Viranshehir

Вираншеҳир (суриялик : ܬܠܐ ܕܡܘܙܠܬ , курд . Wеранşар , араб . wйрạн сẖҳр) — Туркиянинг Шанлиурфа вилоятидаги туман . Ғарбда Шанлиурфа (90 км), шарқда Мардин (95 км), шимолда Диярбакир (91 км) ва жанубда Сурия чегарасидан ажратилган Жейланпинар Шанлиурфанинг аҳоли сони бўйича тўртинчи йирик туманидир .

Тарихи

Тумандаги аҳоли пункти тарихи жуда қадим замонларга бориб тақалади. Аҳоли шумерлар давридан бошланган деб тахмин қилинади. Кейинчалик Хеттлар ҳукмронлиги остига ўтган аҳоли пункти „Тела“ ёки „Тила“ деб номланган. Хетлар ҳукмронлигининг заифлашиши билан улар хетларга қарам князликлар сифатида бошқарилади. Оромийлар жойлашган ҳудуд милоддан аввалги 2-минг йиллик ўрталаридан бошлаб Оссурия ҳужумларига дучор бўлган . У , албатта, милоддан аввалги 9-асрда Оссурия ҳукмронлиги остида бўлган. Оссурия подшолигининг қулаши билан Мидия ҳукмронлиги остига ўтди . Милоддан аввалги 6-аср ўрталарида форс қўшинлари томонидан босиб олинган аҳоли пункти бу даврда катта вайронага учради. Форс империясининг Искандар Зулқарнайн томонидан йўқ қилиниши билан у милоддан аввалги 330-йилларда Македония қироллигига қўшилди. Искандар ўлимидан сўнг унинг саркардалари ўртасида ташкил этилган империя бўлинди ва Вираншеҳир Салавкийлар империяси ҳудудига қўшилди . Милоддан аввалги 1-аср ўрталарида Рим ҳукмронлиги остига ўтган аҳоли пункти „Антиноус“ номини олди. Милодий 2-асрдан сосонийлар босқинларига дучор бўлган .У империялар ўртасида тез-тез алмашди. Византия даврида аҳоли пункти „Константина“ номи билан тилга олинган. 623 йилдан кейин Вираншеҳир ислом қўшинлари томонидан қўлга киритилиб, Умавийлар ҳукмронлиги остига олинди. Араблар даврида аҳоли пункти „Теллмавзелат“ номи билан тилга олинган. Вираншеҳир 873-йилда Ҳамдонийлар томонидан босиб олинган бўлса-да, 894-йилда Аббосийлар ҳукмронлигига ўтган . 1087 йилда Меликшоҳ тарафида Урфа билан бирга Салжуқийлар ерларига қўшилди . Айюбийлар , Артукийлар , Илхонийлардан кейин аҳоли пункти 1400 йилда Темур томонидан бошқарилган .босиб олинди ва шаҳар ёқиб юборилди. Оққўюнлу ва Қорақўюнлу ҳукмронлигидан сўнг турар-жой 1516 йили Усмонлилар ҳукмронлигига ўтди.

Аҳоли 1567 йилдаги Усмонли манбаларида Амид санжаги Берриежик туманига қарашли туман сифатида қайд этилган  . Муниципал ташкилот 1904 йилда ташкил этилган. Миллий қабила қўзғолони чоғида Вираншеҳир қабила кучлари томонидан қўлга киритилди, бироқ Туркия Буюк Миллат Мажлисига қарашли кучлар 1920-йил 8-июн куни исёнчиларни мағлуб этиб, шаҳарни қайтариб олди. Мардиннинг бир тумани бўлган Вираншеҳир 1924 йилда Урфа вилоят бўлганидан кейин туманга айланди.

Маданияти

• Хом кöфте, қайнатилган бақлажон, " сöğüртме ", саримсоқ ва сариёғ аралашмаси, саримсоқ билан қайнатилган Тирит гўшти ва " селенго " деб номланган бодринг тури машҳур. Минтақада яшовчи турли миллат вакиллари ўзаро тафовутларни бойлик деб қабул қилиб, асрлар давомида бир-бирлари билан бирга яшаб келишган.
• Одамлар ўзаро қариндошлик алоқаларини янада мустаҳкам ва кенгроқ тутганлиги сабабли, қабилалар деб аталадиган қариндош жамоалар кенг тарқалган. Усмонлилар империясининг охирги даврида ва республиканинг биринчи даврида минтақада ҳукмронлик қилган Миллий қабиласи, республиканинг илк йилларида Сурия ва бошқа жойларга сургун қилинган. Бугунги кунда у жуда кенг тарқалган бўлмаса-да, қабила минтақада ўз мавжудлигини сақлаб келмоқда.

Ер шакллари

Туман атрофидаги бир неча тепаликларни ҳисобга олмаганда, бошидан охиригача текислик шаклида. Тоғли эмаслиги туманни қишлоқ хўжалиги марказига айлантиради. Туман ГАП лойиҳаси ва деярли ҳар бир деҳқон томонидан қазилган қудуқлар туфайли йилига 2-3 марта экиш ишлари амалга оширилиб, улардан катта даромад олинмоқда. Буғдой, пахта, маккажўхори, арпа, ясмиқ, тарвуз, қовун, бодринг навлари, помидор, бақлажон, қалампир фермерларнинг асосий даромад манбаларини ташкил этувчи қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ҳисобланади.