Ziyosfera

Vilnyus: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Vilnyus
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Vilnyus]]
{{Bilgiquti aholi punkti|identifikator turi=|bayroq=Flag of Vilnius.svg|gerb=Grand Coat of arms of Vilnius.svg|mamlakat=Litva|mavqe=Litva poytaxti|oʻzbekcha nomi=Vilnius|tasvir={{multiple image
| border = infobox
| total_width = 280
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/2
|image1 = Gedimino pilis by Augustas Didzgalvis.jpg
|image2 = Uzupis by Augustas Didzgalvis.jpg
|image3 = Vilnius skyline by Augustas Didzgalvis.jpg
|image4 = The Cathedral of Vilnius (9651270569).jpg
|image5 = LR Prezidentura by Augustas Didzgalvis (cropped).jpg
|image6 = Vilnius Gates of Dawn (general view).jpg
|image7 = Pilies Street at dusk, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg
}}|asl nomi={{lang-lt|Vilnius}}|maydon=401|sayt=https://www.vilnius.lt/|vaqt mintaqasi=+2|DST=bor|pochta indeksi=01001|telefon kodi=+370 5|aholi=592 389<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.registrucentras.lt/p/853 |title=Число жителей на 1 января 2022 г. |access-date=2018-09-24 |archive-date=2019-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408133349/http://www.registrucentras.lt/p/853 |deadlink=no }}</ref>|sanalgan yil=2022}}'''Vilnius''' yoki '''Vilnyus''' ({{lang-lt|Vilnius}}) — shahar, [[Litva|Litva Respublikasi]] [[poytaxt]]i, yirik sanoat va madaniyat markazi. [[Neris (daryo)|Neris]] va [[Vilnia (daryo)|Vilnia]] daryolari tutashgan yerda. Shahar Vilnia daryosi nomi bilan atalgan ({{Lang-lt|vilnyti}}; {{Lang-lt2|vilnis}}— „[[Toʻlqinlar|toʻlqin]]“ demak).
 
Yanvarning oʻrtacha tempaturasi —5,3°, iyulniki 17,9°. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 591,2 ming kishi (1999). Vilnius birinchi marta <nowiki>XII</nowiki> asr yilnomasida tilga olingan. 1323-yil Litva [[knyaz]]i Gediminas mamlakat poytaxtini Litvaning qad. poytaxti Trakaydan Vilniusga koʻchirgan. Litvani Rossiya imperiyasi bosib olgach (1795), Vilnius gubernyaning maʼmuriy markazi boʻldi. 1918-yilda Vilniusda hokimiyatni bolsheviklar egallab oldi. 1920—39 yillarda Vilnius panlar Polshasi tarkibida boʻldi, 1940-yildan Litva poytaxti. 2-ja-hon urushida katta zarar koʻrgan Vilnius qisqa muddat ichida qayta tiklandi va Boltiqboʻyi iqtisodiy rayonining eng yirik iqtisodiy, madaniy markazlaridan biri boʻlib qoldi. Respublika yalpi sanoat mahsulotining aksariyat qismi Vilniusda ishlab chiqariladi. Mashinasozlik (stanoksozlik, asbobsozlik, issiklik apparaturalari, elektr dvigatellari, elektr payvandlash va savdo-sotiq asboblari, radio oʻlchov priborlari, qishloq xoʻjaligi mashinalari va b.) va metallsozlik yetakchi oʻrinda turadi. Kimyo, yengil (tikuvchilik va paypoq-trikotaj fabrikalari, poyabzal, attorlik korxonalari), oziq-ovqat (goʻsht kombinati, konditer, tamaki fabrikalari, yog, pivo zavodlari) sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari va mebel ishlab chiqariladi. Vilniusdan 10&nbsp;km narida joylashgan Yangi Vilniada yirik sanoat rayoni vujudga kelgan. Vilnius— muhim madaniy markaz. Vilniusda respublika Fanlar akademiyasi (1940-yildan), ilmiy tadqiqot institutlari, 5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan Vilnius universiteti, konservatoriya), 150 ga yaqin ommaviy kutubxona, 12 muzey (shu jumladan suratlar galereyasi, xalq sanʼati, tarix-etnografiya muzeylari), 5 teatr (Litva opera va balet teatri va b.) va b. muassasalar ishlab turibdi. Vilniusda meʼmoriy yodgorliklardan Baland qasr (<nowiki>XIV—XV</nowiki> asrlar) qoldiqlari, Mikaloyalus gotika cherkovi (<nowiki>XIV</nowiki> asr), bernardinchilar cherkovi va ibodatxonasi (<nowiki>XVI</nowiki> asr), Onoye cherkovi (<nowiki>XVI</nowiki> asr) va Mikolo cherkovi (16— <nowiki>XVII</nowiki> asrlar), universitet binolari majmui (<nowiki>XVI</nowiki> asr 2-yarmi — <nowiki>XIX</nowiki> asr 1-yarmi), Kazimero (1604—18), Tereses (1634—50), Pyatro ir Povilo (1668— 75), Kotrinos (<nowiki>XVII</nowiki> asr oxiri —<nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtasi) barokko cherkovlari, meʼmor L. Stuoki-Gutsyavichyusning klassik stilidagi binolari (kafedral sobor, 1777—1801; ratusha 1786—99) saqlangan. 1940-yillardan soʻng yangi turar joy rayonlari (Lazdinay, 1967-yildan; Jirmunay, 1968-yildan) va jamoat binolari („Nyaringa“ mehmonxonasi, 1960; Sport saroyi, 1971; Opera va balet teatri, 1973) vujudga keldi.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Adabiyotlar ==
* [[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
{{Yevropa poytaxtlari}}
{{chala}}
 
[[Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Vilnius

litovcha: Vilnius
Litva poytaxti
{{{rasmiy_nomi}}}ning bayrogʻi
Bayroq
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
Mamlakat Litva
Maydon 401 km2 (155 kv mi)
Aholisi
 (2022)
 592 389[1]
Vaqt mintaqasi UTC+2, yozda UTC+3
Telefon kodi +370 5
Pochta indeks(lar)i 01001

Vilnius yoki Vilnyus (litovcha: Vilnius) — shahar, Litva Respublikasi poytaxti, yirik sanoat va madaniyat markazi. Neris va Vilnia daryolari tutashgan yerda. Shahar Vilnia daryosi nomi bilan atalgan (litovcha: vilnyti; vilnis— „toʻlqin“ demak).

Yanvarning oʻrtacha tempaturasi —5,3°, iyulniki 17,9°. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 591,2 ming kishi (1999). Vilnius birinchi marta XII asr yilnomasida tilga olingan. 1323-yil Litva knyazi Gediminas mamlakat poytaxtini Litvaning qad. poytaxti Trakaydan Vilniusga koʻchirgan. Litvani Rossiya imperiyasi bosib olgach (1795), Vilnius gubernyaning maʼmuriy markazi boʻldi. 1918-yilda Vilniusda hokimiyatni bolsheviklar egallab oldi. 1920—39 yillarda Vilnius panlar Polshasi tarkibida boʻldi, 1940-yildan Litva poytaxti. 2-ja-hon urushida katta zarar koʻrgan Vilnius qisqa muddat ichida qayta tiklandi va Boltiqboʻyi iqtisodiy rayonining eng yirik iqtisodiy, madaniy markazlaridan biri boʻlib qoldi. Respublika yalpi sanoat mahsulotining aksariyat qismi Vilniusda ishlab chiqariladi. Mashinasozlik (stanoksozlik, asbobsozlik, issiklik apparaturalari, elektr dvigatellari, elektr payvandlash va savdo-sotiq asboblari, radio oʻlchov priborlari, qishloq xoʻjaligi mashinalari va b.) va metallsozlik yetakchi oʻrinda turadi. Kimyo, yengil (tikuvchilik va paypoq-trikotaj fabrikalari, poyabzal, attorlik korxonalari), oziq-ovqat (goʻsht kombinati, konditer, tamaki fabrikalari, yog, pivo zavodlari) sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari va mebel ishlab chiqariladi. Vilniusdan 10 km narida joylashgan Yangi Vilniada yirik sanoat rayoni vujudga kelgan. Vilnius— muhim madaniy markaz. Vilniusda respublika Fanlar akademiyasi (1940-yildan), ilmiy tadqiqot institutlari, 5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan Vilnius universiteti, konservatoriya), 150 ga yaqin ommaviy kutubxona, 12 muzey (shu jumladan suratlar galereyasi, xalq sanʼati, tarix-etnografiya muzeylari), 5 teatr (Litva opera va balet teatri va b.) va b. muassasalar ishlab turibdi. Vilniusda meʼmoriy yodgorliklardan Baland qasr (XIV—XV asrlar) qoldiqlari, Mikaloyalus gotika cherkovi (XIV asr), bernardinchilar cherkovi va ibodatxonasi (XVI asr), Onoye cherkovi (XVI asr) va Mikolo cherkovi (16— XVII asrlar), universitet binolari majmui (XVI asr 2-yarmi — XIX asr 1-yarmi), Kazimero (1604—18), Tereses (1634—50), Pyatro ir Povilo (1668— 75), Kotrinos (XVII asr oxiri —XVIII asr oʻrtasi) barokko cherkovlari, meʼmor L. Stuoki-Gutsyavichyusning klassik stilidagi binolari (kafedral sobor, 1777—1801; ratusha 1786—99) saqlangan. 1940-yillardan soʻng yangi turar joy rayonlari (Lazdinay, 1967-yildan; Jirmunay, 1968-yildan) va jamoat binolari („Nyaringa“ mehmonxonasi, 1960; Sport saroyi, 1971; Opera va balet teatri, 1973) vujudga keldi.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Число жителей на 1 января 2022 г.“. 2019-yil 8-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 24-sentyabr.

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Vilnius?oldid=852445" dan olindi