.америcанантҳро.орг. 2017-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-сентабр 2018-йил.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Victor_Turner" dan olindi