Ziyosfera

Woodrow Wilson

Тҳомас Wоодроw Wилсон (талаффузи: Томас Вудро Уилсон; 1856-йил 28-декабр — 1924-йил 3-феврал) америкалик сиёсатчи ва академик бўлиб, 1913-1921-йилларда Америка Қўшма Штатларининг 28-президенти лавозими бажарган. Бунгача Принcетон университети президенти ва Ню-Жерси штати губернатори вазифаларини бажарган. Президент сифатида Wилсон мамлакатнинг иқтисодий сиёсатини ўзгартирди ва 1917-йилда Қўшма Штатларни Биринчи жаҳон урушига олиб келди. У Миллатлар лигасининг етакчи меъмори бўлган ва унинг ташқи сиёсатдаги илғор позицияси Wилсонизм номи билан машҳур бўлди.

Wоодроw Wилсон

Wоодроw Wилсон (1919)
АҚШнинг 28-президенти
Мансаб даври
17.01.1911 – 01.03.1913
Вице-президент Тҳомас Р.Маршалл
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Тҳомас Wоодроw Wилсон

28-декабр 1856-йил
Стаунтоун, Виржиня штати
Вафоти 3-феврал 1924-йил(1924-02-03)
(67 ёшда)
Вашингтон
Сиёсий партияси Демократлар
Болалари Маргарет, Жесси, Эланор
Отаси Жозеф Раглес Wилсон
Касби сиёсатчи, академик
Мукофотлари Нобел мукофоти Тинчлик учун 1919-йил
Имзоси

Wилсон Американинг жанубида, асосан, Грузиянинг Аугуста шаҳрида фуқаролар уруши ва қайта қуриш даврида ўсган. Пҳ.Д даражасини олгандан кейин Жонс Хопкинс университетининг сиёсацҳунослиги бўйича ва олий таълимда прогрессивизм вакили сифатида Wилсон Принcетон университети президенти бўлгунга қадар дарс берган. 1911-йилдан 1913-йилгача Ню-Жерси губернатори сифатида Wилсон партия бошлиқлари билан алоқани узди ва бир нечта прогрессив ислоҳотларни қўлга киритди. Президентликка номзодликни қўлга киритиш учун у 1912-йилги Демократик Миллий қурултойда илғор ва жанубийларни ўз ишига сафарбар қилди. Wилсон амалдаги республикачи Wиллиам Ҳоwард Тафт ва учинчи партия номзоди Тҳеодоре Роосевелтни енгиб, 1912-йилги Америка Қўшма Штатлари президентлик сайловларида осонлик билан ғалаба қозонди ва 1848-йилдан буён буни амалга оширган биринчи жанублик бўлди. Wилсон президент сифатидаги биринчи йилида мамлакат ичида кенг миқёсда сегрегация жорий этишга рухсат берди. Унинг биринчи муддати асосан ўзининг илғор Янги Озодлик ички кун тартибини амалга оширишга бағишланди. Унинг биринчи асосий устуворлиги 1913-йилги Даромад тўғрисидаги қонун бўлиб, у тарифларни пасайтирди ва замонавий даромад солиғини бошлади. Wилсон, шунингдек, Федерал захира тизимини яратган Федерал заҳира тўғрисидаги қонунни қабул қилиш бўйича музокаралар олиб борди. Икки асосий қонун, Федерал Савдо Комиссияси тўғрисидаги қонун ва Клейтон Монополияга қарши, бизнес рақобатини ривожлантириш ва экстремал корпоратив ҳокимиятга қарши курашиш учун қонун қабул қилинди.

1914-йилда Биринчи жаҳон уруши бошланганда, Wилсон иттифоқчилар ва марказий кучлар ўртасида тинчлик музокараларини олиб боришга ҳаракат қилганда, АҚШ бетарафлигини эълон қилди. У 1916-йилги Америка Қўшма Штатларидаги президентлик сайловларида ғалаба қозониб, халқни Европа ва Мексикадаги урушлардан халқини сақлаб қолди. 1917-йил апрел ойида Wилсон Конгрессдан Америка савдо кемаларини чўктирган чексиз сув ости уруши сиёсатига жавобан Германияга қарши уруш эълон қилишни сўради. Wилсон номинал равишда уруш давридаги сафарбарликка раислик қилди ва ҳарбий ишларни генералларга қолдирди. Бунинг ўрнига у дипломатияга эътибор қаратди ва иттифоқчилар ҳамда Германия урушдан кейинги тинчлик учун асос сифатида қабул қилган Ўн тўрт қонунни эълон қилди. У 1918-йилги сайловладар унинг сиёсатини маъқуллайдиган референдум бўлишини хоҳлади, аммо бунинг ўрнига республикачилар Конгрессни назорат қилишди. 1918-йил ноябр ойида Иттифоқчиларнинг ғалабасидан сўнг, Wилсон Парижга борди, у ерда у Бирлашган Қироллик ва Франсия раҳбарлари билан Париж тинчлик конференциясида иштирок этди. Wилсон кўп миллатли ташкилот — Миллатлар Лигасини тузишни муваффақиятли ҳимоя қилди. У Версал сулҳ шартномасини имзолашда иштирок этган. Wилсон Париж музокараларига бирон бир етакчи республикачини жалб қилишдан бош тортди ва уйига қайтиб, Сенатга Версал шартномасини ратификация қилиш ва Лигага қўшилиш имконини берадиган республикачилар келишувини рад этди.

Wилсон учинчи муддатга лавозимга киришмоқчи эди, аммо 1919-йил октябр ойида кучли инсултни бошдан кечирди, бу эса уни фалажлаб қўйди. Унинг рафиқаси ва шифокори Wилсонни назорат қилишди. Шу билан бирга, унинг сиёсати немис ва ирланд демократларини узоқлаштирди ва республикачилар 1920-йилги президентлик сайловларида ғалаба қозонди. Олимлар одатда Wилсонни АҚШ президентларининг юқори поғонасига қўйишган, гарчи у ирқий сегрегацияни қўллаб-қувватлагани учун танқид қилинган бўлса ҳам. Шунга қарамай, унинг либерализми Америка ташқи сиёсатида асосий омил бўлиб яшайди ва унинг этник ўзини ўзи белгилаш ҳақидаги қарашлари бутун дунёда акс-садо берди.

Ҳаёти

Томас Wоодроw Wилсон Виржиния штатининг Стаунтон шаҳрида шотланд-ирланд ва шотланд оиласида туғилган[1]. У тўрт фарзанднинг учинчиси ва Жозеф Ругглес Wилсон ва Жесси Жанет Wоодроwнинг биринчи ўғли эди. Wилсоннинг ота-бобоси ва бувиси 1807-йилда Ирландиянинг Тйроне округидаги Страбане шаҳридан Қўшма Штатларга кўчиб, Огаё штатининг Стеубенвилле шаҳрида жойлашдилар. Унинг бобоси Жеймс Wилсон тарифларни қўллаб-қувватловчи ва қулликка қарши „Тҳе Wестерн Ҳералд анд Газетте“ газетасини нашр эттирди[2]. Wилсоннинг она томондан бобоси, муҳтарам Томас Wоодроw 1830-йилларнинг охирларида Огаё штатининг Чилликоте шаҳрига кўчиб кетишдан олдин Шотландиянинг Пейсли шаҳридан Англиянинг Карлайл шаҳрига кўчиб ўтган[3]. Жозеф Жесси билан Стеубенвиллдаги қизлар академиясида таҳсил олаётганда танишган ва 1849-йил 7-июн куни турмуш қуришган. Тўйдан кўп ўтмай, Жозеф Пресвитериан пастори этиб тайинланган ва Стаунтонда хизмат қилиш учун тайинланган[4]. Томас Жозеф хизмат қилган Стаунтон Биринчи Пресвитериан черковининг Мансе уйида туғилган. У икки ёшга тўлмасдан олдин, оила Жоржиянинг Аугуста шаҳрига кўчиб ўтди.

Wоодроw Wилсон

Wилсоннинг энг қадимги хотираси ўз ҳовлисида ўйнаб, уч ёшида Августа парсонажининг олд дарвозаси ёнида турганида, у ўткинчининг Авраам Линколн сайлангани ва уруш яқинлашаётганини нафрат билан эълон қилганини эшитган. Wилсоннинг оиласи Америка Қўшма Штатларининг жанубий қисмидан эдилар ва Америка фуқаролик уруши даврида Конфедерациянинг содиқ тарафдорлари эди. Wилсон Америка Конфедератив штатлари фуқароси бўлган икки АҚШ президентларидан бири эди, иккинчиси Жон Тайлер эди.

Wилсоннинг отаси 1861-йилда Шимолий Пресвитерианлардан ажралиб чиққандан сўнг Америка Қўшма Штатларидаги Жанубий Пресвитериан черковининг (ПCУС) асосчиларидан бири эди. У Августадаги Биринчи Пресвитериан черковининг вазири бўлди ва оила 1870-йилгача у ерда яшади. 1870-йилдан 1874-йилгача Wилсон Жанубий Каролина штатининг Колумбия шаҳрида яшаган, у ерда отаси Колумбия диний семинариясида илоҳиёт профессори бўлган. 1873-йилда Wилсон Колумбия Биринчи Пресвитериан черковининг коммуникатив аъзоси бўлди ва бутун умри давомида аъзо унга бўлиб қолди.

Wилсон 1873-74 ўқув йилида Шимолий Каролинадаги Девидсон коллежида ўқиган, аммо биринчи курс талабаси сифатида Ню-Жерси коллежига (ҳозирги Принcетон университети) кўчирилган. У сиёсий Фалсафава тарихни ўрганган, Пҳи Каппа Пси биродарлигига қўшилган ва Wҳиг адабий ва мунозарали жамиятида фаол бўлган. Шунингдек, у мактаб футбол ассоциацияси котиби, мактабнинг Бейсболассоциацияси президенти ва талабалар газетасининг бошқарувчи муҳаррири этиб сайланган. 1876-​​йилги қизғин баҳсли президентлик сайловларида Wилсон Демократик партия ва унинг номзоди Самуэл Ж. Тилденни қўллаб-қувватлашини эълон қилди. 1879-йилда Принcетонни тугатгандан сўнг Wилсон Виржиния университетининг ҳуқуқ факултетига ўқишга кирди, у ерда Виржиния Гли клубида иштирок этди ва Жефферсон адабий ва мунозаралар жамияти президенти бўлиб ишлади. Соғлиғи ёмонлашганидан сўнг, Виржиния университетини тарк этишга мажбур бўлганидан сўнг, у Шимолий Каролина штатининг Wилмингтон шаҳрида ота-онаси билан яшаб, мустақил равишда ҳуқуқшунослик бўйича ўқишни давом эттирди. Wилсон Жоржия адвокатурасига қабул қилинди ва 1882-йилда Атланта (Кансас)да юридик амалиётни ўрнатишга қисқа ҳаракат қилди. Гарчи уни ҳуқуқий тарих ва моддий ҳуқуқшуносликни қизиқтирган бўлса-да, кундалик процессуал жиҳатлардан нафратланарди. Бир йилдан камроқ вақт ўтгач, у сиёсацҳунослик ва тарихни ўрганиш учун юридик амалиётидан воз кечди.

Оиласи ва уйланиши

Wоодроw Wилсон оиласи билан

1883-йилда Wилсон Жоржия штатининг Саванна шаҳридан пресвитериан вазирнинг қизи Эллен Луиза Экссон билан учрашди ва уни севиб қолди[5]. У 1883-йил сентябр ойида турмуш қуришни таклиф қилди ва Эллен бунга рози бўлди, лекин улар Wилсон аспирантурада ўқиётганда никоҳни кечиктиришга қарор қилишди[6]. Эллен Ню Ёрк (штат)даги Санъат талабалари лигасини тамомлаган, портретда ишлаган ва Париждаги Универселле кўргазмасида (1878) ўз асарларидан бири учун медал олган. У 1885-йилда Wилсонга турмушга чиқиши учун кейинги мустақил бадиий изланишларини қурбон қилишга рози бўлди. У немис тилини Wилсон тадқиқотлари билан боғлиқ бўлган сиёсацҳунослик асарларини таржима қилишга ёрдам бериш учун ўрганди. Уларнинг биринчи фарзанди Маргарет 1886-йилнинг апрелида, иккинчи фарзанди Жесси эса 1887-йилнинг августида дунёга келган[7]. Уларнинг учинчи ва охирги фарзанди Элеанор 1889-йилнинг октябрида туғилган[8]. 1913-йилда Жессига кейинчалик Филиппин Олий комиссари бўлган Френсис Боуз Сайре Ср.га уйланди[9]. 1914-йилда Элеанор Wилсон давридаги Ғазначилик котиби ва кейинчалик Калифорния штати сенатори бўлган Wиллиам Гиббс МакАдуга турмушга чиқди[10].

Академик карераси

Профессор
Wоодроw Wилсон

1883-йил охирида Wилсон Балтимор яқинда ташкил этилган Жон Хопкинс университетига докторантурага ўқишга кирди[11]. Олий таълимнинг Гумболдт модели асосида қурилган Жонс Хопкинс, айниқса, Германиянинг тарихий Гейделберг университетидан илҳомланган, чунки у ўзининг илмий миссиясининг марказий қисми сифатидаги тадқиқотларга содиқ эди. Wилсон тарих, сиёсацҳунослик, немис тили ва бошқа соҳаларни ўрганган[12]. Wилсон профессор бўлишга умид қилиб, „профессорлик мен учун ягона мумкин бўлган касб, ўқиш ва асл иш учун бўш вақтни таъминлайдиган ягона мезон, даромадга эга бўлган ягона қатъий адабий жой“, деб ёзган эди[13]. Жонс Хопкинсдаги кўп вақтини „Конгресс ҳукумати: Америка сиёсати бўйича ўрганиш“ номли асар ёзган, у федерал ҳукумат фаолиятини кўриб чиққан бир қатор иншолардан келиб чиққан ҳолда ёзилган. У фан номзоди илмий даражасини олишга муваффақ бўлди. 1886-йилда Жонс Хопкинсдан тарих ва ҳукумат бўйича, АҚШнинг ПҳД даражасига эга бўлган ягона президентига айланди[14] 1885-йил бошида Ҳоугҳтон Миффлин „Конгресс ҳукумати“ни нашр этди ва у қабул қилинди; бир танқидчи уни „Федералистик ҳужжатлардан бери пайдо бўлган Америка конституцияси бўйича энг яхши танқидий ёзув“ деб атади.

1885-1888-йилларда Wилсон Филаделфия яқинида янги ташкил этилган аёллар коллежи Брейн Маwр коллежида ўқитувчилик лавозимини қабул қилди[15]. Wилсон қадимги юнон ва рим тарихи, Америка тарихи, сиёсацҳунослик ва бошқа фанлардан дарс берган бўлиб, фақатгина 42 талабаси бор эди, уларнинг деярли барчаси унинг назарида жуда пассив эди. М. Кери Томас, декан, тажовузкор феминист эди ва Wилсон ўз шартномаси бўйича президент билан қаттиқ тортишувларга дуч келарди. Шу сабабли ҳам у бу ерда узоқ ишлай олмади.

1890-йил февралида дўстлари ёрдамида Wилсон Принcетон томонидан юридик фанлар ва сиёсий иқтисод кафедраси лавозимига 3000 доллар (2021-йилда 90478 доллар эквиваленти) йиллик маоши билан тайинланди. У тезда жозибали нотиқ сифатида шуҳрат қозонди[16]. 1896-йилда Френсис Ленди Паттон Ню-Жерси коллежи бундан буён Принcетон университети деб номланишини эълон қилди. Коллеж номини ўзгартириш билан бирга кенгайиш бўйича улкан дастурни ҳам амалга оширди. 1896- йилги президентлик сайловларида Wилсон Демократик номзод Wиллиам Женнингс Браянни жуда қарши бўлган эди. У консерватив „Олтин демократ“ номзоди Жон М. Палмерни қўллаб-қувватлади[17]. Wилсоннинг илмий обрўси 1890-йиллар давомида ўсишда давом этди ва у бошқа жойларда, жумладан, Жон Хопкинс ва Виржиния университетида бир нечта лавозимларни рад этди[18].

Принcетон университети президенти

1902-йил июн ойида Принcетон васийлари профессор Wилсонни президентликка кўтариб, Паттонни ўрнига ўтказдилар, бироқ айрим вакиллар уни самарасиз маъмур деб ҳисобладилар[19]. Wилсон битирувчиларга айтганидек, „топшириқларни бажарадиган ўйламайдиган ўғил болаларни фикрлайдиган одамларга айлантиришга“ интилган. У қабул стандартларини оширишга ва „жаноб C“ ни жиддий ўқиш билан алмаштиришга ҳаракат қилди. Экспертиза ривожланишини таъкидлаш учун Wилсон академик бўлимлар ва асосий талаблар тизимини яратди. Талабалар олти кишидан иборат гуруҳларга бўлинган ҳолда ўқитувчи сифатида танилган ўқитувчи ёрдамчилари раҳбарлигида учрашишлари керак эди. Ушбу янги дастурларни молиялаштириш учун Wилсон катта ва муваффақиятли маблағ йиғиш кампаниясини ўтказди ва Мосес Тейлор Пйне каби битирувчиларни ва хайриячиларни Эндрю Карнеги мактабга хайрия қилишга ишонтирди. Wилсон факултетга биринчи яҳудий ва биринчи рим католикларини тайинлади ва бошқарув кенгашини консерватив пресвитерианлар ҳукмронлигидан озод қилишга ёрдам берди. У, шунингдек, афро-америкаликларни мактабга киритмаслик учун ҳаракат қилди, ҳатто Айви Лигасининг бошқа мактаблари қора танлиларни кам сонли қабул қилганда.

Мактабнинг ўқув режасини қайта ташкил этиб, устозлик тизимини ўрнатгач, Wилсон Принcетондаги ижтимоий элита таъсирини юқори синфдаги овқатланиш клубларини бекор қилиш орқали буджедни камайтиришга ҳаракат қилди. У талабаларни тўртбурчаклар деб ҳам аталадиган коллежларга кўчиришни таклиф қилди, лекин Wилсоннинг Қуад режаси Принcетон битирувчилари томонидан қаттиқ қаршиликка учради. 1907-йилнинг октябрида, битирувчиларнинг қаршилигининг кескинлиги туфайли Васийлар кенгаши Wилсонга Қуад Планни бекор қилишни буюрди[20]. Wилсон ўз фаолиятининг охирида аспирантура декани Эндрю Флеминг Уэст, шунингдек, ишончли вакил бўлган Ғарбнинг иттифоқдоши собиқ президент Гровер Кливленд билан тўқнаш келди. Wилсон таклиф қилинган аспирантура биносини кампус ядросига интеграция қилишни хоҳлади, Ғарб эса узоқроқдаги кампус майдонини афзал кўрди. 1909-йилда Принcетон кенгаши аспирантура кампаниясига аспирантура кампус ташқарисида жойлашишига эришди.

Wилсон ўз тавсияларига қаршилик кўрсатганлиги сабабли ўз ишидан кўнгли тўлди ва у сайловда қатнашиш ҳақида ўйлай бошлади. 1908-йилги Демократик миллий конвенция олдидан Wилсон Демократик партиядаги баъзи нуфузли ўйинчиларга овозга қизиқиши ҳақида маслаҳатлар берди. У овозга қўйилиши ҳақида ҳеч қандай умид қилмаган бўлса-да, у вице-президентликка номзод сифатида таклиф қилинмаслиги ҳақида кўрсатма қолдирган. Партия мутасаддилари унинг ғояларини сиёсий, шунингдек, географик жиҳатдан ажратилган ва хаёлий деб ҳисобларди. 1956-йилда МакЖорж Бунди Wилсоннинг Принcетонга қўшган ҳиссасини шундай таърифлаган: „Wилсон Принcетон йигитлар учун ажойиб ёқимли ва муносиб уйдан кўра кўпроқ нарса бўлиши кераклигига ишончи комил эди; бу унинг давридан бери кўплаб бўлиб келмоқда“[21].

Президентликка сайланиш

Вилсон 1910-йилда Ню-Жерси губернатори этиб сайланганидан сўнг дарҳол 1912-йилги президентликка даъвогарга айланди ва унинг штат партияси бошлиқлари билан тўқнашувлари кучайиб бораётган Прогрессив ҳаракатдаги обрўсини оширди. Илғорлардан ташқари, Вилсон Сайрус Маккормик каби Принстон битирувчилари ва Уолтер Хайнс Пейж каби жанубликларнинг қўллаб-қувватлашидан баҳраманд бўлди, улар Вилсоннинг трансплантация қилинган жанубий мақоми унга кенг қизиқиш уйғотади, деб ҳисоблайдилар. Вилсоннинг чапга силжиши кўпчиликнинг ҳайратини қозонган бўлса-да, Вилсоннинг собиқ тарафдори, Уолл-стрит билан яқин алоқада бўлган Жорж Бринтон МакКлеллан Харви каби душманларни ҳам яратди. 1911-йил июл ойида Уилсон кампанияни бошқариш учун Уилям Гиббс МакАду ва "полковник" Эдвард М. Хаусни олиб келди.1912-йилги Демократик Миллий Конвенция олдидан Уилсон 1896-йилги президентлик сайловларидан бери Демократик партияда асосан Демократик партияда ҳукмронлик қилган Уилсон уч карра Демократик президентликка номзод Уилям Женнингс Браянни ма'қуллаш учун алоҳида ҳаракат қилди[22].

Миссури штатидаги Вакиллар палатаси спикери Кларк кўпчилик томонидан номзодлик учун асосий да'вогар сифатида кўрилган бўлса, Вакиллар палатасининг кўпчилик етакчиси Алабама штатидан Оскар Ундервуд ҳам рақиб сифатида кўринди. Кларк партиянинг Браян қаноти орасида қўллаб-қувватланди, Андервуд эса консерватив Бурбон демократларига, айниқса жанубда мурожаат қилди. 1912-йилги Демократик партия президентлик праймеризларида Кларк бир қанча дастлабки танловларда ғалаба қозонди, бироқ Вилсон Техас, Шимоли-Шарқий ва Ўрта Ғарбдаги ғалабалар билан якунланди[23]. Демократлар конвенциясининг биринчи президентлик бюллетенида Кларк кўплаб делегатларни қўлга киритди; Ню-Ёрк Тамманй Ҳалл машинаси ўнинчи овоз беришда унинг орқасига ўтганидан кейин унинг қўллаб-қувватлаши ўсишда давом этди. Тамманининг қўллаб-қувватлаши Кларкга тескари та'сир кўрсатди, чунки Браян Тамманини қўллаб-қувватлаган номзодларни қўллаб-қувватламаслигини э'лон қилди ва Кларк кейинги сайловларда делегатларни йўқота бошлади. Вилсон Индиана губернатори Томас Р. Маршаллга вице-президентлик ва'да бериб, Рожер Чарлз Салливан ва Томас Таггартнинг қўллаб-қувватлашига эришди. ва бир нечта жанубий делегациялар ўз ёрдамларини Ундервуддан Вилсонга ўтказдилар. Уилсон ниҳоят конвенциянинг 46-сайловида овозларнинг учдан икки қисмини қўлга киритди ва Маршалл Уилсоннинг номзоди бўлди[24].

Сайловдан со`нг

Сайловдан кейин Вилсон Женнингс Браянни Давлат котиби этиб сайлади ва Браян Вилсон кабинетининг қолган а’золари ҳақида маслаҳат берди. 1914-йилда Вилсоннинг қизига уйланган Вилсоннинг таниқли тарафдори Вилям Гиббс МакАду Ғазначилик котиби бўлди ва бир қанча машҳур монополияга қарши ишларни муваффақиятли кўриб чиққан Жеймс Кларк МакРейнолдс Бош прокурор этиб сайланди[25]. Шимолий Каролинадан партияга содиқ ва таниқли оқ танлилар супремасиисти бўлган ношир Жозеф Даниэлс Денгиз кучлари котиби этиб сайланди, Ню-Ёрклик ёш адвокат Франклин Д. Рузвелт эса денгиз флоти котиби ёрдамчиси бўлди. Вилсоннинг штаб бошлиғи (“котиб”) Жозеф Патрик Тумулти бўлиб, у сиёсий буфер ва матбуот билан воситачи вазифасини бажарган. Энг муҳим ташқи сиёсат маслаҳатчиси ва ишончли вакили "полковник" Эдвард М. Хаус эди.

Ҳаётининг сўнгги йиллари

Вудро Вилсон қабри

1921-йилда иккинчи муддати тугагандан сўнг, Вилсон ва унинг рафиқаси Оқ уйдан Вашингтоннинг Калорама қисмидаги уйга кўчиб ўтишди[26]. Президент Хардинг ва Республикачилар Конгресси Миллатлар Лигасига аъзо бўлишдан бош тортган, солиқларни қисқартирган ва тарифларни оширганлиги сабабли у сиёсатга эргашишда давом этди. 1921-йилда Вилсон собиқ Давлат котиби Бейнбриж Колби билан адвокатлик амалиётини очди. Уилсон амалиётнинг биринчи куни ташриф буюрди, лекин бошқа қайтиб келмади ва амалиёт 1922-йил охирига келиб ёпилди. У хотиралар ёзишдан бош тортди, лекин тез-тез Рей Станнард Бейкер билан учрашиб турди, у Уилсоннинг 1922-йилда нашр этилган уч жилдлик биографиясини ёзган[27]. 1923-йил августида Уилсон ўз вориси Уоррен Хардингнинг дафн маросимида қатнашди. 1923-йил 10-ноябрда Уилсон ўзининг уй кутубхонасидан қисқача сулҳ куни радио нутқи билан сўнгги миллий мурожаатини қилди.

Вилсоннинг соғлиғи лавозимидан кетганидан кейин сезиларли даражада яхшиланмади, 1924-йил январида жуда ёмонлашди. Вудро Вилсон 1924-йил 3-февралда 67 ёшида вафот этди[28]. У Вашингтон миллий соборига дафн қилинди, у қабри мамлакат пойтахтида жойлашган ягона президент эди.

Манбалар

  1. ↑ Ҳеcкчер, 1991 — 4-бет. 
  2. ↑ Wалwортҳ, 1958 — 4-бет. 
  3. ↑ Берг, 2013 — 27-28-бет. 
  4. ↑ Берг, 2013 — 28-29-бет. 
  5. ↑ Ҳеcксчер, 1991 — 62-63-бет. 
  6. ↑ Берг, 2013 — 89-92-бет. 
  7. ↑ Берг, 2013 — 107-бет. 
  8. ↑ Берг, 2013 — 112-бет. 
  9. ↑ Берг, 2013 — 317-бет. 
  10. ↑ Берг, 2013 — 328-бет. 
  11. ↑ Мулдер, 1978 — 71-72-бет. 
  12. ↑ Пестритто, 2005 — 34-бет. 
  13. ↑ Берг, 2013 — 92-бет. 
  14. ↑ „Президент Wоодроw Wилсон“.
  15. ↑ Берг, 2013 — 98-100-бет. 
  16. ↑ Берг, 2013 — 117-118-бет. 
  17. ↑ Берг, 2013 — 130-бет. 
  18. ↑ Берг, 2013 — 128-бет. 
  19. ↑ Ҳеcксчер, 1991 — 110-бет. 
  20. ↑ Брагдон, 1967 — 326-327-бет. 
  21. ↑ Ҳеcксчер, 1991 — 203-бет. 
  22. ↑ Cоопер, 2009 — 141-142-бет. 
  23. ↑ Берг, 2013 — 229-230-бет. 
  24. ↑ 2009. Cоопер — 157-158-бет. 
  25. ↑ Cоопер, 2009 — 190-192-бет. 
  26. ↑ Берг, 2013 — 297-298-бет. 
  27. ↑ Берг, 2013 — 698-бет. 
  28. ↑ Берг, 2013 — 735-738-бет. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Woodrow_Wilson" dan olindi