Vindemiatriks
Виндемиатрикс (лотинча: Виндēмиāтрих „вино ишлаб чиқарувчи“ / ε Вир / ε Виргинис / 47 Виргинис / Эпсилон Вирго) — Сунбула юлдуз туркумидаги учинчи энг ёрқин юлдуз[1].
Физик хусусиятлари
Виндемиатрикс Г8ИИИ спектрал синфидаги сариқ гигант бўлиб, ёрқинлиги бўйича ўзининг туркумида фақат Спика ва Порримага йўл беради. Виндемиатрикснинг кўринадиган юлдуз катталиги 2,83мни ташкил қилади ва сирт ҳарорати бизнинг Қуёшникидан бир оз 4990 К совуқроқ. Юлдузгача бўлган масофа 102 ёруғлик йилига тенг, ёрқинлиги эса қуёшникидан 83 баравар кўп. Ушбу параметрларнинг комбинацияси Капелла юлдуз тизимининг ёрқинроқ, совуқроқ компонентига жуда ўхшаш 12 қуёш радиусли Виндемиатрикс радиусига олиб келади. Юлдуз водороддан оғирроқ элементларга бизнинг Қуёшдан тахминан 15% га бой.
Виндемиатрикснинг асосий ҳаракат вектори кўриш чизиғига перпендикуляр йўналтирилган, шунинг учун унинг осмондаги ҳаракат тезлиги атрофдаги юлдузларникидан сезиларли даражада юқори ва ҳар беш йилда бир ёй сониясини ташкил қилади. Виндемиатрих — бу кучли электромагнит фаолликни кўрсатадиган рентген тўлқинларининг жуда кучли манбаи. Юлдузнинг рентген нурланишининг умумий кучи қуёшникидан деярли 300 баравар катта, бу параметр бўйича Виндемиатрикс шунга ўхшаш „совуқ“ гигантлар орасида учинчи ўринда туради ва Денеб Кейтос ва 24 Катта айиқдан кейин иккинчи ўринда туради (24 УМа).
Виндемиатрикс, албатта, водород ёқилғиси захирасини тугатган бўлса-да, унинг ички тузилиши ноаниқлигича қолмоқда. Учта қуёш массаси билан Виндемиатрикс ўз ҳаётини оқ-ҳаворанг Б синф юлдузи сифатида бошлагани тахмин қилинади ва ҳозирда водород ёнишидан гелий ёнишига ўтишнинг дастлабки босқичида ёки унинг ички қисмида гелийдан углеродга айланиш жараёни аллақачон бошланган.
Виндемиатрикс қўшалоқ юлдуз бўлиб, унинг йўлдоши К0 спектрал тури ва 11,7м катталикда асосий юлдуздан 248,7" бурчак масофасида жойлашган.
Виндемиатрикснинг Гиад гуруҳига, Савр юлдуз туркумидаги шу номдаги юлдуз туркумига тегишли эканлигига ишониш учун асос бор.
Номи ва мифологияси
Юлдузнинг номи Виндēмитор сўзининг аёллаштирилган шаклидир, унинг қадимги юнонча Προτρυγητὴρ номининг лотинча таржимаси бўлиб, у „узум йиғувчи“ деб таржима қилиниши мумкин. Юнон мифологиясида бу юлдуз ернинг самарали кучлари ва виночилик худоси Диониснинг суюкли йигити Ампелнинг юлдузга айлангани сифатида тушунилган. Бироқ, эҳтимол, бу ном қадимги даврларда бу юлдуз узум йиғим-терими пайтида кўтарилганлиги билан изоҳланган. Юлдузнинг бошқа романлаштирилган номлари: Протрйгетор, Провиндемиатор, Протригетрих.
Юлдузнинг арабча номи [Ал Муреддин] Пайғамбаримизнинг исмларидан бирини англатади ва „шогирд“ деб таржима қилинган [Ал Муридин] сўзидан олинган бўлиши мумкин. Араб ва яҳудий мифологиясида Виндемиатрикс ва Сунбула буржининг баъзи юлдузлари ер юзини инсон ифлослигидан тозалаш учун келган Нуҳ пайғамбар (иудаизмда Ной) билан тенглаштирилган. Пайғамбарни „ўроқчи“ ёки „узум етиштирувчи“ деб ҳам аташган. Юлдузнинг бошқа номи ҳам маълум [Ал-Мутакаддим ли-л-Каттаф], яъни „узум йиғимчидан олдинги“. Шундай қилиб, араб ва лотин номлари умумий илдизларга эга. Араб астрономиясида Виндемиатрикс юлдуз туркуми [Аларапҳ] номи билан ҳам аталган, бу „соф қиз“ деган маънони англатади.
Инжилда бу юлдуз ҳам пайғамбар, Худонинг шогирди билан боғлиқ эди. Забурда у ҳақида қуйидаги эслатма бор: „пастга тушувчи“ ёки „кучга эга бўлган“ ёки бошқа таржимада: „тушаётган [узум] новдаси“. Ток новдаси Худони, шохи эса пайғамбарнинг тимсоли эди. Қадимги яҳудийлар орасида юлдуз қадимги ивритча: צמח [Тземах] номига эга эди, бу ҳам „шох“ деган маънони англатади.
Манбалар
- ↑ Жофрé Э., Петруccи Р., Саффе C., Сакер Л., Виллармоис Э. А. д. л., Чаверо C., Гóмез М., Мауас П. Ж. Д., Мауас П. Стеллар параметерс анд чемиcал абунданcес оф 223 эволвед старс wитҳ анд wитҳоут планец (англ.) // Астрон. Астропҳйс. / Т. Форвеилле — ЭДП Сcиэнcес, 2015. — Вол. 574. — П. 50–50. — ИССН 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — дои:10.1051/0004-6361/201424474 — арХив:1410.6422