Visegrad
Висеград (Ҳунгариан: олмонча: Плинтенбург ; лотинча: Поне Навата ёки Алтум Cаструм) —Венгриянинг Пест округидаги қалъа шаҳарчаси бо'либ. Будапештнинг шимолида, Дунай дарёсининг о'нг қирг'ог'ида, Дунай Бендда жойлашган. 2010-йилда 1864 нафар аҳоли истиқомат қилган. Шаҳарда Венгрия қироли Маттиас Корвиннинг Эрта Уйг'ониш даври ёзги саройи ва о'рта аср қал'аси қолдиқлари жойлашганлиги аниқланган.
Висеград | |
|---|---|
_6.jpg) _6.jpg) _2.jpg) Пастга, тепадан: Дунай бурмасидаги шаҳар, Қироллик саройи харобалари, қал'а дарвозаси | |
 Байроқ  Герб | |
| Мамлакат | Венгрия |
| [[Минтақа]] | [[Марказий Венгрия]] |
| Туман | Сзентендре тумани |
| Асос солинган | 1009 |
| Майдон | 33.27 км2 (12.85 кв ми) |
| Маркази баландлиги | 100 м |
| Аҳолиси (2018) |
1 841[1] |
| Зичлиги | ауто киши/км2 |
| Вақт минтақаси | УТC+1, ёзда УТC+2 |
| Телефон коди | 26 |
| Почта индекс(лар)и | 2025 |
Этимологияси
Висегрáд (Вйšэҳрад) номи славянлардан келиб чиққан бо'либ, адабийча "юқори қал'а" (имтиёзли мавқега эга қал'а) ёки "юқори аҳоли пункти" деган ма'нони англатади. Замонавий Словакия ва Чехия манбаларида Вйšэҳрад шаклида ёзилган.
Висеград қал'аси венгер тилида Феллегвар (қал'а) деб аталади[2], немисча шаҳар Плинтенбург деб аталади. Плинтенбург ёки Бленденбург номи қасрдан олинган го'зал манзарадан келиб чиққан ва бу ташқи ко'ринишдан "ко'зни қамаштиради"[3].
Тарихи
Висеград биринчи марта 1009-йилда округ шаҳри ва архдеаcонрйнинг бош шаҳри сифатида тилга олинган. 1242-йилда мо'г'улларнинг Европага вайронкор босқинидан со'нг, шаҳар жанубда бироз бошқача тарзда қайта қурилган. Венгрия қироли Карл И 1325-йилда Висеградни Венгрия қироллик қароргоҳига айлантиради. Шу билан бирга, унинг дипломати Стивен Сафар кастеллан этиб тайинланади.
1335-йилда Чарлз Висеградда Чехия қироли Иоанн Люксембург ва Полша қироли Казимир ИИИ билан уч қироллик о'ртасида тинчлик о'рнатишда икки ойлик конгресс о'тказишди. Полша ва Венгрия о'ртасида Габсбурглар Австрияга қарши иттифоқни та'минлаш мақсадида 1339-йилда яна бир конгресс о'тказишади.
Муқаддас Рим императори ва Хорватия қироли Сигисмунд – Венгрия билан шахсий иттифоқда қироллик қароргоҳини 1405 — 1408-йиллар орасида Будага ко'чиради. Венгрия қироли Маттиас Корвин (1443 —1490) Висеграддан қишлоқ қароргоҳи сифатида фойдаланган.
1526-йилда Моҳач жангидан кейин Венгрия Қироллиги бо'линиб кетади, кейин эса Висеград қишлог'и о'з аҳамиятини ё'қотади ва 1529-йилда Сулаймон Султан бошчилигидаги Усмонлилар томонидан босиб олинади.
1991-йил феврал ойида Венгрия, Чехословакия ва Полшанинг етакчи сиёсатчилари 1335-йилда бир неча асрлар олдинги учрашувга ишора қилиб, даврий форум - Висеград гуруҳини ташкил қилиш учун бу ерга ташриф буюришиб, музокаралар о'тказишади.
Висеградга 2000-йилда яна шаҳар имтиёзлари берилади.
Ёдгорликлари
Қироллик саройи
Биринчи қироллик уйи 1325-йилдан кейин Венгрия қироли Карл И томонидан қурилган. ХИВ асрнинг иккинчи ярмида уни ўғли, Венгрия қироли Луи И саройга айлантирди[4].
ХИВ асрнинг охирги даврларида Люксембург қироли Луи ва унинг вориси Сигисмунд олдинги биноларнинг ко'пчилигини демонтаж қилдилар ва янги, ҳашаматли сарой мажмуасини қурдиртирардилар, унинг кенг харобалари бугунги кунда ҳам ко'риниб турибди. Сарой мажмуаси 123х123 м² о'лчамдаги замин режасида қурилган. Шимолдан унга туташган бог' бо'лган ва умга 1424-йилда қирол Сигисмунд томонидан асос солинган. Луи И ва Сигисмунд даврида сарой тахминан 1405 — 1408-йилларгача Венгрия қиролларининг расмий қароргоҳи бўлган.
Қайта та'мирланган қироллик қароргоҳи биноси омма учун очиқ, ҳар доим келиб сарой тарихини о'рганишади ва тарихий интерерларига оид кўргазмалар ўтказилиб келинади
Қардош шаҳарлари
Ланcиано, Италия
Обергüнзбург, Германия
Яна қаранг
Ҳаволалар
- Расмий веб-сайт (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-04-26 санасида архивланган)
- Ко'ча харитаси (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-10-25 санасида архивланган) (венгерча)
- Аэрофотосурат: Висеград (венгерча)
Манбалар
- ↑ Висегрáд, КСҲ
- ↑ Антал Папп: Магярорсзáг (Ҳунгарй), Панорáма, Будапест, 1982, ИСБН 963 243 241 Х, п. 860, пп. 229-236
- ↑ „Дас Кöнигреич Унгарн. Эин топограпҳисч-ҳисторисч-статистисчес Рундгемäлде, дас Ганзе диэсес Ландес ин меҳр денн 12.400 Артикелн умфассенд“ (Герман) 266. Ж. C. вон Тҳиэле (1833). Қаралди: 2022-йил 7-ноябр.
- ↑
Баин, Роберт Нисбет (1911) "Лоуис И. оф Ҳунгарй" Энcйcлопæдиа Британниcа 17 (11чи нашри) п. 49
- ↑ „Тествéрвáросок“ (ҳу). висеград.ҳу. Висегрáд. Қаралди: 2021-йил 31-март.