Vyetnam teatri

1920-йиллар Тунг театри актёрлари.

Ветнам театри турли даражада сақланиб қолган ва кўплаб анъанавий драма шаклларини ўз ичига олади. У Динг сулоласи даврида, Дạи Cо Виэт давлати туғилганда ташкил топган. Сувли қўғирчоқ театри ХИИ асрда пайдо бўлган Ветнам санъатининг ўзига хос тури бўлиб, унда бамбукдан ажратилган экран қўғирчоқбозларни тўсиб қўяди, улар сувда туриб экран олдида қўғирчоқларни узун устунлар ёрдамида манипуляция қилади. Сув қўғирчоқ театри ҳозирда Ветнамга сайёҳлар орасида машҳур. 1945-йилдаги август инқилоби муваффақияти билан театр санъати янги ижодий даврга, жумладан, маҳаллий халқ куйлари мусиқасига асосланган театрнинг янги турига кирди.

Кириш

Ветнам театри Хитой операси ва бошқа шакллардан кучли таъсирланган ва Чео, Туонг ва Cаи линг каби жанрларни ўз ичига олади.

Чео

Чео одатда шимолий Ветнамдаги Ветнам деҳқонлари томонидан анъанавий тарзда ижро этиладиган рақсни ўз ичига олган, одатда сатирик мусиқали театрнинг бир тури. Одатда ярим ҳаваскор гастрол гуруҳлари томонидан очиқ ҳавода, стереотипик тарзда қишлоқ майдонида ёки жамоат биноси ҳовлисида ижро этилади, гарчи бугунги кунда у уй ичида ва профессионал ижрочилар томонидан тобора кўпроқ ижро этилмоқда. Чео саҳна санъати Ветнам халқ хазинасининг буюк маданий меросларидан ҳисобланади. Чео кўп авлодлар давомида Ветнам халқининг машҳур санъат тури бўлиб келган ва лирик мазмуни орқали миллий руҳни тарбиялаган. Соа Лу — Нин Бин Чеонинг асл мамлакати ҳисобланади ва унинг асосчиси (хоним) Фам Тҳи Чан Х асрнинг Динҳ сулоласи даврида қироллик саройида истеъдодли раққоса бўлган. Бироқ, Чео расман Ли сулоласидан (тахминан ХИ аср), Транс сулоласида (ХИИИ аср) гуллаб-яшнаган. Чеонинг ривожланиши ХИВ асрда Мўғул ҳарбий аскарининг Ветнамда асирга олиниши билан ўзининг муҳим босқичига эга. Чеонинг спектакли фақат шу давргача халқ қўшиқларини айтиш ва ўқишни ўз ичига олган, аммо ўз мамлакатида аскарнинг актёр сифатидаги санъати таъсири остида, Чео энди қўшиқ куйлаш қисмларига ҳам эга. ХВ асрда император Ле Тҳан Тонг Чеони қироллик саройида кўрсатишга рухсат бермади, Чео деҳқонларга одатий мусиқий ўйин-кулги сифатида қайтиб келганидан то ҳозиргача қишлоқларда.

Туонг ёки Ҳат бои ҳақида

Ҳат туонг ёки „ҳат бои“ тахминан ХИИИ асрда Хитойдан олиб келинган ва саёҳатчи актёрлар труппалари учун мослаштирилгунга қадар бир муддат роялти учун кўнгил очиш учун ишлатилган. Операдаги ҳикоялар гўёки тарихий бўлиб, кўпинча ижтимоий одоб-ахлоқ қоидаларига қаратилган. Бутун дунёдаги чео ва бошқа опера турлари сингари, туồнг ўзларининг макияжлари ва костюмларидан таниб олинадиган, одатда, жуда мураккаб ва экстравагант бўлган сток қаҳрамонларидан фойдаланади.

Cаи линг ҳақида (замонавий халқ операси)

Туонг ва чео билан солиштирганда, cаи линг замонавий Ветнамда кўпроқ машҳур. ХХ аср бошларида пайдо бўлган cảи лươнг тарихий ва замонавий мавзуларни ўз ичига олади. Cаи линг замонавий инновациялар учун мос бўлиб қолди ва энди электр гитара ва бошқа янги ихтироларни ўз ичига олади. Унга нҳạc тàи тử қўшилади, бу камера мусиқасининг мураккаб ва қисман импровизацияланган шакли ҳисобланади.

Cаи линг қўшиқ куйлашда жуда кўп вибрато ишлатилади; қўшиқ айтилганда сўзлар узайтирилади ва вибрато эргашади. Cаи лингда кенг тарқалган оҳанг Вọнг cо ҳисобланади.

Гарчи cаи линг 1970 ва 1980 йиллар охирларида жуда машҳур бўлиб қолган бўлса-да, бугунги кунда бу машҳурлик, айниқса, ёш авлод ўртасида пасайиб кетди ва қолган труппалар фақат давлат маблағлари туфайли санъатни сақлаб қолишга қодир.

Тарих

Ветнамнинг театр саноати Днҳ сулоласи даврида, 1000 йиллик Шимолий ҳукмронликдан сўнг Даи Cо Виэт штати туғилганда шаклланган. Ҳоа Ли Ветнамнинг марказлашган феодал давлатининг биринчи пойтахти бўлиб, Ветнам ўзига хослиги билан кўплаб маданий қадриятларнинг келиб чиқиши ҳисобланади. Бу ёзма адабиётнинг туғилган жойи бўлиб, шунингдек, чео, туонг ва сирк фанлари шаклланган Ветнам театр санъатининг аждодлари мамлакати ҳисобланади. Хоа Ли хоним томонидан асос солинган чео театр санъатининг ватани ҳисобланади. Пҳам Тҳи Тран, Динҳ қироллик саройидаги истеъдодли раққоса. Бу Ветнамдаги энг қадимги ва энг типик театр тури. Đинҳ сулоласи шаман Вăн Ду Тườнг афсонаси орқали, Бач Ҳаc шаҳридаги Синг Cуонг жинини ўлдириш схемасидан фойдаланиб, арқонда юриш, тебраниш ва банан экиш каби сирк ва водевил санъати пайдо бўлганлигини кўрсатади. Қўшимча қиладиган бўлсак, Динҳ сулоласида император Динг Тҳи Нгует Хуан Пҳа, Тҳọ Хуан, Тҳанҳ Ҳоа шаҳарларида ҳар йили ўтказиладиган фестивалда иштирок этиш учун Хуан Пҳа ўйинини ўргатган аждод сифатида ҳисобланган. Даи Виэт су ки тоан тҳу қайд этилган: Куз Ат Дау, тож кийишнинг йиллиги муносабати билан император Ле Đаи Ҳанҳ Нам Син деб номланган бамбукни сохта тоғ сифатида олиб, қайиқда ёруғлик фестивалини ташкил қилди. Подшоҳ Сонг элчиларини қўрқитиш учун „Тҳиэн Ту Қуан“ деган уч сўзни маъқул кўрган уч минг аскарни пешонасига улуғвор ва маҳобатли қилиб бериб, зўр машқ очиб, қайиқчилар билан сохта рол ўйнаб, ноғора чалиб, шодлик қилди., байроқларни тикиш, жангда қўшинларни ташкил қилиш, уларнинг обрўсини кўрсатиш ва ҳали ҳам юқоридаги китобдан иқтибос келтириш: Император Ле Даи Ҳанҳ Чампани забт этиш учун ҳукмронлик қилди, Чампа пойтахтида юзлаб қўшиқчиларни асирга олди ва уларни мамлакатга қайтариб олиб келди, уларни мажбурлаш учун. рақсга тушинг, қўшиқ айтинг ва дам олинг, бу театр ва сирк санъатининг шаклланиши эди. Туонг қўшиқчилигининг тарихий афсоналарида, шунингдек, ушбу турдаги кун 1005 йилда илк Лê сулоласида, Лиэу Тҳу Там исмли хитойлик қўшиқчи Хоа Лига келиб, Сонг сулоласидаги машҳур қўшиқ услубини тақдим этгани ва улар томонидан қабул қилинганлиги ҳақида ёзади. Император. Ле Лонг Динҳ сарой қизларига саройда қўшиқ айтишни ўргатиш учун бўлим бошлиғини танлади ва тайинлади.

Юан сулоласига қарши уруш пайтида Тран сулоласи Юан сулоласи армиясида театр бўлими бошлиғи бўлган Жанубий Сонг мусиқачиси Ли Нгуен Катни қўлга олди. Ли Нгуен Кат ветнам тилини спектакл яратиш ва ветнамликларни ижро этишга ўргатиш учун мослаштирган. Тран Ду Тонг ҳукмронлиги даврида Юан сулоласидан бўлган Динҳ Банг Дик исмли дўсти уруш туфайли паноҳ топишга келди. Динҳ Банг Дик Ветнам халқига таёқ билан қўшиқ айтишни ўргатди. Саройда ва фолклорда рақс мунтазам равишда ўтказилди. Чеодан ташқари, анъанавий ҳат а đао халқ ва зодагонлар орасида жуда машҳур эди. Тран зодагонлари чео қўшиқ айтишни ва масхарабозликни яхши кўришарди. Тран Дụ Тонг ҳукмронлиги даврида саройдаги зодагонлар санъатга иштиёқманд бўлган, кўплаб қироллик чео спектакллари қирол халқининг ўзлари томонидан саҳналаштирилган ва ижро этилган, қиролнинг ўзи эса ижрочилар ва ижрочиларни кўриб чиқиб, мукофотлаган. Тран саройида яхши қўшиқ айтиш Юан сулоласи чинни Тран кинг Трунг томонидан „Муваффақиятли кесишиш“ асарида тасвирланган, бунда ҳар сафар саройдаги зиёфатда мусиқа ва рақслар бўлганида, қўшиқлар Гианг Чау Лонгнинг қўшиқларига ўхшарди. шимолий император пойтахти, оҳанг эски, лекин қисқароқ.

Аммо ХВ асрдан бошлаб Ле сулоласи театр санъатини кичик одамлар (ўқимаган меҳнаткашлар) учун бўш вақтга айлантирди, саройда томоша қилишни тақиқлади ва бу санъатнинг халқда ривожланишини чекловчи кўплаб қаттиқ ҳужжатлар чиқарди. Шу ҳолат туфайли театр санъати қишлоқда ҳамон бор, лекин ривожланмаяпти.

Август инқилоби муваффақияти билан театр санъати янги ижодий даврга кирди. Бутун дунёдан санъаткорлар йиғилган. Адабий гуруҳлар ташкил этилди. уруш зоналарида қаршиликка хизмат қилувчи бир қатор театрлаштирилган спектакллар туғилди. Тинчлик йилларида театр гуллаб-яшнади, ярим профессионал театр ҳаракатидан гулхан саҳнаси профессионал бадиий жамоаларга айланди. АҚШга қарши қаршилик урушига кириб, қудратли театр армияси „Тиэнг ҳат ат тиэнг бом“ шиори билан кўплаб шиддатли жангларга киришди. Бу даврда туғилган, эпик кўринишга эга бўлган, жасоратларни мадҳ этувчи, қаҳрамонларни, шаҳид аёлларни мадҳ этувчи, душманни қораловчи, урушни олқишловчи саҳна асарлари кўплаб жангларда учрайди. Бу томошабинларда чуқур таассурот қолдиради. 1975 — йилдан кейин бутун халқнинг бирлашиши билан бирга саҳна Ветнам театр рассомлари уюшмаси томида эди. 1975 -й илдан 1990 — йилгача театрнинг энг муҳим жиҳати уруш ҳақида ёзилган эпик асарлардан ташқари, замонавий ижтимоий мавзудаги бир қатор спектакллар эди.

Ветнам театр саноатини туғдирган одамлар

Баъзи қаҳрамонлар кўпинча Ветнамдаги баъзи театр касблари гуруҳи сифатида тан олинади:

• Пҳам Тҳи Тран хоним Ветнам Чео қўшиғининг аждодидир.
• Лиэу Тҳу Там ва Дао Тан Туонг театри санъатининг аждодларидир.
• Тонг Ҳиу Динҳ (1896-1932) — Cаи лингнинг аждодлари. Ми Тҳо шаҳридаги Нам Ту, шунингдек, Cаи лингнинг асл қўшиқ услубини яратишда энг кўп хизматлари борлиги айтилган шахсдир.
• Ви Динҳ Лонг — бу Кịч нои .
• Тран Қуоc Динҳ Сам қўшиқчилигининг аждодидир.
• Динҳ Ди — Ветнамлик Cа тру касби. Унга Ханой, Хаи Динг, Баc Нинҳ, Хаи Пҳонг ва Нинҳ Бинҳ каби Cа тру меросига эга бўлган кўплаб минтақалар сиғинадилар. Cа тру кейинчалик ҳам бир қатор маҳаллий аждодларга эга эди, масалан: Пҳан Тон Чу, Нгҳи Хуандаги Cа тру Cо Дạм асосчиси, Ҳа Тинҳ ; Дао Тҳи Ҳуэ Ка тру Дао Данг, Ҳнг Ен асосчиси.
• Нгуен Лан Ҳнг (1887-1949) фотографнинг аждоди (Ҳươнг Кý дўконининг эгаси, Ҳанг Трốнг кўчасидаги фотодўкон, ҳозирги Пҳу Гиа меҳмонхонаси). Đанг Ҳуй Три фотографнинг аждоди эканлиги ҳақида бошқа маълумотлар ҳам бор.
• Аждод императори Динг Тҳи Нгует Нгҳе Хуан Пҳа шаҳридаги Хуан Пҳа қишлоғи аҳолисига Даи Саи Лонг Вингга сиғиниш учун Хуан Пҳа ўйинини ўргатган.

Ветнам театр куни

2010 — йилда Ветнам Драматик рассомлар уюшмасининг илтимосига биноан Партия Марказий Қўмитаси Котибияти Ветнам тақвимида саккизинчи ойнинг 12-кунини Ветнам Театр куни деб эътироф этиш тўғрисида хулоса чиқарди. Ветнам Бош вазири, шунингдек, 2011 — йил 4 — январдаги № 13/ҚД-ТТг қарори билан саккизинчи ойнинг 12-кунини Ветнам театр куни деб эътироф этди.

Яна қаранг

• Ветнам мусиқа
• Анъанавий Ветнам рақси
• Ветнам маданияти
• Ветнам тарихи

Ҳаволалар

• Ветнам мусиқаси энциклопедияси (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-02-27 санасида архивланган)
• ВетнамТоурисм.cом: Анъанавий театр