Viuela

Виуэла (испанча: виҳуэла) - скрипкалар оиласига мансуб торли чолг'у асбоби, Испанияда ХВ-ХВИ асрларда кенг тарқалган. Дастлаб виуэла ҳам камон билан (виҳуэла де арcо), ХВИ асрдан бошлаб фақат юлиб (виҳуэла де мано) билан о'йналган. ХВИ асрдаги виуэла шакли бо'йича гитарага о'хшайди ва созлашда (олтита қо'ш тор, биринчи тор битта бо'лиши мумкин) лютага яқин. ХВИИ асрда виуэла барокко гитара билан алмаштирилди.
Тарихи
ХВ - ХВИ асрларда виуэла аристократик муҳитда жуда машҳур эди. Омон қолган виуэл репертуари, гарчи лютка каби кенг бо'лмаса ҳам, юқори бадиий фазилатларга эга.
Ушбу асбоб учун сақланиб қолган асарлар 1536-1576 -илларда Испанияда нашр этилган. Машҳур виуэла бастакорлари: Луис де Милан, Луис де Нарваэс, Алонсо Мударра, Энрике де Валдеррабано, Диего Писадор[эн] [ , Мигел де Фуэнллана ва бошқалар,, рақслар, романслар, қо'шиқлар ва машҳур мелодиларнинг вариацион аранжировкалари. Масалан, Луис де Миланнинг (1536) "О'қитувчи" то'плами (ва биринчи виҳуэла мактаби) 40 та фантазия, 4 тиэнтос, 6 паван, испан ва португал тилларида 12 (вокал) вилланcиcос, испан тилида 4 романс ва 6 италянча сонетдан иборат.
Виуэла яккахон ва ансамбл чолғуси сифатида ишлатилган (масалан, Энрике де Валдеррабанонинг "Сиренлар ўрмони" тўпламида виуэла дуэти учун парчалар мавжуд), шунингдек, қўшиқ куйлаш учун ҳам қўлланган.
Хусусиятлари
Муайян вазифаларга қараб, ҳар хил о'лчамдаги виуэла ва шунга мос равишда тесситура ишлатилган. Улардан энг кенг тарқалгани Г даги виуэладир (биринчи тор биринчи октаванинг Г нотасига созланган). Созлаш: 2-тор 1-дан то'ртинчи пастроқ; 3-чи - 2-дан бир чорак паст; 4-чи - катта учдан бир қисми 3-дан паст; 5-чи - 4-дан бир чорак паст; 6-чи - 5-дан бир чорак паст.
Замонавий классик гитарадан фарқли о'лароқ, виуэла жуда енгил ва кичик асбобдир (ингичка овозли платалар, бортга перпендикуляр бо'лган бир нечта булоқлар, ёг'оч қозиқлар). Ипларнинг қалинлиги ва кучланиш даражаси замонавийларга қараганда анча паст бо'либ, асбобнинг масштабига ва ишлатиладиган материалга қараб ҳисобланади. Торлар (хорлар) қўш, уйғун созланган. Клавиатурадаги пардозлар венали (охирги бир нечтаси бундан мустасно, улар ёг'оч ёки суякдан ясалган) ва уста томонидан эмас, балки мусиқачи томонидан бог'ланган. Қозиқлар ёг'оч бо'либ, ишқаланиш кучи туфайли ипни ушлаб туради. Бо'йин юқори палуба билан бир хилда жойлашган. Стенддаги иплар оддий тугун билан маҳкамланади ва унинг устида ушлаб турилади (эгар ё'қ).
Ҳозирги вақтда замонавий гитарада виуэла учун асарларни ижро этиш амалиёти кенг тарқалган. Бироқ, бу асбоблар товуш хусусиятларига ко'ра фарқланади. Бундан ташқари, гитара торларининг юқори кучланиши виҳуэл о'йнаш техникасидан фойдаланишни қийинлаштиради ва ко'п қисмларни ижро этишни қийинлаштиради.
Виуэлада монофоник мелодик чизиқларни ижро этишнинг асосий усули - бош ва ко'рсаткич бармоқлари ёрдамида плектрум билан о'йнашга тақлид қилишдир. Янги товушлар ва аккордлар пайдо бо'лганда, о'рта ва номсизлар бог'ланган.
Виуэла бугун
О'рта аср виуэлаларининг учта намунаси сақланиб қолган:
- Париждаги Жакмарт-Андре музейидаги Гуадалупе
- Париждаги Cитé де ла Мусиқуэдаги Чамбуре
- Иглесиа де ла Cомпаñиа де Жесúс де Қуито (Кито, Эквадор) да сақланадиган номсиз асбоб
"Мадригал" эрта мусиқа ансамбли, хусусан, унинг солисти Анна Тончева виуэл мусиқасининг ҳақиқий ижросини ривожлантиришга фаол ҳисса қо'шмоқда.
Энг яхши замонавий виуэла ишлаб чиқарувчилардан бири ҳозирда Лондонда яшовчи россиялик Александр Батовдир. Бошқа рус усталари орасида Антон Хорин ва Михаил Федченко (Санкт-Петербург) бор.
Адабиётлар
- Мусиқий энсиклопедик луг'ат / Ч. эд. Г. В. Келдиш. - М.: Совет Энциклопедияси, 1990. - С. 111 - ИСБН 5-85270-033-9
Ҳаволалар
| Виуэла ҳақида Википедиянинг қардош лойиҳаларида кўпроқ билиб олинг | |
| Маъно ва таржималари Викилуғатда | |
| Медиа файллар Викиомборда | |
| Таълим ресурслари Викиверситетда | |
| Хабарлар Викиянгиликларда | |
| Иқтибос, мақол ва маталлар Викииқтибосда | |
| Асарлар матнлари Викиманбада | |
| Китоб ва дарсликлар Викикитобда | |
- Александр Батовнинг веб-сайти Архивнинг -даги Архивная копия
- Антон Хориннинг веб-сайти Архивнинг (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-09-08 санасида архивланган) -даги Архивная копия
- "Гитара чалиш сан'ати" Уйг'ониш ва барокко
- Гуитар Масс (виҳуэла, луте ёки классик гитара учун) (рус. )
- Испания романслари (овоз ва виҳуэла, луте ёки классик гитара учун) (рус. )