Ziyosfera

Vikram Sarabhai

Викрам Сарабҳаи—(1919-йил 12-август – 1971-йил 30-декабр) – ҳинд физиги ва астрономи бўлиб, космик тадқиқотларни бошлаган ва Ҳиндистонда ядро энергетикасини ривожлантиришга ёрдам берган. У 1966 йилда Падма Бҳушан ва 1972 йилда Падма Вибҳушан (вафотидан кейин) билан тақдирланган. У халқаро миқёсда Ҳиндистон космик дастурининг отаси сифатида эътироф этилган.

Викрам Сарабҳаи
Таваллуди 1919-йил 12-август
Аҳмадобод
Вафоти 1971-йил 30-декабр
Тривандрум
Фуқаролиги Ҳиндистон республикаси
Миллати ҳинд
Соҳаси астроном
Иш жойлари Ҳиндистон космик тадқиқот ташкилоти, Жисмоний тадқиқот лабараторияси
Таълими Кембриж университети
Мукофотлари Падма Бҳушам, Падма Вибҳуша
Турмуш ўртоғи Мариналини Сарабҳаи
Дини индуизм

Шахсий ҳаёт

Викрам Мриналини Сарабхаи Амбалал Сарабхайнинг ўғли, у ҳиндистонлик машҳур Сарабхай оиласидан бўлиб, Ҳиндистон мустақиллик ҳаракатига содиқ бўлган йирик саноатчилар эди. Викрам Сарабхаи 1942 йилда классик раққоса Мриналини билан турмуш қурди. Унинг икки фарзанди бор эди. Қизи Малика актриса жуда ҳам кўп шуҳрат қозонган, ўғли Картикея ҳам илм-фанда фаол бўлди. У умри давомида жайнизм динига амал қилган. У Аҳмадободдаги Гужарат коллежида ўқиди, лекин кейинчалик Англиянинг Кембриж университетига кўчиб ўтди ва у ерда 1940 йилда табиий фанлар бўйича ўз салоҳиятини оширди. 1945-йилда у докторлик диссертациясини ҳимоя қилиш учун Кембрижга қайтиб келди ва 1947-йилда „Тропик кенгликларда космик нурларни ўрганиш“ диссертациясини ёзди.

Профессионал ҳаёт

Доктор Викрам А. Сарабхаи Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилоти (ИСРО) раиси ва Ҳиндистон атом энергияси департаменти раҳбари ва НАСА маъмурияти доктори Томас О. Пейн мисли кўрилмаган экспериментда ҳамкорлик қилиш тўғрисида шартнома имзоладилар. Коинот сунъий йўлдошини Ҳиндистоннинг 5000 га яқин қишлоқларига ўқув телевизион дастурларини олиб киришди. Ҳиндистонда космик фанлар бешиги сифатида танилган Физика тадқиқот лабораторияси (ПРЛ) 1947 йилда Викрам Сарабхай томонидан асос солинган. ПРЛ ўзининг қароргоҳида, „РЕТРЕАТ“да космик нурлар бўйича тадқиқотлар билан оддий бошлаган. Институтнинг биринчи директори профессор Калпатҳи Рамакришна Раманатан эди. Дастлабки эътибор космик нурлар ва юқори атмосферанинг хусусиятларини ўрганиш эди. Тадқиқот йўналишлари кейинчалик Атом энергияси бўйича комиссия грантлари билан назарий физика ва радиофизикани ўз ичига олган ҳолда кенгайтирилди. У Сарабхаи оилавий бизнес конгломератини бошқарган. Унинг қизиқишлари фандан спортга, статистикага қадар турлича эди. У мамлакатдаги биринчи бозор тадқиқоти ташкилоти Оператион Ресеарч Гроуп (ОРГ) ни тузди. У ташкил этишга ёрдам берган кўплаб институтлар орасида энг кўзга кўринганлари Аҳмадободдаги Неру тараққиёт жамғармаси, Ҳиндистоннинг Аҳмедобод бошқарув институти (ИИМА), Аҳмадобод тўқимачилик саноати тадқиқот ассоциацияси (АТИРА) ва (CЕПТ). У рафиқаси Мриналини Сарабхаи билан биргаликда Дарпана Ижро санъати академиясига асос солган. Унинг ташаббуси билан ташкил этилган лойиҳалар ва муассасалар орасида Калпаккамдаги Фаст Бреэдер Тест Реаcтор (ФБТР), Калкуттадаги Вариабле Энергй Cйcлотрон Прожеcт, Ҳайдарободдаги Элеcтрониcс Cорпоратион оф Индиа Лимитед (ЭCИЛ) ва Ураниум Cорпоратион оф Индиа Лимитед (УCИЛ) Жадугуда, Жҳаркҳанд. Сарабхай ҳинд сунъий йўлдошини яратиш ва учириш лойиҳасини бошлади. Натижада, биринчи ҳинд сунъий йўлдоши Арябҳата 1975 йилда Россия космодромидан орбитага чиқарилди. У Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилотининг асосчиси эди.

Ўлим

1971-йил 30-декабрда Сарабхаи Бомбейга жўнаб кетишидан олдин СЛВ дизайнини кўриб чиқиши керак эди. У А. П. Ж. Абдул Калом билан телефонда гаплашган эди. Суҳбатдан бир соат ўтгач, Сарабхаи Тривандрумда (ҳозирги Тируванантҳапурам) юрак хуружи туфайли 52 ёшида вафот этди. Унинг жасади Аҳмадободда куйдирилган.

Таниқли лавозимлар

•Физика бўлими президенти, Ҳиндистон фан конгресси (1962) •И. А. Э. А. Бош конференцияси президенти, Вена (1970) •Ҳиндистон Атом энергияси комиссияси раиси (1966-1971) •Вице-президент, БМТнинг „Атом энергиясидан тинч мақсадларда фойдаланиш“ тўртинчи конференцияси (1971) •Космик иловалар маркази асосчиси ва раиси (1963-1971)

1972 йилги ҳинд маркасида Сарабхай Керала штатининг пойтахти Тируванантҳапурамда (Тривандрум) жойлашган Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилотининг ракеталарни ишлаб чиқиш бўйича етакчи об’экти бўлган Викрам Сарабҳаи космик маркази (ВССC) унинг хотирасига номланган. У Аҳмадободдаги бошқа саноатчилар билан биргаликда Ҳиндистон бошқарув институтини ташкил этишда катта рол ўйнади, Аҳмадобод. Ҳиндистон почта департаменти вафотининг биринчи йиллиги муносабати билан эсдалик почта маркасини чиқарди (1972 йил 30 декабр) 1973 йилда Халқаро Астрономия Иттифоқи Осойишталик денгизидаги Бессел А ой кратери Сарабхай кратери деб номланишига қарор қилди. 2019-йил 20-сентабр куни Ойнинг жанубий қутби яқинига қўниши керак бўлган Ҳиндистоннинг Чандраяан-2 ой миссиясидаги қўнувчига унинг шарафига Викрам номи берилди. Гужаратнинг Аҳмадобод шаҳрида жойлашган Викрам А Сарабҳаи Жамоатчилик Илмий Маркази (ВАСCСC) унинг номи билан аталган. Викрам Сарабхаи ушбу институтни 1960-йилларда ташкил этган. Викторина бўйича собиқ жаҳон чемпиони Викрам Жоши унинг шарафига номланган. 2019-йил 26-июл куни Ҳайдарободдаги БМ Бирла илмий марказида унга Коинот музейи бағишланган. Музей Пранав Шарма томонидан бошқарилган. ИСРО компаниясининг Викас (ракета двигатели) унинг номи билан аталган. 2019-йил 12-август куни унинг 100 йиллиги муносабати билан Ҳиндистон космик тадқиқотлар ташкилоти (ИСРО) Викрам Сарабхай номидаги мукофотни эълон қилди. Коинот фанлари технологияси ва тадқиқотлари соҳасидаги Викрам Сарабхаи журналистика мукофоти космик фанлар, иловалар ва тадқиқотлар соҳаларига ҳисса қўшган журналистларга берилади.

Манбалар

Адабиётлар

  1. Шоҳ 2016-йил 1-боб.
  2. „Падма мукофотлари каталоги (1954-2013)“ (ПДФ) . Ички ишлар вазирлиги, Ҳиндистон ҳукумати. 14 август 2013-йил. Асл нусхадан (ПДФ) 2015-йил 15-октябрда архивланган. 2015-йил 21-июлда олинган.
  3. „Викрам Сарабхайнинг ўлими ортидаги сир“. 2008-йил 30-декабр. 2015-йил 22-июлда олинган.
  4. Уннитҳан, Читра (2014 йил 8 январ). „Викрам Сарабхайнинг севги муносабатлари ИИМ-А ни туғди“ . Тҳе Тимес оф Индиа . 2015 -йил 22-июлда олинган .
  5. Сингх, Хушвант (2006 йил 14 январ). „Қувғин гувоҳи“ . Трибуна (Якшанба қўшимча) . 2015 -йил 22-июлда олинган .
  6. „Жаинлар 7 Падмас билан шоуни ўғирлашади“ . Ҳиндистон даври . Ҳиндистон вақтлари . 2015 йил 9 апрел . 2015 -йил 9-декабрда олинган . Жайн ҳамжамияти мамлакат космик дастурининг отаси деб ҳисобланган таниқли олим Викрам Сарабхайми ёки ҳинд адабиётидаги биринчи автобиография бўлмиш „Ардхакатҳанака“ асарини яратган шоир, мутафаккир ва руҳий етакчи Банарсидас бўладими, ҳар доим ажойиб истеъдодни тарбиялаб келган. .
  7. Гоял Шикҳа (2019 йил 12 август). „Викрам Сарабхаи ИСРО 100 йиллиги асосчиси: билишингиз керак бўлган ҳамма нарса“. Жагран Жош. 2019-йил 12-августда олинди .
  8. Р. Партҳасаратҳй (2003 йил 3 апрел). „Викрам Сарабҳаи (1919-1971): Ҳиндистон космик дастури архитектори“. Ҳиндулар. 2003-йил 18-майда асл нусхадан архивланган. 2019-йил 10-августда олинди .
  9. „ҚИСҚА ТАРИХ“ . Жисмоний тадқиқотлар лабораторияси, Коинот департаменти, Ҳиндистон ҳукумати. 2016 йил 8 апрелда асл нусхадан архивланган . 2016-йил 28-мартда олинди .
  10. „Архивдан (1969 йил 23-май): Сарабхай ядро сиёсатини сусайтирмоқда“ . Ҳиндулар . 23 май 2019 йил . ИССН 0971-751Х . 2019 -йил 10-августда олинди .
  11. „Атом энергияси бўйича комиссиянинг собиқ раислари“ (ПДФ) . Ҳиндистон ҳукумати Атом энергияси департаменти . 2012 йил 5 июн . 2019 -йил 10-августда олинди .
  12. „Космик иловалар маркази“. 2019 -йил 10-августда олинди .
  13. (Праҳа 1991), Бессел боби, 74-бет, ИСБН 80-85277-10-7 (чех тилида)
  14. Сарабхай (кратер) – „Сайёр номлари: Ойдаги Сарабхай;“ . Сайёра номенклатураси газетаси, ИАУ, УСГС , НАСА . 2010 йил 18 октябр . 2015 -йил 22-июлда олинган .
  15. „Ҳайдарободда ИСРО ҳамкорлик – ИСРО билан космик музей очилди“ . 2020 -йил 22-сентябрда олинди .
  16. (2019 йил 6 декабр). „Бирла Илмий Маркази Пранав Шарма РЕХ Кармавеэр мукофотига сазовор бўлди“ . Ҳиндулар . ИССН 0971-751Х . 2020 -йил 22-сентябрда олинди .
  17. „ИСРО космик фанлар, иловалар ва тадқиқотлар соҳасидаги журналистика учун Викрам Сарабхаи мукофотларини эълон қилади“ . Биринчи хабар . 2019 йил 8 август.
  18. „Викрам Сарабхай таваллудининг 100 йиллиги“ .
  19. Викрам Сарабхайни нотўғри олади" . Тҳе Индиан Эхпресс . 2022-йил 2-март . Олинган 4-март, 2022 -йил .
  20. „Нима учун Роcкет Бойс жуда кўп ижодий эркинликларга муҳтож эмас эди“ . 2022 йил 24 феврал . 2022 -йил 4-мартда олинди .
  21. „Ядровий дастур тарихчиси сифатида мен фақат ракета ўғил болаларидаги уловларга кулишим мумкин“ 2022 -йил 4-мартда олинди .
  22. „Ракета йигитлари“ яхши бошланади, кейин очиқ-ойдин умумий тегиниш билан агиографияга айланади". Олинган 4 март 2022 йил .
  23. Шоҳ Амрита (2016). Викрам Сарабхаи: ҳаёт . ИСБН 978-93-86057-18-1.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Vikram_Sarabhai" dan olindi