Wиллиам Эугене Смитҳ (1918-йил 30-декабр — 1978-йил 15-октябр) – америкалик фотожурналист[1]. У „фото эсселарни таҳлил қилишнинг ривожланишига ҳисса қўшган энг муҳим америкалик ягона фотограф“ сифатида таърифланган[2]. Унинг асосий фотосессияларига Иккинчи Жаҳон уруши фотосуратлари, америкалик қишлоқ шифокори ва ҳамширанинг ҳикоялари акс этган тасвирлар, Франсия Экваториал Африкасидаги Алберт Швайцер клиникаси, Пицбург шаҳри ва Япониядаги Минамата қишлоғи аҳолисининг соғлигига зарар етказган ифлосланишнинг тасвирлари киради[3]. У 1948-йилда суратга олган "Мамлакат шифокори " номли фото эссеси "биринчи кенгайтирилган фото ҳикоя " сифатида тан олинган[2].

Wиллиам Эугене Смитҳ
Таваллуди
Wиллиам Эугене Смитҳ

30-декабр 1918-йил
Вафоти 15-октябр 1978-йил(1978-10-15)
(59 ёшда)
Туcсон, Аризона, У.С.
Касби Фотожурналист
Фаолият йиллари 1934-1978
Турмуш ўртоғи
Аилеэн Миоко (турм. 1971)

Ҳаёти ва ижоди

Wиллиам Эугене Смитҳ 1918-йил 30-декабрда Канзас штатининг Вичита шаҳрида туғилган. Унинг ота-онаси Wиллиам Х. Смитҳ ва Нетти (нéэ Ли)лардир. Смитҳ улғайгач, парвоз қилишга ва авиацияга қизиқиб қолади ва 13 ёшида онасидан самолётларнинг фотосуратларини олиб беришини сўрайди. Аммо онаси унга расмларнинг ўрнига фотоаппарат совға қилади. Унга маҳаллий аэродромга боришни ва самолётларни расмга олишни тавсия қилади. У уйга бир қанча фотосуратлар билан қайтагач, ўзининг қоронғу хонасида туни билан расмларни ишлаб чиқади[4].

У ёшлик чоғидан суратга олишга иштиёқманд бўлиб ўсади. У 15 ёшида олган мактаб болаларининг спорт машғулотлари акс этган фотосуратлари Wичита Пресс спорт газетаси муҳаррири Вигил Кай томонидан газетада чоп этилади[5].

1934-йил 25-июлда Тҳе Неw Ёрк Тимес газетаси Смитҳнинг Арканзас дарёсининг қуриб қолган ҳолати акс этган фотосуратларини нашр этади, бу эса Ўрта Ғарбнинг вайрон бўлишга сабабчи бўлган ёмон об-ҳаво ҳодисаларидан далолат берар эди. Бундай об-ҳаво шароити қишлоқ хўжалигига ҳам катта талофатлар келтирган. Дон савдоси билан шуғилланган Смитҳнинг отаси, ўша йиллардаги талофатлар таъсирида бизнесининг банкрот бўлиши сабабли ўз жонига қасд қилади[5].

Смитҳ 1936-йилда Шимолий Вичитадаги ўрта мактабни тамомлаган. Унинг онаси католик черкови роҳиблари билан яхши алоқалар ўрнатиб, ўғлининг Нотр-Дам университетидаги ўқишини тўлиқ молиялаштирадиган фотография стипендиясини олишга муваффақ бўлади. Лекин, Смитҳ 18 ёшида номаълум сабабларга кўра университетни тарк этади[6] ва Ню-Ёрк шаҳрига кўчиб ўтади. 1938-йилга келиб у Неwсwеэк журналида ишлай бошлайди, у ерда у вазифаларни мукаммал бажариши ва қийин, тушунарсиз характери билан танилади. Смитҳ охир-оқибат Неwсwеэк журналидан ишдан бўшатилади.

У 35мм Cонтах камера билан ишлашни афзал кўрган[7]. Смитҳ 1939-йилда Лифе журналида ишлай бошлайди ва ўша пайтдаги расм муҳаррири Уилсон Хикс билан тезда яхши муносабатда бўлишга эришади[8].

Уруш ҳолати тасвирлари

1944-йил Трук Атоллда япон юк ташувчи самолёти АҚШ томонидан отилган ракета-бомба орқали уриб туширилган. Смитҳ томонидан олинган фото.

1943-йил сентябр ойида Смитҳ Зифф-Девис нашриётининг уруш мухбири сифатида фаолият олиб борган ва Лифе журналига уруш талофатлари ва унинг натижасида содир бўлган кўргиликларнинг фотосуратларини тақдим этиб турган. Смитҳ Иккинчи жаҳон уруши пайтида Тинч океани ҳудудларидаги аҳволни фронтда туриб суратга олган. У Америка қўшинларининг Японияга қарши орол бўйлаб ҳужуми пайтида қўлга тушган Саипан, Гуам, Иво Жима ва Окинава каби уруш авж олган ҳудудларда, АҚШ денгиз пиёдаларининг ва япон ҳарбий асирларининг суратларини олган[9]. Смитҳ бу можароларнинг шафқацизларча келтираётган талофатларини ўз кўзлари билан кўриши, уруш оқибатларини янада чуқурроқ англашга ёрдам берган, шунингдек, дунёқарашини янада ўткирлайди. У ўз хотираларида шундай деб ёзган эди: „Сиз халқнинг ақлига шикаст етказиб, тўлиқ ўзларингизнинг ғояларингизни сингдирмасдан туриб, уларни инсонни ўлдиришга ва қотиллик қилишга ўргата олмайсиз. Мен урушни, унинг оқибатларини ёритишимнинг асосий сабаби, менинг суратларим очкўзлик, аҳмоқлик ва муросасизлик кўплаб инсонларнинг ўлимига сабабчи бўлганлигини ва бунга қарши чиқиш ҳақида хабар беришини хоҳлайман“.

Бен Маддоу шундай деган эди эди: „Смитҳнинг 1943—1945-йиллардаги фотосуратлари унинг шунчаки бир истеъдодли инсондан бир даҳога айланганлигини кўрсатади“[10].

1945-йилда Смитҳ Окинава жангини суратга олаётганда жиддий жароҳат олади[11]. 1946-йилда у жароҳат олганидан кейин илк фотосуратини олади. Расмда Ню-Ёркнинг Гудзон шаҳридаги Кротондаги уйининг боғида сайр қилиб юрган икки фарзандининг расми акс этган эди ва у фотосуратни „Жаннат боғидаги сайр“ деб номлайди. Фотосурат 1955-йилда Эдвард Штайхен бошчилик қилган "Одамлар оиласи" кўргазмасида асосий суратлар қаторидан жой олган ва машҳур бўлган[12]. Икки йиллик жарроҳлик амалиётидан сўнг, Смитҳ 1955-йилгача Лифе журналида иш фаолиятини давом эттирган[13].

Япония ва Минамата

1970-йилнинг кузида Смитҳнинг дўсти Казухико Мотомура АҚСҲга кўчиб ўтади. У Смитҳ ва унинг рафиқаси Аиленга Японияга ташриф буюришларини ва Минамата ҳудудида тарқалган касалликни ёритишни таклиф қилади. Улар таклифни қабул қилиб, 1971-йил 16-августда Японияга етиб келишади.

1971-йил сентабрдан 1974-йил октабргача улар Минамата қишлоғида бир уйни уйни ижарага олиб яшайдилар. У ер бир пайтнинг ўзида ҳам балиқчилар қишлоғи, ҳам Япониянинг Кумамото префектурасидаги саноат шаҳри бўлган. У ерда улар Минамата қишлоғидаги аҳвол, яъни Чиссо заводи Минамата қишлоғининг асосий сув манбаларига оғир металларни оқизиши натижасида сувнинг симоб таъсирида заҳарланиши оқибатида келиб чиққан оғир касалликлар, ҳақида узоқ муддатли фото-эссе яратишган[14].

1972-йил январ ойида Смитҳ Чиссо касаба уюшмаси вакиллари олдига намойишга чиққан қишлоқ фаолларига ҳамроҳлик қилган. Чиссо компанияси ходимлари намойишчиларга ҳужум қилишган. Улар Смитҳни ҳам калтаклашди ва бунинг оқибатида Смитҳнинг кўриш қобилияти ёмонлашади[15][16]. Смитҳ ва Айлин Минамата лойиҳасини якунлаш учун биргаликда ишлашда давом этадилар. Уларни нашриётчи Лоуренс Шиллер қўллаб-қувватлайди ва фото-эссени Лос-Анжелесда тугатишади[17].

Фото-эссе 1975-йилда W. Эугене Смитҳ ва Аилеэн М. Смитҳ томонидан „Минамата“ номи билан нашр этилган. Унинг бу эсседаги ва барча асарлари ичидаги энг машҳур фотосуратларидан бири „ Томоко ва ваннадаги она“ номли суратидир. Бу фотосурат 1971-йил декабр ойида олинган бўлиб, биргина шу фотосурат бутун дунё эътиборини Минамата қишлоғида тарқалган касалликнинг аянчли оқибатларига қарата олган эди[18]. Суратда онанинг анъанавий япон ҳаммомида оғир заҳарланиш оқибатида касалланган қизини ювинтираётган тасвири акс этган. Фотосурат 1974-йилда Токиода бўлиб ўтган Минамата касалликлари кўргазмасида ҳам асосий қисмни ташкил этган[18]. 1997-йилга келиб, Аилеэн М. Смитҳ кўргазмадан ўша суратни Томоконинг ота-онасининг хоҳишга кўра олиб ташлаган[18].

2020-йилда Смитҳнинг Минамата фотосуратлари ва ҳужжатлари асосида „ Минамата“ номли филм яратилди. Жонни Депп W. Эугене Смитҳни, Минами эса Аилеэннинг ролларини ижро этишди[19][20].

Эътиборли фотосуратлар ва фото-эсселар

Файл:Томокос ҳанд.гиф
Смитҳнинг Минамата касаллиги қурбони суратларидан бири, 1971-йил.
  • 1944-йилги фотосурат[21], унда яраланган чақалоқ Саипанда америкалик аскар томонидан топилган.
  • 1945-йилги фотосуратда денгиз пиёдалари Иво Жимадаги япон ғорини портлатган, Лифе журнали муқовасида чоп этилган, 1945-йил 9-апрел.
  • „Жаннат боғи сари юриш“ (1946) — унинг икки фарзанди қўл тутиб, ўрмондаги очиқлик томон юрган ягона фотосурати. Бу 1955-йилда Эдвард Штайхен томонидан 68 мамлакатдан 273 та фотосуратчи томонидан 503 та фотосурат билан ташкил этилган "Одам оиласи" замонавий санъат музейининг[22] якуний фотосурати эди.
  • „Мамлакат шифокори“[23] (1948) — Колорадонинг Креммлинг шаҳридаги Эрнест Cериани ҳақидаги фотоиншо. Бу Шон Ўхаган томонидан „биринчи кенгайтирилган таҳририят фото ҳикояси“ сифатида тасвирланган[24].
  • „Дюи Труманни мағлуб этди“ (1948) — Гарри С. Труманнинг Сент-Луисдаги президентлик поездининг орқасида „Дюи Труманни мағлуб этди“ деган сарлавҳали Чиcаго Даилй Трибуне газетасининг бир кунлик нусхасини ушлаб турган ягона фотосурати.
  • Испан қишлоғи (1950) — Испаниянинг кичик Делеитоса шаҳри ҳақидаги фотоиншо.
  • „Ҳамшира доя“ (1951) — Жанубий Каролинадаги доя Мауде Э. Каллен ҳақидаги фотоиншо[25][26].
  • "Меҳрибон одам" (1954) — Алберт Швайцер ва унинг Франсия Экваториал Африкасидаги инсонпарварлик фаолияти ҳақидаги фотоэссе.
  • " Питцбург „ (1955—1958) — шаҳар бўйича уч йиллик лойиҳа, дастлаб фото муҳаррири Стефан Лорант томонидан уч ҳафталик иш учун ёлланган.
  • Гаити 1958-1959 — Гаитидаги психиатрия институти ҳақидаги фотоиншо[27].
  • “ Томоко ва ваннадаги она " (1971)[28] — Минаматадаги марказий фотосурат, Минамата касаллиги бўйича узоқ муддатли фотоиншо. Фотосуратда японча анъанавий чўмилиш камерасида қаттиқ деформацияга учраган, яланғоч қизини бешик ўтаётган она тасвирланган[29].

Филмлар

  • w.Эугене Смитҳ: Фотография яратиш қийин (Уй тасвири 1989-йил) — 87 дақиқа. Продюсер: Кирк Моррис, режиссёр Ген Ласко ва муаллифи Ян Ҳартман.ИСБН 9780780007680ИСБН 9780780007680 . Дастлаб Америcан Мастерс сегменти сифатида эфирга узатилган.
  • 2020-йилги Минамата филми Смитҳга (Жонни Депп томонидан тасвирланган) ва унинг 1971-йилда Минамата касаллигини ҳужжатлаштиришдаги иштирокига қаратилган[30].

Манбалар

  1. ↑ Пеаcоcк, Сcот. „W (иллиам) Эугене Смитҳ.“ Cонтемпорарй Аутҳорс Онлине, Гале, 2003. Биограпҳй Ин Cонтехт
  2. ↑ 2,0 2,1 ЎҲаган, Сеан. „W Эугене Смитҳ, тҳе пҳотограпҳер wҳо wантед то реcорд эверйтҳинг“. Тҳе Обсервер (6-август 2017-йил). Қаралди: 21-июн 2018-йил.
  3. ↑ Ҳудсон, Берклей. Энcйcлопедиа оф Жоурналисм Стерлинг: . Тҳоусанд Оакс, Cалиф.: САГЕ, 2009 — 1060–67-бет. ИСБН 978-0-7619-2957-4. 
  4. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.10-11
  5. ↑ 5,0 5,1 Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.11
  6. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.12-13
  7. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.15
  8. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п. 17
  9. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.21-29
  10. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.25
  11. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.29
  12. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп. 32-33
  13. ↑ „W. Эугене Смитҳ“. Магнум Пҳотос (10-апрел 2015-йил). Қаралди: 21-июн 2018-йил.
  14. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.71-74
  15. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.74
  16. ↑ Минамата: Тҳе Сторй оф тҳе Поисонинг оф а Cитй; Доcументинг Медеcине ат Дуке Университй; ретриэвед Май 2016.
  17. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.74-76
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Жим Ҳугҳес. „Томоко Уэмура, Р.И.П.“ (2000). Қаралди: 12-ноябр 2007-йил.
  19. ↑ "Жоҳннй Депп Драма ʻМинаматаъ Боугҳт бй МГМ, Релеасе Счедулед фор Фебруарй, " бй Даве МcНарй, Вариэтй, Оcт. 30, 2020
  20. ↑ „Минамата, cритиc ревиэwс“. Метаcритиc.cом (28-феврал 2020-йил). Қаралди: 26-март 2021-йил.
  21. ↑ „А Cлосер Лоок: W. Эугене Смитҳ'с Пҳотограпҳ“. гwу.эду (25-июл 2013-йил). 2021-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-сентабр 2020-йил.
  22. ↑ „Стеичен Cоллеcтион“. Стеичен Cоллеcтион. 28-ноябр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-январ 2015-йил.
  23. ↑ „W. Эугене Смитҳ“. Қаралди: 3-июл 2013-йил.
  24. ↑ ЎҲаган, Сеан. „W Эугене Смитҳ, тҳе пҳотограпҳер wҳо wантед то реcорд эверйтҳинг“. Тҳе Обсервер (6-август 2017-йил). Қаралди: 21-июн 2018-йил.
  25. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. пп.43-45.
  26. ↑ Монтгомерй, Wарнер. „Пиневилле, а ҳисториc рефуге: Парт 57: Нурсе Мауде ис ҳоноред“. Тҳе Cолумбиа Стар (4-апрел 2018-йил). 2022-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-март 2021-йил.
  27. ↑ Смитҳ, W. Эугене. Лет Трутҳ бе тҳе Прежудиcе: W. Эугене Смитҳ, Ҳис Лифе анд Пҳотограпҳс. Неw Ёрк: Апертуре, 1985. п.61
  28. ↑ „Тҳе Пҳотограпҳ 'Томоко анд Мотҳер ин тҳе Батҳ'“. Аилеэн Арчиве. аилеэнарчиве.ор.жп (2020). 2022-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-ноябр.
  29. ↑ Жим Ҳугҳес. „Томоко Уэмура, Р.И.П.“ (2000). Қаралди: 12-ноябр 2007-йил.
  30. ↑ Рохбороугҳ. „Жоҳннй Депп Филм 'Минамата' Селлс Wиде“. Тҳе Ҳоллйwоод Репортер (8-октабр 2020-йил). Қаралди: 16-август 2021-йил.