Wiki-rezident
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) Мақоланинг оригинали рус тилида — Вики-резидент. |
Wики-резидент ёки тўлиқ вақтли википедист (инглизча: Wикипедиан ин ресиденcе) — Википедия муҳаррири, википедист, Википедия мақолаларини яратиш ва яхшилашни осонлаштириш, ушбу муассасага тегишли материалларни нашр этишни осонлаштириш учун ҳаракат қиладиган ўзига хос ролдир. Wики-резидент одатда ГЛАМ (галлериэс, либрариэс, арчивес, мусеумс) тадбирлари ва тадбирларини ташкил этишда ёрдам беради ва ушбу тадбирларда ташкилотлар, Википедия ҳамжамияти ва жамоатчилик ўртасидаги ўзаро алоқаларни мувофиқлаштиради.



Буюк Британияда „wики-резидент“нинг тўлиқ вақтли позицияси нафақат Британия музейи ва Британия кутубхонаси каби йирик ташкилотлар томонидан, балки Дерби музейи ва санъат галереяси ёки янги Wалсалл санъат галереяси каби кичикроқ сайтлар томонидан ҳам очилади. Франсияда wики-резидент лавозими Версалда, Испанияда — Пикассо музейида, АҚШда — Смицон институти, Жералд Форд Президент кутубхонаси ва Швейцарияда Миллий архивлар ва ёзувлар бошқармаси томонидан очилган[1].
Тарихи
Биринчи „wики-резидент“ Лиам Ваятт (инглизча: Лиам Wятт) 2010-йилда Британия музейида беш ҳафта бўлган. Унинг фикрича, Википедия халқ энсиклопедияси саҳифаларини тегишли ва тўғри маълумотлар билан тўлдириш учун музейлар билан ҳамкорликни кучайтириши керак.
Кейин Индианаполис болалар музейи ГЛАМ лойиҳаси кўнгиллиси Лори Филлипсни (инглизча: Лори Пҳиллипс) 2010-йилда ишлашга таклиф қилиб, дастурга қўшган[2]. Шу тариқа у тарихдаги иккинчи тўла вақтли Википедиачига айланган. Учинчи wики-резидент — Беноит Эвеллин (инглизча: Беноîт Эвеллин) — Версал саройларида олти ой ўтказди. 2010-йилда Пикассо музейи (Барселона, Испания), Дерби музейи ва санъат галереяси (Буюк Британия) лойиҳага қизиқиш билдирган. Ўша йили Смицон институти wики-резидентини ёллашга қизиқиш билдирди ва бу лавозим охир-оқибат Сара Стирчга (инглизча: Сараҳ Стиэрч) насиб этди[3][4][5]. Кейинги йили АҚШ Миллий архивлар ва ёзувлар бошқармаси Симмонс коллежи талабаси Доминик Макдевитт-Парксни (инглизча: Доминиc МcДевитт-Паркс) ёллади. 2004-йилдан бери Википедияни таҳрир қилган ва тарих ва архивларни бошқариш бўйича магистр даражасида таҳсил олган. 2013-йил январ ойида Жералд Форд Президент кутубхонаси тўлиқ вақтли Википедиячи Мичиган университети бакалавр талабаси Майкл Барерани (инглизча: Мичаэл Барера) ёллаган биринчи АҚШ Президент кутубхонаси бўлди[6].
Википедиячини доимий „wики-резидент“ лавозимига таклиф қилган биринчи ташкилот АҚШ Миллий архивлар ва ёзувлар бошқармаси бўлиб, у Доминик Макдевитт-Парксни шу мақомда ўзининг инновациялар бўлими ходими сифатида қабул қилган.
2014-йил март ойида Гарвард университети Ҳоугҳтон кутубхонасида вики-резидент лавозимига номзодларни қидираётган эълонни жойлаштирди[7].
2014-йил май ҳолатига кўра, 30 дан ортиқ вики-резидентлар бор бўлиб, уларнинг аксарияти ўз муассасалари ёки ҳудудий Wикимедиа ташкилотлари томонидан молиялаштирилган.
Мас’улият
Тўлиқ вақтли Википедиячи учун одатий иш мажбуриятлари ташкилотдаги бошқалар ва жамоатчилик билан ўзаро муносабатларни ўз ичига олади (очиқ лицензияларни тарғиб қилиш, Википедия билан ҳамкорлик қилиш ва ҳоказо), шунингдек, Википедия мақолаларини яратиш ва таҳрирлаш шулар жумласидан. Шу билан бир қаторда, wики-резидент тарғибот тадбирлари маърифий тадбирларни ташкил этишни ўз ичига олиши мумкин. Википедия резидентининг яна бир одатий вазифаси иш берувчи ташкилотга тегишли бўлган материалларни мос лицензиялар бўйича Wикимедиа лойиҳаларига ўтказишни ташкил этиш орқали Wикимедиа лойиҳалари учун сифатли контент манбалари сонини кўпайтиришга ёрдам беришдир[8].
Wики-резидент позициясининг киритилиши ҳам ижобий, ҳам салбий фикр-мулоҳазаларни келтириб чиқарди. „Википедия ва унинг қардош лойиҳаларини бойитиш ва ресурслар ва билимларни дунё билан бўлишиш учун ноёб имконият“ деб таърифланган. Шотландия Миллий кутубхонаси томонидан тақдим этилган қисқа муддатли тўлиқ вақтли wики-резиденти лавозими „Викимедиа ва Шотландия муассасалари ўртасидаги биринчи кенг кўламли ҳамкорлик“ сифатида қайд этилган.
Манбалар
- ↑ „ҳттпс://www.нйтимес.cом/2010/06/05/арц/десигн/05wики.ҳтмл“.
- ↑ „ҳттп://www.инсидеиндианабусинесс.cом/неwситем.асп?ИД=49490#миддле“.
- ↑ „ҳттп://www.бостон.cом/бусинесс/течнологй/артиcлес/2010/07/12/суccесс_май_бе_wикипедиас_биггест_чалленге/“.
- ↑ „ҳттп://пҳилантҳропй.cом/блогс/соcиал-пҳилантҳропй/wикипедиан-ин-ресиденcе-ҳелпс-шаре-смитҳсониан-арчивес/28989“.
- ↑ „ҳттп://блогс.смитҳсонианмаг.cом/ароундтҳемалл/2012/04/ҳоw-манй-wомен-доэс-ит-таке-то-чанге-wикипедиа/“. 2014-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-сентябр.
- ↑ „ҳттп://www.мливе.cом/неwс/индех.ссф/2013/01/пресидент_гералд_р_форд_либрар.ҳтмл“.
- ↑ „ҳттпс://www.тҳеатлантиc.cом/течнологй/арчиве/2014/03/ҳарвардс-лоокинг-фор-а-wикипедиан-ин-ресиденcе/284373/“.
- ↑ Википедия:Оплачиваемое участие — правило Википедии об оплачиваэмом участии