1943-йил Совет почта маркаси Талалихиннинг зарбаси тасвирланган

Виктор Василевич Талалихин (русча: Виктор Васильевич Талалихин  ; 1918-йил 18-сентабр – 1941-йил 27-октабр) қишки уруш ва Иккинчи жаҳон уруши йилларида совет лейтенанти ва авиатори ҳамда Совет Иттифоқи Қаҳрамони бўлиб, тунда ҳаво зарбаларини биринчилардан бўлиб амалга оширган.

Талалихин 1930-йилларнинг охирида Совет Ҳарбий-ҳаво кучларида қирувчи учувчи бўлиб, қишки уруш пайтида Поликарпов И-153 самолётини бошқарган. Иккинчи жаҳон уруши даврида Совет ҳаво мудофааси кучларининг авиация полкида Москва ҳаво мудофаасида хизмат қилган. У ўзининг Поликарпов И-16 самолёти билан тунда немис бомбардимончи самолётини уриб юборганидан сўнг урушнинг биринчи совет авиацияси қаҳрамонларидан бири бўлди, аммо октабр ойи охирида Микоян-Гуревич МиГ-3 самолётида учаётганида уриб туширилди ва ўлдирилди. Талалихин қишки урушда учта ғалабани ва Москва ҳаво мудофаасидаги тўртта ғалабани да'во қилди.

Эрта ҳаёт ва ҳарбий мартаба

Талалихин 1918-йил 18-сентабрда Саратов губернаториясининг Тепловка қишлоғида деҳқон оиласида туғилган. 1924-йилда у оиласи билан Волск шаҳрига кўчиб ўтди ва у ерда 1-сонли ўрта мактабда ўқиди. 1933-йилнинг ёзида Талалихин ва унинг оиласи яна Москвага кўчиб ўтди ва у ерда 1934-йилда Москва гўштни қайта ишлаш заводининг завод мактабини тугатди. Талалихин 1934-йилдан 1937-йилгача заводда ишлаган; 1935-йил сентабр ойида у заводнинг глидинг гуруҳига қўшилди ва комсомол кўрсатмаси билан Пролетарский тумани учиш клубида учиш сабоқларини олди. Талалихин 1937-йил июн ойида Поликарпов У-2 самолётида биринчи яккахон парвозини амалга оширди[1]

Ўша йилнинг декабр ойида Қизил Армия сафига қўшилганидан сўнг, Талалихин 1938-йил декабр ойида 2-Борисоглебск ҳарбий авиация учувчилар мактабини кичик лейтенант унвони билан тугатган. У Поликарпов И-153 бипланида учиб , Москва ҳарбий округи Ҳарбий-ҳаво кучлари таркибига кирувчи 27-қирувчи авиация полкининг (ИАП) 3-эскадронида кичик учувчи бўлди. 27-ИАП билан у 1939-йил ноябрдан 1940-йил мартгача бўлган қишки урушда қатнашди, 47 та парвозни амалга оширди ва битта умумий ғалабадан ташқари учта шахсий ғалабани[2] да'во қилди. Унинг ҳаракатлари учун Талалихин Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган. 1941-йил баҳорида у парвоз командирлари курсларини тугатди ва ПВО 177-қирувчи авиация полкига қўшилди, кейин Москва вилоятида унинг 1-эскадронида парвоз командири сифатида[1].

Иккинчи жаҳон уруши

1941-йилда, Иккинчи Жаҳон уруши даврида Шарқий фронтдаги жангларнинг дастлабки бир неча ҳафталарида у Совет ҳаво мудофааси кучларининг 177-чи қирувчи авиация полки билан парвоз қилган 1- эскадрон командири, сўнгра ҳаво мудофаасиҳаво мудофааси командир ўринбосари бўлган. Талалихин биринчи жанговар миссиясини 22-июлда амалга оширди[1].

У 5-августдан 6-августга ўтар кечаси Жункерс Жу 88 самолётини уриб туширди.[3] 1941-йил 6-августдан 7-августга ўтар кечаси Совет ҳаво мудофааси кучларининг Поликарпов И-16 қирувчи самолётини Москва осмонида учиб юрган Талалихин немис Ҳеинкел Ҳе 111 бомбардимончи самолётини ўқ-дорилари тугаб, иккала самолётни ҳам йўқ қилди. Немис бомбардимончисидан пулемёт ўқидан яраланган у парашют билан хавфсиз жойга тушиб, кичик кўлга қўнди. У тарихда тунда душман самолётини урган биринчи учувчи сифатида қайд этилган ва Москвада Совет ОАВлари томонидан Иккинчи жаҳон урушидаги биринчи йирик совет ҳаво қаҳрамони сифатида нишонланган.[4] Аммо, яна бир Москва ҳаво ҳужумидан мудофаа учувчиси Пётр Еремеев 29-июл куни ҳам худди шундай ишни амалга оширган эди. 8-август куни Талалихин Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони ва Ленин ордени билан тақдирланди[5]. Тез орада у 177-да эскадрон командири бўлди.

Кейинчалик Талалихин Микоян-Гуревич МиГ-3 самолётида учишни бошлади. 27-октабрда у Подолск устида қуруқликдаги қўшинларни қамраб олган ҳаракатда иккита МиГ-3 ва олтита И-16 дан иборат аралаш гуруҳни бошқарган. Каменка қишлоғи яқинида у немис позицияларига ҳужум қилиш учун тушди, аммо совет самолётлари баландроқдан ҳужум қилган олтита Мессерсчмитт Бф 109 қирувчиси томонидан пистирмага тушди. Талалихин иккита Мессерсчмитт Бф 109 самолётини уриб тушириб, бошқаси томонидан ўлдирилганини да'во қилди.[3][2][4]

Унинг жасади Москвага юборилди ва куйдирилди ва 1959-йил 23-февралда кули билан Новодевичй қабристонига кўчирилди[1].

Мерос

1948-йилнинг 30-августида Талалихин 177-чи қирувчи авиация полкининг 1-эскадронининг йиғилиш рўйхатига доимий равишда қўшилди. Унинг ёдгорликлари Москва ва Подолскда қурилган ва Варшава шоссесининг 43-километрида обелиск ўрнатилган бўлиб, у ерда тўқнашув содир бўлган. Москва, Калининград, Волгоград, Красноярск, Владивосток ва Борисоглебск шаҳарларида кўчаларга Талалихин номи берилди.

У уриб туширган Ҳе 111 самолётининг қисмлари Марказий Қуролли Кучлар музейида намойиш этилган.[3] 2014-йилнинг июн ойида Талалихин бомбардимончини уриб юборган И-16 самолётининг қолдиқлари Москвадан 20 километр узоқликдаги ўрмонда топилган эди[6].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Мелников. „Герой Советского Союза Талалихин Виктор Васильевич“ (ру). Аэрорам. Қаралди: 30-ноябр 2017-йил.
  2. ↑ 2,0 2,1 Кҳазанов & Медвед 2012.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Маслов 2010.
  4. ↑ 4,0 4,1 Ҳардестй 1982.
  5. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Социалистического Труда лётчику-истребителю Талалихину Виктору Васильевичу» от 8 августа 1941 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1941. — 17 августа (№ 36 (151)). — С. 1.
  6. ↑ Сукҳова, Ирина-Лика. „В Подмосковье нашли место падения самолета героя Талалихина“ (ру). Московскй Комсомолец (18-июн 2014-йил). Қаралди: 1-декабр 2017-йил.

Қўшимча