Viktor Korchnoy
Виктор Лвович Корчной (русча: Виктор Львович Корчной, франсузча: Виктор Кортчноï; 1931-йил 23-март, Ленинград, СССР – 2016-йил 6-июн, Волен, Швейсария) — совет ва швейсариялик шахматчи, гроссмейстер (1956), 1960-йилларнинг бошидан жаҳон чемпиони унвонига давогар, 1978-йил ва 1981-йилги жаҳон чемпионатлари иштирокчиси. СССРнинг тўрт карра чемпиони (1960, 1962, 1964, 1970), уч карра Ленинград чемпиони (1955, 1957, 1964).
| Корчной Виктор Лвович | |
Корчной (1987) | |
| Туғилган санаси: | 23.03.1931 |
| Туғилган жойи: | Ленинград, СССР |
| Фуқаролиги: | |
| Вафот санаси: | 6.06.2016 |
| Вафот жойи: | Волен, Швейсария |
| Унвони: | Гроссмейстер 1956-йил, Халқаро гроссмейстер 1954-йил |
| Максимал рейтинги: | 2695 (январ 1979-йил) |
| Мукофотлари: |
СССРда хизмат кўрсатган спорт устаси (1976-йилда маҳрум қилинган) |
Биография
Шахматчи ва гроссмейстер Виктор Лвович Корчной 1931-йил 23-мартда Ленинградда поляк-яҳудий оиласида туғилган. Унинг отаси Лев Меркуревич Корчной (1910-1941), асли Мелитопол, Ленинград совутиш саноати институтини тамомлаган, қандолат фабрикасида ишлаган[1][2]. Онаси, Ленинград консерваториясининг битирувчиси, пианиночи Зелда Гершевна Азбел (1910-1975) асил келиб чиқиши Украинанинг Борйспил шаҳридан (отаси Герш Азбел яҳудий ёзувчиси эди). Корчнойнинг ота-онаси унинг туғилишидан кўп ўтмай ажралишди ва у бир муддат онаси билан яшади ва 1935-йилдан бошлаб отаси ва янги рафиқаси Роза Абрамовна Фридман қўлида тарбияланди ва уни „оғай она“ деб атаган[3][4].. Ёшлигида қамалдан омон қолган. Отаси 1941-йил ноябр ойида фронтда бедарак йўқолган ва ўгай онаси қўлида тарбияланган. У болалигида ажойиб истеъдодлари билан ажралиб турмаган, аммо ўзининг қатъиятлилиги ва шижоати билан ажралиб турарди, бунинг натижасида у муваффақиятга эришди. А. С. Грибоэдов номидаги 203-ўғил болалар мактабини тамомлаб, Ленинград университетининг тарих факултетига ўқишга кириб, ўқишни муваффақиятли тамомлади. Корчнойнинг биринчи турнири 1942-йил 10-январда Ленинградда қамал остида қолган бомба панасида бўлиб ўтди – бу унинг шахмат Олимпидаги дебюти эди. Корчнойнинг отаси блокаданинг биринчи кунлариданоқ халқ милициясининг аъзоси эди, у 1941-йил кузида Ладога кўлини артиллериядан ўққа тутиш пайтида вафот этди. 1944-йилда, 13-ёшида у Пионерлар саройидаги тўгараклар – адабиёт, мусиқа ва шахмат бўйича ўқишни бошлади. Адабиётда у нутқи заифлиги сабабли спектаклларга яроқсиз эди, лекин мусиқада шеъриятга бўлган муҳаббатини сақлаб қолди, машғулот учун шахсий пианиноси йўқлиги сабабли ўқий олмади. Шахмат клубида у ўзини қобилиятли ва тез ўсиб бораётган ўйинчи сифатида кўрсатди: шахматчи сифатида 1945-йилда у биринчи тоифага сазовор бўлди ва 1947-йилда мактаб ўқувчилари ўртасида СССР чемпиони бўлди. Ленинград университетининг тарих факултетидан 150 рубл миқдорида стипендия оларди, Корчной 1947-йилда у ерга ўқишга кирди. 1956-йилда, 25 ёшида у гроссмейстер унвонини олди ва 1960-йилда у кейинги тўртта чемпионликдан биринчи марта СССР чемпионлигини қўлга киритди. Корчной 10 йил ичида тўрт марта – 1960, 1962, 1964 ва 1970-йилларда шахматда ғалаба қозонди.1975-йилда Корчной Т. Петросянни мағлуб этди – 6,5: 5,5. 1976-йилда у Лев Полугаэвскийни 13 ўйинда мағлуб этди – 8,5: 4,5; 1977-йилда Б. Спасский бошида 18 ўйинда 10,5:7,5 ҳисобда, Корчной олдинда эди – 5:0; 1968-йилда Корчной 10 ўйинда Борис Спасский билан дуэлда таслим бўлишга мажбур бўлди – 3,5: 6,5; чорак финалда С.Решевскийни мағлуб этди – 5,5: 2,5; М. Н. Талга қарши ўйинда ғалаба қозонди – 5,5: 4,5.
Болалигиданоқ у ўзининг тўғридан-тўғри мулоҳазаси ва ўткир адолат туйғуси билан ажралиб турарди. Ёшлигида, 1950-йилдан бошлаб, у СССРнинг энг кучли ўйинчиларидан бири бўлган гроссмейстер Александр Толуш билан ўқишдан бош тортди ва буни ўзининг биринчи мураббийи, усталикка номзод Владимир Закнинг хиёнати деб ҳисоблади. Кейинчалик СССР чемпионлигини қўлга киритиб, у 1961-йилда Михаил Тал ва Михаил Ботвинник ўртасидаги жаҳон чемпионатининг реванш жангига тайёргарлик кўраётган иккала жамоадан таклиф олди, аммо бўлажак рақибларининг тайёргарлиги билан яқиндан танишишни ахлоқий эмас деб ҳисоблаб, иккала таклифни ҳам рад этди[5].
Жаҳон чемпионлари ғолибларини ўз ичига олган Михаил Чигорин рамзий клуби аъзоси[6].

Шахмат бўйича тўрт карра СССР чемпиони (1960, 1962, 1964, 1970), ҳудудлараро турнирларнинг икки карра ғолиби (1973, 1987) ва номзодлар ўйинлари (1977 – Борис Спасскийга қарши, 18 ўйин ўйнаган) бўлди. 10,5: 7,5 ва 1980 – Роберт Ҳуэбнерга қарши 8 та ўйин ўтказилди, ҳисоб 4,5: 3,5) ва беш карра Европа чемпиони.

Корчнойнинг спорт карерасидаги энг ёрқин воқеа Анатолий Карпов билан жаҳон шахмат тожи учун икки учрашув бўлди. Иккала ўйин ҳам „чексиз“ регламент бўйича ўтказилди, дурангдан ташқари 6 тагача ғалаба. Корчнойнинг рақиби ундан 20 ёш кичик эди, Багуиодаги узоқ вақт давом этган юришлар, бир неча ой чўзилган курашда ўз аксини топди. Корчной 1978-йилда Багуиода (Филиппин) ўтказилган ўйинда 32 ўйиндан сўнг 5:6 ҳисобида мағлуб бўлган[7]. Корчной 1981-йилда Меранода (Италия) ўтказилган ўйинда 2:6 ҳисобида мағлуб бўлган.
1974-йил декабр ойида Москвада бўлиб ўтган номзодлар ўртасидаги финал баҳсида Корчной Карповга 2:3 ҳисобида ютқазди. Совет терма жамоаси аъзоси сифатида Корчной олти марта шахмат олимпиадасида ғолиб чиқди.
Юзга яқин халқаро турнирлар ғолиби. Икки марта СССР ва жаҳон терма жамоалари ўйинларида қатнашган. 1970-йилги ўйинда у СССР терма жамоасида ўйнаган. 1984-йилги ўйинда у жаҳон терма жамоасида ўйнаган.
СССРда хизмат кўрсатган спорт устаси (1960-йил; 1976-йилда унвонидан маҳрум этилаган).
1976-йилда у Нидерландиядан сиёсий бошпана сўради (рад этилди), кейин Швейсарияга жойлашди (1978-йил), бунинг натижасида у Швейсария учун ўйнаш бошлади[7]. 1990-йилда СССР Президенти М. С. Горбачевнинг фармони билан Корчний (бошқа мажбурий муҳожирлар қаторида) Совет фуқаролигига қайтарилди, аммо у СССРда яшаш учун қайтишни қатъиян рад этди. 1990-йилларда у Россияга бир неча бор шахмат турнирларида қатнашиш учун келган[8].
СССРга қайтишни рад этиш
У Амстердамдаги турнирдан СССРга қайтишни рад этди (1976-йил ёзи), дефектор бўлди, Швейсарияда жойлашди ва 1994-йилда Швейсария фуқаролигини олди ва бу мамлакат учун халқаро мусобақаларда қатнашди. Швейсария терма жамоаси аъзоси сифатида у ўн марта шахмат олимпиадасида қатнашган. Швейсария термасининг Корчной иштирокидаги энг юқори ютуғи 6-ўрин.
Корчной дунёдаги энг кекса гроссмейстерлардан бири эди[манба керак]. 2011-йил август ойида 80 ёшида Михаил Ботвинникнинг 100 йиллигига бағишланган фахрийлар турнирида ғолиб чиқди[9].
Виктор Корчной 2016-йил 6-июнда 86 ёшида Швейсарияда инсултдан вафот этди[10].
Манбалар
- ↑ „Виктор Корчной «Шахматы без пощады»“. 2016-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
- ↑ „Шахматы: юбилей злодея“. 2016-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
- ↑ „Виктор Корчной «Шахматы без пощады»“. 2020-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-апрел.
- ↑ „Лариса Вольперт «Одержимый служитель Каиссы»“. 2016-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-июн.
- ↑ „Борис Клетинич. Чемпион мира грядущего“. 2011-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 13-сентябр.
- ↑ „Клуб Михаила Чигорина“. 2022-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-апрел.
- ↑ 7,0 7,1 „Спорт-Экспресс, 8 мая 2021. Тимур Ганеев. «Наркотики» в йогурте, йоги и поединок экстрасенсов. Как борьба за шахматную корону перешла грань разумного“. 2022-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-январ.
- ↑ „Спорт-Экспресс, 8 октября 2021. Тимур Ганеев. Как Виктор Корчной стал врагом СССР. Это была отвага или предательство?“. 2022-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-январ.
- ↑ Шахматист Корчной вииграл турнир в чест 100-летия Ботвинника
- ↑ „Шахматист Виктор Корчной скончался на 86-м году жизни“. 2016-йил 8-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-июн.