William Makepeace Thackeray
Wиллиам Макепеаcе Тҳаcкерай (1811-йил 18-июл – 1863-йил 24-декабр) – инглиз ёзувчиси ва рассоми. У ўзининг сатирик асарлари, хусусан, 1847–1848-йилларда ёзилган Британия жамиятининг панорамик портретини акс этувчи "Бекорчилар ярмаркаси" ва 1975-йилда Станлей Кубриcк томонидан суратга олинган филмда ўзлаштирилган Тҳе Луcк оф Баррй Лйндон (1844) номли асарлари билан машҳур.
| Wиллиам Макепеаcе Тҳаcкерай | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
18-июл, 1811-йил Британия, Ҳиндистон, Cалcутта |
| Вафоти |
24-декабр, 1863-йил (52 ёш)Лондон, Британия |
| Ижод қилган тиллари | Инглиз тили |
| Фуқаролиги | Британия |
| Таълими | Cамбридге университети қошидаги Тринтй коллежи |
| Жанр | Тарихий фантастика |
| Имзоси | |
|
| |
Тҳаcкерай Британия Ҳиндистонининг[1] Cалcутта шаҳрида туғилган ва 1815-йилда отаси вафотидан кейин Англияга юборилган. У турли мактабларда таҳсил олди ва Европага саёҳат қилиш учун жўнаб кетишдан олдин Cамбридге университети қошидаги Тринтй коллежида қисқа муддат ўқишини давом эттирган. Тҳаcкерай ўз меросининг катта қисмини қимор ўйинлари ва муваффақияциз газеталарга сарфлаган. Кейинчалик оиласини таъминлаш учун журналистикага мурожат қилган ва дастлаб Фрасер'с Магазине, Тҳе Тимес, Пунч каби жураналларда ишлаган. Унинг рафиқаси Исабелла руҳий касалликдан азият чекиб вафот этган. Тҳаcкерай ўзининг "Бекорчилар ярмаркаси" номли романи билан шуҳрат қозонди ва яна бир қанча машҳур асарлар яратди. У 1857-йилда парламентга номзодини қўйиб, муваффақияцизликка учради ва 1860-йилда Cорнҳилл журналини таҳрир қилди. Тҳаcкерайнинг соғлиғи ҳаддан ташқари овқатланиш, ичиш ва ҳаракат етишмаслиги туфайли ёмонлашди ва эллик икки ёшида инсултдан вафот этди.
Биографияси
Тҳаcкерай 1811-йил 18-июлда Британия Ҳиндистоннинг[2] Cалcутта шаҳрида, Ричмонд Тҳаcкерай (1-сентябер 1781 – 13-сентябр 1815) оиласида ёлғиз фарзанд бўлиб туғулади. Унинг отаси Шарқий Ҳиндистон компаниясида солиқлар кенгашининг котиби бўлган. Онаси Анне Бечер (1792–1864) Ҳарриэт Бечер ва Жоҳн Ҳарман Бечерларнинг иккинчи қизи бўлиб, у ҳам Шарқий Ҳиндистон компаниясининг котиби (ёзувчи) бўлган[3]. Ричмонд Тҳаcкерайнинг бобоси Тҳомас Тҳаcкерай (1693–1760) Ҳарроw Счоол мактаби директори бўлган[4].
Отаси Ричмонд 1815-йилда вафот этиши сабабли, онаси Анне уни Англияга жўнатади. У саёҳат қилган кема Саинт Ҳеленада қисқа вақт тўхтайди ва у ерда ҳибисда сақланаётга Наполеон унинг эътиборини тортади. Дастлаб у Англиядаги Соутҳамптон ва Чисwиcк мактабларида таҳсил олади ва кейинчалик, Чартерҳоусе мактабида ўқишини давом эттириб, Жоҳн Леэч исмли бола билан дўстлашади. Тҳаcкерай Чартерҳоусени ёқтирмасди[5] ва уни ўз фантастикасида „Қушхона“ деб пародия қилган.

Ҳеч қачон академик таълимга унчалик қизиқмаган Тҳакерай 1830-йилда Cамбридге университетини тарк этади, бироқ унинг илк нашр этилган мақолалари „Тҳе Сноб“ ва „Тҳе Гоwнсман“ университет нашриёти томонидан чоп этилган[6].
Шундан сўнг, Тҳаcкерай Европа бўйлаб саёҳатида бир муддат Париж анд Wеимарда бўлади ва у ерда Жоҳанн Wолфганг вон Гоэтҳе билан учрашади. У Англияга қайтиб, Миддле Темпледа ҳуқуқ соҳасини ўрганишни бошлайди, лекин тез орада ундан воз кечади. 21 ёшга тўлгач, у отасидан мерос олиб, унинг кўп қисмини қимор ўйинларига ва ёзишга умид қилган иккита муваффақияциз газеталари – „Тҳе Натионал Стандард“ ва „Тҳе Cонститутионал“ - ни молиялаштириш учун сарфлайди. Шунингдек, Икки ҳинд банкининг қулаши натижасида у бойлигининг катта қисмини ҳам йўқотади. Ўзини таъминлаш учун касб ҳақида ўйлашга мажбур бўлган Тҳакерай, дастлаб Парижда таҳсил олган санъат йўналишига мурожат қилади, аммо ўзининг баъзи романлари ва бошқа ёзма асарларининг рассоми сифатида фаолиятини юритишдан ташқари, у касбни узоқ давом эттирмайди[манба керак].
Тҳаcкерайнинг ярим бекорчилик йиллари 20-август 1836-йил Маттҳеw Шаwенинг иккинчи қизи Исабелла Гетҳин Шаwе (1816–1894) билан турмуш қурганда тугайди. Тҳаcкерайнинг учта фарзанди бўлган: Анне Исабелла (1837–1919), Жане (саккиз ойлигида вафот этган), ва Ҳарриэт Мариан (1840–1875) биограф ва файласуф Сир Леслиэ Степҳенга турмушга чиққан.
Тҳаcкерай ёш оиласини боқиш учун журналистикага мурожаат қилиб, ўзи таъкидлаганидек, „ўз ҳаёти учун ёзиш“ни бошлайди. У асосан Фрасер'с Магазине - ўткир зеҳнли ва консервативе – газетаси учун ишлаб, қисқа фантастик ҳажвий асарлар ва иккита узун фантастик ишлар – Cатҳерине ваТҳе Луcк оф Баррй Лйндон - яратган.1837-1840 йиллар орасида Тҳе Тимес учун ҳам ишлаб, бир қанча китоблар ҳақида мақолалар нашр қилган[7].

У Тҳе Морнинг Чрониcле анд Тҳе Фореигн Қуартерлй Ревиэw журналларига ҳам доимий ҳиссасини қўшган.
Кейинчалик, рассом Жоҳн Леэч билан алоқалари туфайли янги ташкил этилган Пунч журнали учун мақола ёзишни бошлаб, Тҳе Боок оф Снобс номи билан тўпланган Тҳе Сноб Паперс қоғозларини нашр этади. Ушбу асар „сноб“(худбин) сўзининг ҳозирги маъносини оммалашишига сабаб бўлди[8].
Тҳаcкерай 1843-1854 йиллар орасида Пунч журналининг доимий назр берувчиси бўлган[9].
Тҳаcкерайнинг шахсий ҳаётида, унинг рафиқаси Исабелла 1840-йилда учинчи фарзанди туғулганидан кейин депрессияга тушиб қолади. У уйда ҳеч қандай ишни бажара олмаслигини билганидан сўнг, 1840-йилгача – хотинининг аҳволи қанчалик жиддий эканини англамагунча – кўпроқ вақтини уйидан узоқда ўтказади. Натижада, у ўзини айбдор ҳис қилиб, хотини билан Ирландияга йўл олади. Денгизни кесиб ўтиш вақтида Исабелла ўзини сув омборидан туриб денгизга улоқтиради, аммо уни сувдан чиқариб олишади. Рафиқасининг онаси билан бўлган тўрт ҳафталик жанжаллардан сўнг улар уйга қайтиб келишади. Исабелланинг аҳволи жуда ёмонлашиши сабабли,1840-йил ноябиридан 1842-йил февралигача мутахасислар парваришига олинади[4].

Охир-оқибат, у ҳақиқий ҳаётдан бутунлай ажралиш ҳолатига тушади. Тҳакерай иложсизликдан унга шифо излади, аммо ҳеч нарса иш бермади ва 1845-йилгача улар Париждаги икки хил бошпаналарда яшашди. Шундан сўнг Тҳаcкерай уни Англияга қайтариб олиб келиб, Cамберwеллда уни Бакеwелл хоним қарамоғига топширади. Исабелла Соутҳенддаги Леигҳ-он-Сеа шаҳрида яшовчи Тҳомпсон исмли оила қарови остида турмуш ўртоғидан 30 йил кўпроқ умр кўриб, 1894-йилда вафот этади[10][11]. Тҳакерай рафиқасининг кассалигидан сўнг де-факто бевага айланиб, ҳеч қачон узоқ давом этадиган муносабатлар қурмаган.
1840-йил бошларида Тҳаcкерай иккита „Тҳе Парис Скетч Боок“ ва „Тҳе Ириш Скетч Боок“ номли саёҳат китоблари билан муваффақият қозонади ва уларнинг иккинчиси Ирланд католикларига нисбатан душманлиги билан ажралиб туради. Шунга қарамай, китоб ўша пайтда Британияда Ирландияга қарши ҳиссиётни ўзига жалб қилганлиги сабабли, Тҳакерайга Пунчнинг - кўпинча Ҳибернис Ҳиберниор („ирландияликлардан кўра кўпроқ ирланд“) тахаллуси остида – ирландиялик мутахассиси бўлиш вазифаси берилди[9]. Тҳаcкерайга 1845 −1851-йиллардаги Греат Ириш Фамине даврида Пунч унга ирландларга нисбатан душманлик ва салбий тасвирларини яратиш учун жавобгарликни топширади[9].
Тҳакерай ўзининг „Сноб Паперс“ (1846/7 серияли, 1848-йилда китоб кўринишида нашр этилган) китоби билан кўпроқ эътирофга эришди, бироқ унинг шуҳратини мустаҳкамлаган асар "Бекорчилар ярмаркаси" романи бўлиб, у биринчи марта 1847-йил январ ойидан бошлаб серияли қисмларда пайдо бўла бошлаган. „Бекорчилар ярмаркаси“ ўзининг серияли чиқишини тугатмасидан олдин, Тҳакерай ўзи сатирик қилган лордлар ва хонимлар томонидан изланадиган машҳур одамга айланади ва инсонлар уни Чарлес Диcкенсга тенг деб олқишлашади[12].
Ишлар рўйхати
Қисимлар
Артҳур Пенденнис
- Тҳе Ҳисторй оф Ҳенрй Эсмонд (1852) – ИСБН 0-14-143916-5
- Тҳе Виргинианс (1857–1859) – ИСБН 1-4142-3952-1
- Пенденнис (1848–1850) – ИСБН 1-4043-8659-9
- Тҳе Неwcомес (1854–1855) – ИСБН 0-460-87495-0
- А Шаббй Гентеэл Сторй (Унфинишед) (1840) – ИСБН 1-4101-0509-1
- Тҳе Адвентурес оф Пҳилип (1861–1862) – ИСБН 1-4101-0510-5
Мр М. А. Титмаршнинг Рождвесто китоблари
- Мрс. Перкинс'с Балл (1846), ас бй М. А. Титмарш
- Оур Стреэт
- Доcтор Бирч анд Ҳис Ёунг Фриэндс
- Тҳе Киcклебурйс он тҳе Рҳине (Чристмас 1850) – „а неw пиcтуре боок, драwн анд wриттен бй Мр М. А. Титмарш“[13]
- Тҳе Росе анд тҳе Ринг (Чристмас 1854) – ИСБН 1-4043-2741-Х
Романлар
- Cатҳерине (1839–1840) – ИСБН 1-4065-0055-0 (оригиналлй cредитед то „Икей Соломонс, Эсқ. Жуниор“[14])
- Тҳе Луcк оф Баррй Лйндон (1844) – ИСБН 0-19-283628-5
- Ванитй Фаир (1847–1848) – ИСБН 0-14-062085-0
- Мен'с Wивес (1852) – ИСБН 978-1-77545-023-8
- Ловел тҳе Wидоwер
- Денис Дувал (унфинишед) (1864) – ИСБН 1-4191-1561-8
Новеллалар
- Элизабетҳ Броwнбридге
- Султан Сторк
- Литтле Спитз
- Тҳе Еллоwплуш Паперс (1837) – ИСБН 0-8095-9676-8
- Тҳе Профессор, лооселй басед он тҳе лифе оф Эдwард Дандо
- Мисс Лöwе
- Тҳе Тремендоус Адвентурес оф Мажор Гаҳаган
- Тҳе Фатал Бооц
- Cох’с Диарй
- Тҳе Бедфорд-Роw Cонспираcй
- Тҳе Ҳисторй оф Самуэл Титмарш анд тҳе Греат Ҳоггартй Диамонд
- Тҳе Фитз-Боодле Паперс
- Тҳе Диарй оф C. Жеамес де ла Плуче, Эсқ. wитҳ ҳис леттерс
- А Легенд оф тҳе Рҳине
- А Литтле Диннер ат Тимминс’с
- Ребеccа анд Роwена (1850), а пародиc сеқуэл то Иванҳоэ – ИСБН 1-84391-018-7
- Блуэбеард’с Гҳост
Ҳажвий песалар
- Тҳе Ириш Скетчбоок (2 Волумес) (1843) – ИСБН 0-86299-754-2
- Тҳе Боок оф Снобс (1846–1848), wҳич популарисед тҳат терм – ИСБН 0-8095-9672-5
- Флоре эт Зепҳйр
- Роундабоут Паперс
- Соме Роундабоут Паперс
- Чарлес Диcкенс ин Франcе
- Чараcтер Скетчес
- Скетчес анд Травелс ин Лондон
- Мр. Броwнъс Леттерс
- Тҳе Просер
- Мисcелланиэс
Песа
- Тҳе Wолвес анд тҳе Ламб
Саёҳатга оид ёзма ишлар
- Нотес оф а Жоурней фром Cорнҳилл то Гранд Cаиро (1846), ундер тҳе наме Мр М. А. Титмарш.
- Тҳе Парис Скетчбоок (1840), феатуринг Рогер Бонтемпс
- Тҳе Литтле Травелс анд Роадсиде Скетчес (1840)
Бошқа Нон-фикшн асарлар
- Тҳе Энглиш Ҳуморисц оф тҳе 18тҳ Cентурй (1853)
- Фоур Георгес (1860–1861) – ИСБН 978-1410203007
- Роундабоут Паперс (1863)
- Тҳе Орпҳан оф Пимлиcо (1876)
- Скетчес анд Травелс ин Лондон
- Страй Паперс: Беинг Сториэс, Ревиэwс, Версес, анд Скетчес (1821–1847)
- Литерарй Эссайс
- Тҳе Энглиш Ҳуморисц оф тҳе 18тҳ cентурй: а сериэс оф леcтурес (1867)
- Балладс
- Мисcелланиэс
- Сториэс
- Бурлесқуэс
- Чараcтер Скетчес
- Cритиcал Ревиэwс
- Сеcонд Фунерал оф Наполеон
Тўртликлар
- Тҳе Пигтаил
- Тҳе Маҳоганй Треэ (1847)
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.гоогле.cом/сеарч? тҳе 17 провинcес оф Индиа формерлй говернед бй тҳе Бритиш ундер тҳе Бритиш совереигн
- ↑ 17 провинcес оф Индиа формерлй говернед бй тҳе Бритиш ундер тҳе Бритиш совереигн
- ↑ Аплин, Жоҳн. Тҳе Инҳеританcе оф Гениус : А Тҳаcкерай фамилй биограпҳй, 1798-1875. Cамбридге, УК: Луттерwортҳ Пресс, 2010. ИСБН 978-0718842109. ОCЛC 855607313.
- ↑ 4,0 4,1 "Тҳаcкерай, Wиллиам Макепеаcе (1811–1863)". Охфорд Диcтионарй оф Натионал Биограпҳй (онлине нашри). 2018. дои:10.1093/однб/9780192683120.013.27155.
- ↑ Дунтон, Ларкин. Тҳе Wорлд анд Иц Пеопле. Силвер, Бурдетт, 1896 — 25-бет.
- ↑ "Тҳаcкерай, Wиллиам Макепеаcе (ТҲКЙ826WМ)". А Cамбридге Алумни Датабасе. Университй оф Cамбридге. ҳттпс://венн.либ.cам.аc.ук/cги-бин/сеарч-2018.пл?сур=&суро=w&фир=&фиро=c&cит=&cито=c&c=алл&з=алл&тех=ТҲКЙ826WМ&се=&эе=&cол=алл&махcоунт=50.
- ↑ Симонс, Гарй (2007). "Тҳаcкерай'с cонтрибутионс то Тҳе Тимес". Виcториан Периодиcалс Ревиэw 40 (4): 332–354. дои:10.1353/впр.2008.0002. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_виcториан-периодиcалс-ревиэw_wинтер-2007_40_4/паге/332.
- ↑ Дабней, Росс Ҳ. (Марч 1980). "Ревиэw: Тҳе Боок оф Сноб бй Wиллиам Макепеаcе Тҳаcкерай, Жоҳн Сутҳерланд". Нинетеэнтҳ-Cентурй Фиcтион 34 (4): 456–462, 455. дои:10.2307/2933542.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Грай, Петер „Пунч анд тҳе Греат Фамине“. Ҳисторй Иреланд (ҳисторйиреланд.cом) (2013-йил 23-январ). Қаралди: 2019-йил 17-июл.
- ↑ Монсаррат, Анн. Ан Унеасй Виcториан: Тҳаcкерай тҳе ман, 1811–1863. Cасселл, 1980 — 121, 128, 134, 161-бет.
- ↑ Аплин, Жоҳн. Меморй анд Легаcй: А Тҳаcкерай фамилй биограпҳй, 1876–1919. Луттерwортҳ, 2011 — 5, 136-бет.
- ↑ Брандер, Лауренcе „Тҳаcкерай, Wиллиам Макепеаcе“. Эбсcоҳост. Британниcа Биограпҳиэс. Қаралди: 2019-йил 3-июн.
- ↑ Смитҳ, Элдер & Cо.'с неw публиcатионс (1850-йил 30-ноябр), с. 778.
- ↑ Ҳарден, Эдгар. А Wиллиам Макепеаcе Тҳаcкерай Чронологй. Палграве Маcмиллан, 2003 — 45-бет. ИСБН 978-0-230-59857-7. Қаралди: 2016-йил 29-июн.

