Vladimir Mayakovskiy

Владимир Маяковский
Таваллуди	7-июл 1893-йил
Вафоти	14-апрел 1930-йил(1930-04-14) (36 ёшда) Москва

Владимир Владимирович Маяковский [1893.7 (19).7, Кутаиси шаҳри — 1930.14.4, Москва] — рус шоири. 1906-йил, отаси вафотидан сўнг, оиласи билан Москвага кўчиб бориб, классик гимназияга, 1911-йил эса тасвирий санъат, ҳайкалтарошлик ва меъморчилик билим юртига ўқишга кирган. Шу йили рус футуристпар гуруҳи ташкилотчиси Д. Бурлюк билан танишган. 1912-йил „Жамоат дидига тарсаки“ тўпламида дастлабки шеърий асари чоп этилган. Ижтимоий силсилалар арафасида шеъриятга кириб келган Маяковский символизм ва акмеизм эстетикасига қарши чикали, эътироф этилган устоз шоирлар, жумладан, А. Блокнинг бадиий тажрибаларига танқидий ёндашади. 1913-йил „Владимир Маяковский“ температурагедиясини ёзади, „Мен!“ илк шеърий китоби нашр этилади. Маяковскийнинг дастлабки ижодида „Чолворли булутлар“ (1914—1915) достони муҳим ўрин эгаллайди. Бу достонда институтим сюжет ижтимоий ва космик миқёсга, севги эса байроқ — қалб даражасига кўтарилган. Маяковскийнинг Осип ва Лиля Бриклар оиласи, айниқса, Лиля Брик билан танишуви унинг тақдирида ҳал килувчи рол ўйнаган. Ижтимоий ҳаётда содир бўлаётган ўзгаришлар Маяковскийни четлаб ўтмади. Маяковский 1917-йил октябр давлат тўнтаришини хушнудлик билан қарши олди. Ундаги воқеаларнинг шиддатли руҳини ўз шеъриятига сингдирди („Сўл марш“, 1918). Турли жанр ва соҳаларда ҳам ижодий кучини синаб, бир неча филмлар („Пул учун туғилмаган“, „Хоним ва безори“ ва бошқалар) ссенарийларини ёзди ва бу филмларда бош ролларни ижро этди. 1917-йил августда эса Мусиқали драма театрида даврнинг қахрамонона, эпик ва сатирик тасвири бўлган „Мистерия-буфф“ песаси намойиш этилади. Шу даврдан бошлаб Маяковский истеъдоди болшевизм ғояларига тўла-тўкис хизмат қилади. Маяковский, инсоний сажиясига кўра, худбинлик, ҳасад, калондимоғлик, мансабпарастлик, пора-хўрлик сингари иллатлар билан муроса қила олмовчи киши эди. Маяковский болшевикларни жами-ятни ана шундай қусурлардан халос этувчи, советлар мамлакатини юксак тараққиёт манзилига элтувчи кишилар, деб билди. Шунингдек, у „янги жамият“ни барпо этаётган кишилар орасида ҳам ҳафтафаҳм, амалпараст кишилар борлигини ўз кўзи билан кўрди ва уларни „Қандала“ (1928), „Ҳаммом“ (1929) сатирик песаларида акс эттирди. Бу песалар кўп ўтмай тақикданади ва Сталин вафотига қадар (1953) ҳеч ерда қўйилмади. Маяковский 1924—1925-йилларда Франсия, Америка сингари қатор хорижий мамлакатларда бўлди. „Американи кашф этишим“ асарида буюк мамлакатнинг куч-қудратидан ҳайратга тушди, шу билан бирга бу мамлакатда долларнинг ахлоқ ва виждон мезонига айланганидан ўпкаланди. Маяковский ижодининг сўнгги босқичида ана шу нафрат ва муҳаббат туйғулари шоир асарлари („Ҳайқириқ“, „Жуда соз!“, „Қандала“, „Ҳаммом“ ва бошқалар)нинг бош лейтмотиви даражасига кўтарилди. У ўз ижоди ва жанговар сўзи билан социалистик қурилишга ҳисса қўшишга уринди. Горкий билан бирга шўро адабиётидаги социалистик реализм методи асосчиси бўлди. Аммо у ишонган давлат тизими ўша йиллардаёқ бюрократик аппаратга айланиб бораётган, у ишонган давлат раҳбарлари эса халқдан ва унинг пешқадам сиймоларидан юз ўгираётган эдилар. Маяковский бир томондан, РААПчи сафдошлари (пролетар ёзувчилари) томонидан тарк этилган, иккинчи томондан, „муҳаббат кемаси“, ўзи ёзганидек, сув ости тошларига урилиб шикастланган. Маяковский 1930-йил 14-апрелда ўзиниўзи отиб ўлдиради.

Маяковский исёнкор шеърияти билан нафакат рус, балки Л. Арагон, П. Неруда, В. Броневский, Нозим Ҳикмат, Ғафур Ғулом, Ҳамид Олимжон сингари турли миллатга мансуб шоирлар ижодига катта таъсир ўтказди. Шеъриятнинг тарихий-ижтимоий давр билан ҳамқадам, жўшқин ва шиддатли ҳаётга ҳамнафас бўлишида, янги шакл ва тасвир воситаларини ахтариб топишда Маяковский анъаналари ўз ролини ўтади. Аммо шу билан бирга шеъриятнинг сиёсатлашиши ва мафкуравий қуролга айланишида ҳам Маяковскийнинг таъсири каттадир. Ғ.Ғулом, Шайхзода, А. Мухтор томонидан „Ҳайқириқ“, „Жуда соз!“ ва бошқа асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.

Манбалар

• Полное собрание сочинений, 1 — 13 т., М., 1955—61; Танланган асарлар, Т., 1966.

Адабиётлар

• Расулий М., Маяковский асарлари ўзбек тилида, Т., 1961;
• Расулий М., Маяковский в Ўзбекистане, Т., 1965.