Wiki
Wики (инглизча: wики) — бу веб-сайт бўлиб, унинг мазмуни фойдаланувчилар томонидан сайтнинг ўзи тақдим этган воситалар ёрдамида ўзгартирилиши мумкин. Матнни форматлаш ва матнга турли об’эктларни киритиш wики белгилаш ёрдамида амалга оширилади. Хусусан, Wикипедия ва Wикимедиа фонднинг бошқа лойиҳалари ана шу тамойилларидан ташкил топган. Таҳрирлаш
Тарихи
„Wики“ атамаси гавайи тилидан олинган бўлиб, биринчи марта 1995-йил 25-мартда WикиWикиWеб ишлаб чиқарувчиси Уорд Каннингем томонидан „Портленд Сампле Репоситорй“ веб-сайтни тасвирлаш учун ишлатилган[1]. Каннингем двигател номини танлашини Гонолулу халқаро аэропорти ходимини эсга олгани билан изоҳлаган, у унга аэропорт терминаллари ўртасида ҳаракатланадиган кичик автобусдан wики-wики-дан фойдаланишни маслаҳат берган. Каннингем, шунингдек, фойдаланувчиларга мақолаларни иложи борича тезроқ таҳрирлаш ва яратиш имконини берувчи двигател ясашни режалаштирган. Каннингем дастлаб wикини „ишлай оладиган энг оддий онлайн маълумотлар базаси“ деб таърифлаган[2]. Кейинчалик бу сўз инглизча «Wҳат И Кноw Ис…» („Мен билган нарса“) деб таржима қилинган.
Wики тушунчасининг моҳияти
Уорд Каннингем ва унинг ҳаммуаллифи Бо Леуф ўзларининг „Wики йўли: Интернетда тезкор ҳамкорлик“ китобида wики тушунчасининг моҳиятини қуйидагича таърифлаган:
- Wики барча фойдаланувчиларни браузер кенгайтмаларисиз оддий веб-браузердан фойдаланган ҳолда wики-да исталган саҳифани таҳрирлашга ёки янги саҳифалар яратишга таклиф қилади.
- Wики деярли интуитив тарзда бошқа саҳифаларга ҳаволалар яратиш ва бу саҳифалар мавжудлиги ёки йўқлигини кўрсатиш орқали турли саҳифалар орасидаги ҳаволаларни сақлайди.
- Wики тасодифий ташриф буюрувчилар учун эҳтиёткорлик билан яратилган сайт эмас. Аксинча, Wики ташриф буюрувчиларни доимий равишда сайт кўринишини ўзгартирадиган доимий яратиш ва ҳамкорлик жараёнига жалб қилишни мақсад қилган.
Техник асослари
Wики муҳитини яратиш учун сизга махсус дастур керак бўлиб, у wики двигатели ҳисобланади. Бу таркибни бошқариш тизимларининг шахсий тури, тузилиши ва функсионаллиги жиҳатидан жуда оддий ҳисобланади ҳамда таркибни тузиш ва қайта ишлаш бўйича деярли барча ҳаракатлар фойдаланувчилар томонидан қўлда амалга оширилади.
Wикипедия ва бошқа Wикимедиа Фоундатион сайтларининг ишлаши МедиаWики двигателига асосланган.
Хусусиятлари
Wики тили wики-саҳифалар ўртасида ҳаволалар яратиш учун гиперҳаволаларни қўллаб-қувватлайди ва ҲТМЛга қараганда тавсифлироқ ва хавфсизроқдир, чунки ЖаваСcрипт ва каскадли услублар жадвалларидан фойдаланиш чекланган.
Манбалар
- ↑ „Портланд Паттерн Репоситорй“. 2011-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2005-йил 18-май.
- ↑ „Wард Cуннингҳам’с оригинал десcриптион оф Wики“. 2008-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 8-сентябр.