Vittorio Erspamer
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) ДИҚҚАТ! БУ ОГОҲЛАНТИРИСҲНИ ЎЗБОСҲИМCҲАЛИК БИЛАН ОЛИБ ТАСҲЛАМАНГ! Мақоланинг оригинали кўрсатилинмаган. |
Витторио Эрспамер (1909-йил 30-июл – 1999-йил 25-октябр) италиялик фармаколог ва кимёгар бўлиб, олтмишдан ортиқ янги кимёвий бирикмаларни, хусусан, серотонин ва октопаминни аниқлаш, синтез қилиш ва фармакологик тадқиқотлари билан танилган.
| Витторио Эрспамер | |
|---|---|
| Таваллуди |
1909-йил,30-июл |
| Вафоти |
1999-йил,25-октабр |
Ҳаёти
Эрспамер 1909-йилда Италия шимолидаги Трентино муниципалитети Малоско шаҳридаги Вал ди Нон кичик қишлоғида туғилган.[1] У Трентодаги Рим-католик архепархиясида мактабда ўқиган ва кейин Павиа шаҳрига кўчиб ўтган ва у ерда Гҳислиэри коллежида таҳсил олган ва 1935-йилда тиббиёт ва жарроҳлик йўналишини тамомлаган. Кейин у 1361-йилда ташкил этилган Европанинг энг қадимги университетларидан бири бўлган Павиа университетида анатомия ва физиология бўйича доцент лавозимини эгаллади. 1936-йилда у Берлин университети қошидаги Фармакология институтида таҳсил олиш учун стипендия олди. 1939 йилда Италияга қайтгач, у Римга кўчиб ўтди ва у ерда фармакология профессори лавозимини эгаллади. Римда унинг тадқиқотлари диққат марказида гиёҳванд моддаларга айланди ва у ўзининг ўтмишдаги биологик тажрибасидан ҳайвон тўқималаридан ажратилган бирикмаларга эътибор қаратди. 1947-йилда Бари университетининг тиббиёт факултетида фармакология профессори бўлди. 1955-йилда у Парма университетининг тиббиёт факултетида фармакология профессори лавозимини эгаллаш учун Баридан Пармага кўчиб ўтди. Эрспамер биринчи италиялик фармакологлардан бири бўлиб, самарали илмий тадқиқотлар кимё ва фармацевтика саноати билан алоқа ўрнатишдан фойда кўришини тушунди. 1950-йилларнинг охирида у Фармиталиа компаниясида кимёгарлар билан ҳамкорликни йўлга қўйди. Ҳамкорлик нафақат у ажратиб олган ва фармакологик жиҳатдан тавсифланган янги молекулаларнинг тузилишини таҳлил қилиш, балки ушбу кимёвий моддалар ва уларнинг синтетик аналогларини кейинги саноат синтези учун ҳам фойдали бўлди.[2]
Фармиталиядан олинган маблағлар туфайли, йиллар давомида Эрспамер бутун дунёдан денгиз организмларининг беш юздан ортиқ турларини, жумладан, амфибиялар, қисқичбақалар, денгиз анемонлари ва бошқа турларни тўплади. Шу мақсадда у кўп вақтини саёҳатларда ўтказди ва ҳамкасблари орасида экспедицияларга пухта тайёргарлик кўриши ва география билими билан машҳур эди. Бутун дунё миқёсидаги кузатувлардан фойдаланиб, у дунёнинг турли хил амфибия турлари ўртасидаги геофилогенетик корреляция назариясини ишлаб чиқди, бу назария уларнинг терисидаги пептидлар ва аминларни таҳлил қилишга асосланган эди.[2]
Эрспамернинг тадқиқот фаолияти 60 йилдан ортиқ давом этди ва олтмишдан ортиқ янги кимёвий бирикмалар, айниқса полипептидлар ва биоген аминлар, шунингдек, баъзи алкалоидларни ажратиш, идентификациялаш, синтез қилиш ва фармакологик ўрганишга олиб келди. Ушбу бирикмаларнинг аксарияти ҳайвонлардан, асосан амфибиялардан ажратилган. 50-йилларнинг охирларида унинг тадқиқотлари пептидларга ўтди. Рим университети Тиббий фармакология институти лабораторияларида у амфибиялар ва моллюскалардан элликдан ортиқ янги биоактив пептидларни ажратиб олди. Улар Европа ва Шимолий Америкадаги бошқа лабораторияларда кўплаб тадқиқотлар мавзусига айланди. 1979-йилда у Марказий ва Жанубий Америкадаги дарахт қурбақаларининг Пҳйлломедуса турига хос опиоид пептидларига эътибор қаратди. Булардан маҳаллий ҳиндулар ўзларининг „овчилар“ сифатидаги жасоратларини ошириш ва ўзларини „енгилмас“ ҳис қилишлари учун бошлаш маросимларида қўллашган. Улар бу қурбақаларнинг терисидан эйфорик ва оғриқ қолдирувчи таъсирга олиб келадиган секрецияларни қўллашди. Эрспамер томонидан ўрганилган пептидлар опиоид рецепторларининг функционал ролини тавсифлаш учун зарур бўлди.[2]
Эрспамер 1984-йилда ёш чегаралари туфайли маъмурий лавозимлардан нафақага чиқди, аммо 1999-йилда Римда ўлимигача тадқиқот ва ёзишни давом эттирди. Унинг охирги, тугалланмаган шарҳи ҳамкорлари томонидан якунланди ва 2002-йилда нашр этилди[3] Ҳаёти давомида у икки марта Нобел мукофотига номзод бўлган.[2]
Эрспамер ўзининг узоқ йиллик ҳамкасби (камида 1962[4] −1999[3]) Гиулиана Фалcониэри Эрспамер[1] билан турмуш қурган, у 2009 йилда унинг хотирасига бағишланган семинар ташкил қилган қўмита аъзоларидан эди[5]
Муҳим кашфиётлар
1933-1934-йиллар оралиғида, ҳали коллеж талабаси бўлганида, Эрспамер ўша пайтда одатда қўлланилмайдиган диазореаксиялар, Вуд лампаси ва флоресан микроскопия каби илғор усуллардан фойдаланган ҳолда энтерокромаффин ҳужайраларининг гистокимёвий характеристикалари бўйича ўзининг биринчи ишини нашр этди.[2] 1935-йилда у энтерохромаффин ҳужайраларидан тайёрланган экстракт ичак тўқимасини қисқаришини кўрсатди. Бошқа кимёгарлар бу экстрактда адреналин борлигига ишонишган, аммо икки йилдан сўнг Эрспамер бу аввал номаълум кимёвий модда, амин эканлигини кўрсатиб, уни энтерамин деб атаган.[2] 1948-йилда Кливленд клиникасидан Мауриcе М. Раппорт, Арда Грин ва Ирвин Пейж қон зардобида вазоконстриктор моддани топдилар ва бу қон томир тонусига таъсир қилувчи сарум агенти бўлгани учун улар уни серотонин деб номладилар.[6] 1952-йилда энтерамин серотонин билан бир хил модда эканлиги кўрсатилди.[7] Яна бир муҳим кимёвий модда, шунингдек, амин, Эрспамер томонидан 1948-йилда саккизоёқнинг тупурик безларида топилган ва шунинг учун у октопамин деб номланган.[8][9]
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Витторио Эрспамер, Соcиэтà Италиана ди Фармаcологиа (ин Италиан)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Негри Л (2006). "Витторио Эрспамер (1909–1999)" (Италиан) (ПДФ (67 Мб)). Мед Сеcоли 18 (1): 97–113. ПМИД 17526278. Арчивед фром тҳе оригинал он 2011-07-22. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20110722035018/ҳттп://www.ҳистмед.ит/медиcина%20неи%20сеcоли/доcуменц/Медиcина_18_1_000.пдф. Қаралди: 2011-01-13.Витторио Эрспамер]]
- ↑ 3,0 3,1 Северини, C.; Импрота, Г; Фалcониэри-Эрспамер, Г; Салвадори, С; Эрспамер, В (2002). "Тҳе Тачйкинин Пептиде Фамилй". Пҳармаcологиcал Ревиэwс 54 (2): 285–322. дои:10.1124/пр.54.2.285. ПМИД 12037144.
- ↑ В. Эрспамер; Г. Фалcониэри Эрспамер (1962). "Пҳармаcологиcал аcтионс оф эледоисин он эхтравасcулар смоотҳ мусcле". Бр Ж Пҳармаcол Чемотҳер 19 (2): 337–54. дои:10.1111/ж.1476-5381.1962.тб01198.х. ПМИД 19108168. ПМC 1482136. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1482136.
- ↑ Wоркшоп Ин Меморй оф Витторио Эрспамер (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган), Университй оф Роме, 2009
- ↑ "Серум васоcонстриcтор, серотонин; исолатион анд чараcтеризатион". Ж. Биол. Чем. 176 (3): 1243–51. 1948. ПМИД 18100415. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-биологиcал-чемистрй_1948-12_176_3/паге/1243.
- ↑ "Дистрибутион оф 5-ҳйдрохйтрйптамине (серотонин, энтерамине) ин тҳе wалл оф тҳе дигестиве траcт". Ж. Пҳйсиол. 119 (2–3): 352–62. 1953. дои:10.1113/жпҳйсиол.1953.сп004850. ПМИД 13035756. ПМC 1392800. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1392800.
- ↑ Cарл C. Пфеиффер Интернатионал Ревиэw оф Неуробиологй, Волуме 19, Аcадемиc Пресс, 1977, ИСБН 0-12-366819-0, п. 194
- ↑ Эрспамер, В., Аcтиве субстанcес ин тҳе постериор саливарй гландс оф Оcтопода. 2. Тйрамине анд оcтопамине (охёcтопамине) (1948). "Аcтиве Субстанcес ин тҳе Постериор Саливарй Гландс оф Оcтопода. ИИ. Тйрамине анд Оcтопамине (Охёcтопамине).". Аcта Пҳармаcологиcа эт Тохиcологиcа 4 (3–4): 224–247. дои:10.1111/ж.1600-0773.1948.тб03345.х.