W. Ross Ashby
W. Росс Ашбй — (1903-йил 6-сентабр — 1972-йил 15-ноябр) инглиз психиатри ва кибернетика бўйича кашфиётчи олим бўлиб, машиналар ва тирик мавжудотларда алоқа ва автоматик бошқарув тизимларини ўрганувчи фан соҳаси билан шуғулланар эди.
Унинг „Десигн фор а Браин“ ва „ Ан Интродуcтион то Cйбернетиcс“ номли иккита китоби кибернетиканинг янги соҳасига аниқ ва мантиқий фикрлашни киритди. Бу „ташвиқот ишлари“ ўзининг техник ҳиссалари билан бирга Эсбини „Винердан кейинги кибернетиканинг йирик назариётчиси“ га айлантирди.
Биографияси
Wиллиам Росс Ашбй 1903-йилда Лондонда туғилган, унинг отаси реклама агентлигида ишлаган[1]. 1921-йилдан Кембриждаги Сидней Сассекс коллежида таҳсил олди, у ерда 1924-йилда бакалавр даражасини олган. 1924-1928-йилларда Лондондаги Авлиё Бартоломей касалхонасида ишлаган. Кейинчалик у 1931-йилда Психологик тиббиёт бўйича диплом ва 1935-йилда Кембрижда 1930 -илда магистр даражасини олди.
Росс Ашбй 1930-йилда Лондон округ кенгашида клиник психиатр сифатида иш бошлаган. 1936-йилдан 1947-йилгача у Англиянинг Нортгемптон шаҳридаги Сент-Эндрю касалхонасида тадқиқотчи патолог бўлган. 1945-йилдан 1947-йилгача Ҳиндистонда хизмат қилган ва у ерда Қироллик армияси тиббиёт корпусининг маёри бўлган.
У Англияга қайтиб келгач, 1947-йилдан 1959-йилгача Глостердаги Барнwоод Ҳоусе касалхонасида тадқиқот директори бўлиб ишлади. Бир йил давомида у Бристолдаги Бурден неврологик институти директори бўлди. 1960-йилда у Қўшма Штатларга бориб, кафедра профессори бўлди. 1970-йилда нафақага чиққунга қадар Иллинойс университети Урбана-Чампаигндаги биофизика ва электротехника факултетида фаолият олиб борди[2].
Ашбй 1962-йилдан 1964-йилгача Умумий тизимларни ўрганиш жамиятининг президенти бўлган. 1970-йил августда нафақага чиққанидан сўнг, у 1970-йилда Уэлс университетининг фахрий профессори ва 1971-йилда Қироллик психиатрлар коллежининг аъзоси бўлди. 1972-йил июн ойида у бош мия ўсимтасининг операция қилиб бўлмайдиган ўсмаси ташхиси қўйилган ва 15-ноябр куни вафот этган.
Иш фаолияти
Журнал
Ашбй 44 йилдан ортиқ вақт давомида журнал юритиб, унда янги назариялар ҳақидаги ғояларини ёзиб борди. У 1928-йилнинг май ойида, Лондондаги Авлиё Бартоломей касалхонасида тиббиёт талабаси бўлганида иш бошлаган. Йиллар давомида у жами 7189 саҳифадан иборат 25 жилддан иборат туркум ёзган. 2003-йилда ушбу журналлар Лондондаги Британия кутубхонасига берилди ва 2008-йилда улар W. Росс Ашбй Дигитал Арчиве сифатида онлайн тарзда тақдим этилди[3]. Ашбй дастлаб ўзининг назариясини ўзининг севимли машғулоти деб ҳисоблади ва кейинчалик ўз асарини нашр қилишни бошлаш ҳақидаги қарори унга бироз қийинчиликлар келтирди. У шундай деб ёзган эди:
Менинг қўрқувим энди кўзга кўриниб қолишимдан, чунки менинг китобим матбуотда. Бундай муваффақият менга ёқмайди. Менинг амбицияларим ноаниқ — бир кун келиб бенуқсон нарсаларни ишлаб чиқариш.
Эшбй мавзусини шу қадар қийинлаштирдики, у биринчи китобини ёзишга тайёргарлик кўриш учун „Эффектив инглиз тили ва шахсий самарадорлик“ бўйича сиртқи курсларда қатнашди.
Мослашув
Ашбй адаптив хатти-ҳаракатларнинг механик тушунтиришлари билан қизиқди, айниқса миядаги ушбу жараённи ўрганишга ҳаракат қилди. 1941-йилга келиб у изчил назарияни ишлаб чиқди ва 197 бетлик „Тҳе Оригин оф Адаптатион“ номли китоб ёзди. Ушбу қўлда ёзилган монография 2021-йил январ ойида оммага тақдим этилди.
1948-йилда Ашбй ўз назарияларини намойиш қилиш учун Ҳомеостат машинасини яратди. Машина киришидаги бузилишлардан кейин мувозанат ҳолатига қайтиш учун оддий механик жараёндан фойдаланган. Аввалроқ, 1946-йилда Алан Тюринг Ашбйга мактуб ёзиб[4], Ашбйга махсус машина қуриш ўрнига ўз тажрибалари учун Тюрингнинг Автоматик ҳисоблаш двигателидан (АCЕ) фойдаланишни таклиф қилган эди. Норберт Wиэнер+, Ҳомеостатнинг мувозанатни тасодифий излашда мақсадли хатти-ҳаракатларнинг кўринишини тасвирлаб, уни „ҳозирги куннинг буюк фалсафий ҳиссаларидан бири“ деб атади. Ашбйнинг биринчи китоби, „Десигн фор а Браин“ 1952-йилда нашр этилган ва ушбу тадқиқот йўналишини такрорлаган.
Кибернетика
Росс Ашбй ёш психологлар, физиологлар, математиклар ва муҳандислардан иборат кичик норасмий овқатланиш клуби бўлган Ратио Cлубнинг асл аъзоларидан бири бўлиб, кибернетика масалаларини муҳокама қилиш учун учрашган. Клуб 1949-йилда невролог Жон Бейц томонидан ташкил этилган ва 1958-йилгача клуб йиғиллари давом этган.
Унинг „Кибернетикага кириш“ китобининг сарлавҳаси „кибернетика“ атамасининг ўз-ўзини тартибга солувчи тизимларга нисбатан қўлланилишини оммалаштирди, бу дастлаб Норберт Винер томонидан Кибернетикада киритилган. Китобда тирик организмлардаги гомеостаз, мослашиш, хотира ва башорат ҳақида Ашбйнинг детерминистик, механистик атамалари келтирилган.
Ашбйнинг 1964-йилда чоп этилган „Cонстраинт Аналйсис оф Манй-Дименсионал Релатионс“ номли мақоласи кейинчалик Клаус Криппендорфф, Жорж Клир ва бошқалар томонидан ишлаб чиқиладиган тўпламлар назарияси ҳамда ахборот назариясига асосланган кўп ўлчовли тизимларни моделлаштириш методологияси бўлган реконструктивлик таҳлилини ўрганишни бошлади.
1970-йилда Ашбй бир-бирига боғланган йирик тизимларнинг барқарорлиги бўйича симуляция тажрибаларида ҳамкорлик қилди. Бу иш Роберт Мейнинг модел экотизимлардаги барқарорлик ва мураккаблик ҳақидаги тадқиқотларига илҳом берди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Биограпҳй оф W. Росс Ашбй“. Тҳе W. Росс Ашбй Дигитал Арчиве. 2017-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
- ↑ „Аутобиограпҳиcал суммарй“. такен фром Ашбй'с оwн нотес, маде абоут 1972. 2016-йил 4-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
- ↑ „W. Росс Ашбй Жоурнал (1928–1972)“. Тҳе W. Росс Ашбй Дигитал Арчиве, 2008. 2022-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
- ↑ „Алан Туринг леттер“. Тҳе W. Росс Ашбй Дигитал Арчиве, 2008. 2018-йил 12-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-июн.
Ҳаволалар
- Тҳе W. Росс Ашбй Дигитал Арчиве (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-02-08 санасида архивланган) инcлудес ан эхтенсиве биограпҳй, библиограпҳй, леттерс, пҳотограпҳс, мовиэс, анд фуллй индехед имагес оф алл 7,189 пагес оф Ашбй’с 25 волуме жоурнал.
- Ҳомепаге оф Wиллиам Росс Ашбй (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-14 санасида архивланган) wитҳ а шорт техт фром тҳе Энcйcлопæдиа Британниcа Еарбоок 1973, анд соме линкс.
- Асаро, Петер М. (2008). "Фром Мечанисмс оф Адаптатион то Интеллигенcе Амплифиэрс: Тҳе Пҳилосопҳй оф W. Росс Ашбй, " (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-07-25 санасида архивланган) ин Мичаэл Wҳеэлер, Пҳилип Ҳусбандс анд Оwен Ҳолланд (эдс.) Тҳе Мечаниcал Минд ин Ҳисторй, Cамбридге, Массачусетц: МИТ Пресс, пп. 149–184.
- W. Росс Ашбй wеб паге бй Cосма Шализи, 1999.
- W. Росс Ашбй (1956): Ан Интродуcтион то Cйбернетиcс, (Чапман & Ҳалл, Лондон): аваилабле элеcтрониcаллй (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-05-17 санасида архивланган), Принcипиа Cйбернетиcа Wеб, 1999
- Тҳе Лаw оф Реқуисите Вариэтй (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-10-08 санасида архивланган) ин тҳе Принcипиа Cйбернетиcа Wеб, 2001.
- 159 Апҳорисмс фром Ашбй анд фуртҳер линкс ат тҳе Cйбернетиcс Соcиэтй (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-04-06 санасида архивланган)
- W. Росс Ашбй, Cйбернетиcс анд Реқуисите Вариэтй (1956) фром Ан Интродуcтион то Cйбернетиcс
- W. Росс Ашбй, Феэдбаcк, Адаптатион анд Стабилитй (1960) фром Десигн фор а Браин