Вилҳена саройи (Малтесе; италянча: Палаззо Вилҳена), шунингдек, Магистериал саройи (Малтесе) номи билан ҳам танилган) ва Палаззо Преторио — Малтанинг Мдина шаҳридаги франсуз саройи. Бу сарой уста Антонио Маноэл де Вилҳена шарафига номланган. У 1726—1728-йиллар оралиғида франсуз меъмори Шарл Франсуа де Мондионнинг лойиҳалари бўйича Университà йиғилиш жойида қурилган. Сарой ХИХ—ХХ асрларда касалхона сифатида фойдаланилган ва 1909-йилдан кейин у Cоннаугҳт касалхонаси сифатида танилган. 1973-йилдан бери у Малтанинг табиий тарих миллий музейи сифатида жамоатчиликка очиқ.

Вилҳена саройи
Умумий маълумот
Мақоми Сарой
Шаҳар Мдина
Мамлакат Малта
Координаталар 35°53′5.3″Н 14°24′14″Э / 35.884806°Н 14.40389°Э / 35.884806; 14.40389
Қурилиши бошланган 1726-йил
Қурилиши тугаган 1728-йил
Эгаси Малта ҳукумати
Техник ҳолати
Материал Тош
Дизайн ва конструксия
Меъмор Чарлес Франçоис де Мондион
Ҳеритаге Малта

Тарихи

Қурилиши

Тахминан ВИИИ асрда бу жойда Византия қал’аси қурилган ва ўрта асрларда у Cастеллу ди ла Читати деб номланувчи қал’ага айланган. Қал’анинг ички деворлари ХВ асрда бузиб ташланган, қолган қисми эса 1530-йилларда буюк уста Филипп Виллиэрс де Л’Исле-Адам томонидан сарой сифатида қурилган[1]. Сарой Палаззо Гиуратале деб номланган ва унда Университà деб номланувчи фуқаролик маъмурий кенгаши жойлашган эди. Структура 1693-йилда Сицилиядаги зилзила натижасида вайрон бўлган[2].

Саройнинг ички қисми

1722-йил 3-ноябрда янги сайланган гроссмейстер Антонио Маноэл де Вилҳена Мдинани саройни қайта тиклаш ва таъмирлаш тўғрисида буйруқ чиқарди[3]. Университà йиғилиш жойи бузилганидан кейин уни жойлаштириш учун янги Банcа Гиуратале қурилган[4].

Вилҳенанинг янги саройининг қурилиши 1726-йилда бошланган ва икки йилдан сўнг 1728-йилда қуриб битказилган. Бино Чарлз Франсуа де Мондион томонидан Париж меҳмонхона саройларида машҳур бўлган франсуз барокко услубида ишлаб чиқилган[5][6] ва у Малталик капомастро Петруззо Дебоно назорати остида қурилган[7].

Касалхона

Сарой 1837-йилда вабо эпидемияси вақтида вақтинчалик касалхона вазифасини бажарган[8].

1860-йил 12-июнда сарой инглиз ҳарбийлари томонидан санаторийга айлантирилди. Сарой йилига 160 фунт стерлингга ижарага олинган, бинони касалхонага айлантириш эса 1000 фунт стерлингдан камроқ турарди. Касалхона 1890-йилда вақтинча ёпилди ва у қисқа вақт казарма сифатида хизмат қилди. Тез орада сарой қайта очилди ва ниҳоят 1907-йилда ёпилди[9].

Сарой қирол Эдвард ВИИ томонидан 1909-йил 22-апрелда сил касаллиги билан оғриган беморлар учун шифохона сифатида қайта очилган. Бу касалхонага янги асбоб-ускуналар сотиб олиш учун 800 фунт стерлинг хайрия қилган шаҳзода Артур, Коннаугҳт герсоги ва Стратҳерн номидан Cоннаугҳт касалхонаси сифатида танилган[10][11]. Касалхона 1956-йилда ёпилди[12].

Музей

Миллий табиий тарих музейининг бўлими

Сарой 1973-йил 22-июнда Миллий табиий тарих музейи сифатида очилган. Музей коллексиясида ўсимлик ва фауна намуналари, қазилма қолдиқлари, тошлар, минераллар мавжуд[13].

Саройнинг олдинги ҳовлиси 2000-йилларнинг бошларида тахминан 46 000 Лм харажат эвазига тикланган. У 2002-йил июл ойида Малта президенти Гидо де Марко томонидан очилган[14].

Бино 1925-йилги қадимий ашёлар рўйхатига киритилган[15] Ҳозирда у 1-даражали миллий ёдгорлик ҳисобланади ва у Малта ороллари маданий бойликлари миллий инвентаризациясига киритилган[16].

Архитектураси

Олд ҳовлига олиб борадиган эшик.

Вилҳена саройида катта бинолар бўлиб, у „ франсуз бароккосининг ажойиб намунаси“ ҳисобланади. У шаклидаги олд ҳовлига эга ва унда тузилишга киритилган ХВИ аср саройининг баъзи қолдиқлари бўлиши мумкин[17][18]. Олд ҳовлига Вилҳенанинг герби билан безатилган дарвоза орқали чиқилади. Саройнинг марказий жабҳасида Коринф устунлари билан қопланган ва Де Вилҳенанинг бронза релефи ва бошқа герб билан безатилган безакли асосий эшик мавжуд[16].

Саройнинг ички қисми тартибсиз лойиҳалаштирилган бўлиб, ташқи кўринишнинг мувозанати билан кескин фарқ қилади. Бинода ички ҳовли ҳам мавжуд[16].

Қўшимча ўқиш

Манбалар

  1. ↑ Спитери, Степҳен C. (2004–2007). „Тҳе 'Cастеллу ди ла Читати' тҳе медиэвал cастле оф тҳе wаллед тоwн оф Мдина“ (ПДФ). Арх – Онлине Жоурнал оф Милитарй Арчитеcтуре анд Фортифиcатион. № 1–4. 3–11-бет. Қаралди: 29 Новембер 2015.
  2. ↑ Wригҳт, Ангела. Эхеcутиве Малта. ЭПҲ Лтд, 2008 — 116-бет. ИСБН 9789948038139. 
  3. ↑ Де Луccа, Денис (1979). „Мдина: Бароқуэ тоwн планнинг ин 18тҳ cентурй Мдина“. Ҳеритаге: Ан Энcйcлопедиа оф Малтесе Cултуре анд Cивилизатион. 1-жилд. Мидсеа Боокс Лтд. 21–25-бет.
  4. ↑ „Мдина“. малта.cом. 2015-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ Тҳаке, Cонрад (1994). „Арчитеcтурал Сcенограпҳй ин 18тҳ-cентурй Мдина“ (ПДФ). Проcеэдингс оф Ҳисторй Wеэк. Ҳисториcал Соcиэтй оф Малта. 74-бет. 10 Април 2016да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 4-март 2016-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  6. ↑ Заммит, Нину (22-ноябр 2007-йил). „Ваубан анд Френч Арчитеcурал Инфлуэнcе ин Малта“. Департмент оф Информатион. № 1795. Валлетта, Малта. 29 Марч 2017да асл нусхадан архивланди.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  7. ↑ „Палаззо Вилҳена“. Натионал Инвенторй оф тҳе Cултурал Пропертй оф тҳе Малтесе Исландс (28-декабр 2012-йил). 2015-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ „Натионал Мусеум оф Натурал Ҳисторй“. Ҳеритаге Малта. 2015-йил 5-январда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ „Региментал Ҳоспиталс анд Милитарй Ҳоспиталс оф тҳе Малта Гаррисон“. малтармc.cом. Бритиш Армй Медиcал Сервиcес Анд тҳе Малта Гаррисон 1799 – 1979. 2015-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ Бонниcи, Жосепҳ. А Чрониcле оф Тwентиэтҳ Cентурй Малта. Боок Дистрибуторс Лимитед, 2004 — 38-бет. ИСБН 9789990972276. 
  11. ↑ „Беҳинд Тҳе сcенес ат тҳе Натурал Ҳисторй Мусеум“. Тҳе Малта Индепендент (18-апрел 2008-йил). 29-ноябр 2015-йилда асл нусхадан архивланган.
  12. ↑ Ботев. „Тҳе Вилҳена Палаcе, Малта“. одйссеи.cом. 2015-йил 29-апрелда асл нусхадан архивланган.
  13. ↑ „Натионал Мусеум оф Натурал Ҳисторй“. Ҳеритаге Малта. 2015-йил 5-январда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ „Ресторатион Прожеcт: Вилҳена Палаcе – Мдина“ (ПДФ). Бароқуэ Роутес. № 4. Институте оф Бароқуэ Студиэс. 2002-йил декабр. 4–5-бет. 14 Деcембер 2015да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  15. ↑ „Протеcтион оф Антиқуитиэс Регулатионс 21ст Новембер, 1932 Говернмент Нотиcе 402 оф 1932, ас Амендед бй Говернмент Нотиcес 127 оф 1935 анд 338 оф 1939.“. Малта Энвиронмент анд Планнинг Аутҳоритй. 2016-йил 19-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-феврал 2016-йил.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 „Палаззо Вилҳена“. Натионал Инвенторй оф тҳе Cултурал Пропертй оф тҳе Малтесе Исландс (28-декабр 2012-йил). 2015-йил 29-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ Спитери, Степҳен C. (2004–2007). „Тҳе 'Cастеллу ди ла Читати' тҳе медиэвал cастле оф тҳе wаллед тоwн оф Мдина“ (ПДФ). Арх – Онлине Жоурнал оф Милитарй Арчитеcтуре анд Фортифиcатион. № 1–4. 3–11-бет. Қаралди: 29 Новембер 2015.
  18. ↑ Заммит, Нину (22-ноябр 2007-йил). „Ваубан анд Френч Арчитеcурал Инфлуэнcе ин Малта“. Департмент оф Информатион. № 1795. Валлетта, Малта. 29 Марч 2017да асл нусхадан архивланди.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()

Ҳаволалар