Интернет оламида хактивизм (ҳаcк ва активизм сўзлари портмантоси) атамаси сиёсий кун тартибини ёки ижтимоий ўзгаришларни илгари суриш мақсадида хакерлик каби компютерга асосланган усуллардан фойдаланиш орқали содир этиладиган фуқаролар бўйсунмаслиги кўринишларидан биридир[1]. „Хакерлик маданияти“ ва „хакерлик этикаси“ атамалари чуқур илдизга эга бўлиб, унинг мақсадлари кўпинча со'з эркинлиги, инсон ҳуқуқлари ёки ахборот эркинлиги каби харакатлар билан чамбарчас боғлиқдир[2].

Хактивистик фаолият кўплаб сиёсий ғоялар ва муаммоларни қамраб олади. Фреэнет — сензурага чидамли алоқа учун тенгдошлар платформаси — сиёсий фикр ва сўз эркинлигини кодли шаклга айлантиришнинг ёрқин намунасидир. хактивизм шакли Анонймоус ва WикиЛеакс каби актив хакерлик тармоқлари орқали ёки умумий мақсадлар сари ҳамкорликда фаолият юритувчи жамиятлар ташаббуси орқали амалга оширилиши мумкин[3].

Анархист хакерлар

„Хактивизм“ бир нечта маънога эга бўлган мунозарали атамадир. Бу сўз, аслида, дастурий кўникмаларни танқидий фикрлаш билан бирлаштириб, ижтимоий ўзгаришларга қаратилган, электрон, тўғридан-тўғри ҳаракатни тавсифлаш учун яратилган. Бироқ, хакерлик баъзан кибер жиноятни англатиши мумкин бўлганидек, хактивизм ҳам техник, иқтисодий ва сиёсий платформа сифатида зарарли, бузғунчи ва Интернет хавфсизлигига путур етказувчи фаолликни англатиш учун ишлатилиши ҳам мумкин.

Америка Қўшма Штатларининг 2020—2022-йилларга мўлжалланган разведка стратегиясига кўра, давлат душманлари ва трансмиллий жиноий ташкилотлардан ташқари, „ҳаcктивистлар, леактивистлар ва жамоатчиликни ошкор қилувчи ташкилотлар каби ғоявий мақсадли тузилмалар ҳам катта хавф туғдиради“[4][5].

Келиб чиқиши ва таърифлари

Ёзувчи Жасон Саcк, илк марта, 1995-йилда Неw Медиа рассоми Шу Леа Чеангнинг Фреш Килл филмини концепциялашда ҳактивизм атамасини ишлатган[6]. Бироқ, бу атама кўпинча ўлик сигирга сиғиниш ташкилоти (Cулт оф тҳе Деад Cоw (cДc)) аъзоси „Омега“га тегишли бўлиб, ушбу атама 1996-йилда гуруҳга электрон почта орқали юборилган[7][8]. Унинг илдиз сўзларининг маънолари хилма-хиллиги сабабли, ҳактивизмнинг таърифи ноаниқ ва у қамраб олган фаолият турлари ва мақсадлари бўйича жиддий келишмовчиликлар мавжуд. Баъзи таърифлар кибертерроризм актларини ўз ичига олади, бошқалари эса ижтимоий ўзгаришларни амалга ошириш учун технологик хакерликдан фойдаланишни яна бир бор тасдиқлайди[9].

Шакллар ва усуллар

Ўзини „ҳактивистлар“ деб эълон қилганлар кўпинча аноним, баъзида гуруҳ бўлиб ишлайдилар. Баъзида эса поп-маданиятда жамоатчилик олқиши ва эътиборини қозонган киберактивлик соябони остидада ягона етакчи бошчилигида бир нечта кибер-шахслар билан „ёлғиз бўри“ сифатида ўзининг ишини бажаради[10]. хакерлар одатда аполитик идеаллар остида фаолият юритадилар. Жамият томонидан текширилмасдан туриб, чекланмаган ғоялар ёки суиистеъмолликлар амалга оширилаётганлигини билдирадилар ва улар аноним идентификация остида, омма олдида, вакил сифатида ўзларини намоён қиладилар. Улар учун ушбу киберактивлик фаолияти ҳамжамиятда куч ва фахр туйғусини беради. .

Ўз операцияларини амалга ошириш учун хакерлар янги воситаларни яратиши, ёки Интернетда осонгина мавжуд бўлган турли хил дастурий воситаларни бирлаштириш ёки улардан фойдаланиши мумкин. Ҳактивистик фаолиятнинг бир тоифаси бошқаларнинг онлайн сиёсий мотивли ҳаракатларни амалга ошириш имкониятини оширишни ўз ичига олади .

Хактивизмга қарши кураш репертуарига қуйидагилар киради:

  1. Код: Дастурий таъминот ва веб-сайтлар сиёсий мақсадларга эришиши мумкин. Масалан, ПГП шифрлаш дастури алоқа хавфсизлигини таъминлаш учун ишлатилиши мумкин; ПГП муаллифи Фил Зиммерманн буни биринчи навбатда тинчлик ҳаракатига тарқатганини айтиб ўтади[11]. Жим Уорреннинг таъкидлашича, ПГПнинг кенг тарқалиши сенаторлар Байден ва ДеКонсини муаллифлик қилган Сенатнинг 266-сонли қонун лойиҳасига жавобан бўлиб, унда „…алоқа тизимлари ҳукуматга овоз, маълумотлар ва бошқа алоқаларнинг оддий матн мазмунини олиш имконини беради…“[12], WикиЛеакс сиёсий мотивли веб-сайтга мисол бўла олади: у „ҳукуматларни очиқликни сақлашини таъминлашга“ интилади[13].
  2. Кўзгу сайт: Веб-сайтларни акс эттириш веб-сайтлардаги турли цензура блокларини четлаб ўтиш учун айланиб ўтиш воситаси сифатида ишлатилади. Ушбу усул цензураланган веб-сайт таркибини нусхалайди ва уни цензурадан ўтмаган бошқа доменлар ва суб-доменларда тарқатади[14]. Ҳужжатларни акс эттириш, веб-сайтларни акс эттиришга ўхшаш, турли ҳужжатлар ва бошқа ишларни захиралашга қаратилган техникадир. РЕCАП — бу „АҚШ суд амалиётини озод қилиш“ ва уни онлайн режимда очиқ қилиш мақсадида ёзилган дастурий таъминот. Дастурий таъминот лойиҳаси тақсимланган ҳужжатларни йиғиш ва архивлаш шаклини олади[15]. Улкан акс эттириш лойиҳалари орасида Интернет архиви ва Wикисоурcе каби ташаббуслар мавжуд.
  3. Анонимлик: Анонимликнинг юқори даражасини сақлаб қолиш учун бепул ва/ёки бир марталик электрон почта ҳисоблари, ИП маскалари ва блог дастурлари каби турли веб-воситалардан фойдаланадиган инсон ҳуқуқлари муаммолари, ҳукумат зулми ва бошқалар ҳақида кенг аудиторияга чиқиш усули[16].
  4. Дохинг: шахсий ва/ёки махфий ҳужжатлар ва ёзувларни бузиб кириш ва оммага ошкор қилиш амалиёти. Ҳаcктивистлар буни ишончли шаффофликнинг бир шакли деб билишади, экспертлар эса буни таъқиб қилиш деб даъво қилишади[17].
  5. Хизмат кўрсатишни рад этиш ҳужумлари : Одатда ДоС ҳужумлари деб аталадиган бу ҳужумлар хакерлар одатда электрон почта қўшимчалари ёки веб-сайт ҳаволалари орқали узатиладиган зарарли дастурларнинг бажариладиган файллари орқали назорат қиладиган шахсий ва умумий компютерларнинг катта массивларидан фойдаланади. Назоратни ўз қўлига олгандан сўнг, бу компютерлар зомбилар тўдаси каби ҳаракат қилиб, ўз тармоқ трафигини битта веб-сайтга, серверларни ҳаддан ташқари юклаш ва веб-сайтни офлайн қилиш ниятида йўналтиради[17].
  6. Виртуал сит-ин : ДоС ҳужумларига ўхшаш, лекин дастурий таъминот эмас, балки шахслар томонидан амалга оширилади, кўп сонли намойишчилар мақсадли веб-сайтга ташриф буюришади ва сайтни секинлаштириш ёки офлайн режимга ўтказиш учун тармоқ трафигини тўлдириш учун саҳифаларни тезда юклайдилар[18].
  7. Веб-сайтни бузиш: Хакерлар маълум бир веб-саҳифани ўз саҳифасига алмаштириш учун, одатда, маълум бир хабарни этказиш учун веб-серверга кириб борадилар[18][19].
  8. Веб-сайтни қайта йўналтириш : Бу усул сервер ичидаги веб-сайт манзилини ўзгартиришни ўз ичига олади, шунинг учун сайтга ташриф буюрувчилар одатда асл сайтни қоралаш учун жиноятчи томонидан яратилган сайтга йўналтирилади[18].
  9. Гео-бомбинг : Интернет фойдаланувчилари ЁуТубе видеоларини таҳрирлашда видеонинг жойлашувини Гоогле Эартҳ дастурида кўриш учун гео-тег қўшадиган усул[20].
  10. Протестwаре: Ижтимоий сабаб ёки норозиликни тарғиб қилиш учун зарарли дастурлардан фойдаланиш[21]. Протестwаре хабарни тарқатиш учун лойиҳанинг бошқарувчиси томонидан ўз-ўзидан амалга оширилади; кўпинча бузувчи тарзда. Бу атама Россия-Украина уруши даврида нпм экотизимига тинчлик уруши таъминот занжири ҳужумидан кейин оммалашган[22].

Мунозара

Бу атамани ким ишлатаётганига қараб, ҳактивизм сиёсий сабабларга кўра: технологик хакерлик, анархик фуқаролик итоацизлигининг конструктив шакли ёки аниқланмаган тизимга қарши ишора бўлиши мумкин[23]. Бу антикапиталистик ёки сиёсий норозиликни билдириши мумкин. Ушбу ҳаракатлар эса спамга қарши фаоллар, хавфсизлик бўйича экспертлар ёки очиқ манба ҳимоячиларига ишора қилиши мумкин[24].

Баъзилар  ўзларини хакерлар деб таърифлаганлар, сиёсий сабабларга кўра веб-сайтларни бузишга киришган, масалан, ҳукуматлар ва уларнинг мафкурасига қарши бўлганларнинг веб-сайтларига ҳужум қилиш ва бузиш[25]. Бошқалар, масалан, Охблоод Руффин (Ўлик сигирлар култи ва Ҳаcктивисмонинг " ташқи ишлар вазири ") интернетни бузиш ёки хизмат кўрсатишдан бош тортиш ҳужумларини ўз ичига олган ҳактивизм таърифларига кескин қарши чиқдилар[26].

Хактивизм ўзининг анонимлиги туфайли кўпинча сояли деб қаралади, одатда чекка гуруҳлар ва жамиятнинг чекка аъзоларининг иши билан боғлиқ[10]. хакерлар томонидан амалга оширилган ижтимоий медиа ҳужумлари учун жавобгар томонларнинг йўқлиги корпоратив ва федерал хавфсизлик чораларига ҳам, ҳам офлайн режимда таъсир кўрсатади[17].

Анонймоус томонидан бир нечта сайтларга хизмат кўрсатишни рад этиш ҳужумларидан сўнг, WикиЛеакснинг аниқ бостирилиши учун жавоб тариқасида, ЭФФ асосчиси Жон Перри Барлоу шундай дейди: „Мен кимга тегишли бўлишидан қатъий назар, сўз эркинлигини қўллаб-қувватлайман, шунинг учун мен ДДоС ҳужумларига қаршиман“[27]. Бошқа томондан, кўплаб хакерларнинг адвокати Жей Леидерманнинг таъкидлашича, ДДоС вақт, жой ва услубда оқилона чекланган вазиятларда норозилик нутқининг қонуний шакли бўлиши мумкин[28].

Машҳур хакерлик воқеалари

  • 1990-йилларнинг охирида Гонконг сарғишлари Хитой фуқароларига Хитой компютер тармоқларини нишонга олиш орқали блокланган веб-сайтларга киришга ёрдам беришади[29]. Гуруҳ Хитой интернет тизимида, хусусан, сунъий йўлдош алоқаси соҳасида тешикларни аниқлади. Гуруҳ раҳбари Блонди Вонг ҳам Хитой билан ҳамкорлик қилаётган Америка корхоналарига ҳужум қилиш режаларини тасвирлаб беради[30].
  • 1996-йилда Қўшма Штатлар Адлия вазирлигининг бош саҳифасининг номи „Адолацизлик департаменти“ деб ўзгартирилди. Алоқа тўғрисидаги қонунга норозилик билдириш учун бош саҳифага порнографик тасвирлар ҳам қўшилади[31].
  • 1998-йилда Электрон безовталик театри аъзолари Чиапасдаги Запатиста исёнчиларини қўллаб-қувватлаш учун фойдаланувчиларга ДДоС ҳужумларида (ёки улар электрон фуқаролик итоацизлиги деб аталадиган) иштирок этишга имкон берувчи ФлоодНет веб-воситасини яратадилар[32].
  • 1998-йил декабр ойида АҚШда Легион оф Ундергроунд деб номланган хакерлар гуруҳи пайдо бўлди. Улар Ироқ ва Хитойга қарши киберуруш эълон қилдилар ва мамлакатларнинг инсон ҳуқуқларини поймол қилишларига жавобан интернетга киришни ўчириб қўйишни режалаштирадилар[33]. Қарама-қарши хакерлар Легионс оф Ундергроунд компаниясининг бу ҳаракатини танқид қилиб, интернет тизимларини ёпиш орқали хакерлар гуруҳи маълумотларга эркин киришни таъминлашга ҳеч қандай таъсир кўрсатмаслигини айтишди[34].
  • 2001-йил июл ойида ўлик сигирга сиғиниш сектаси бўлган Ҳаcктивисмо —"Ҳаcктивисмо декларацияси" ни чиқарди. Бу ҳаcктивизмда иштирок этувчилар учун ахлоқ кодекси бўлиб хизмат қилди ва хакерлар ҳамжамиятининг „Интернетга давлат томонидан ҳомийлик қилинадиган цензурани“ тўхтатиш, шунингдек, ундагиларнинг „фикр ва сўз эркинлиги“ ҳуқуқларини тасдиқлаш мақсадларини эълон қилади[35].
  • 2009-йилги Эрон сайловларидаги норозилик намойишлари пайтида Аноним Эронга ва Эрондан маълумот тарқатишда Аноним Эрон веб-сайтини яратишда рол ўйнайди[36]. Улар Эрон ҳукуматига видеоманифест ҳам чиқарадилар.
  • Гоогле СайНоw ва Тwиттер муҳандислари билан 2011-йилги норозилик намойишлари чоғида ҳукумат рухсат берган Интернетни ўчириб қўйишга жавобан Миср халқини алоқа билан таъминлаш учун ишлаган. Натижада, Спеак То Тwеэт хизмати пайдо бўлди, унда телефон орқали қолдирилган овозли почта Гоогле-нинг СайНоw-да овозли хабарга ҳавола билан Тwиттер орқали твит қилинади[37].
  • 2010-йил 29-май, шанба куни ўзини „Кака Аргентина“ деб атаган хакер Уганда Давлат уйи веб-сайтига бузиб кириб, Адолф Гитлернинг нацистлар партияси рамзи бўлган свастика билан кўзга ташланадиган расмини жойлаштиради[25].
  • 2011-йилнинг 28-январидан 2-февралгача бўлган Миср интернети ўчирилган пайтда Телеcомих Миср халқига телефон рақамини кўрсатиш ва техник ёрдам кўрсатади[38]. Телеcомих Миср халқини қўллаб-қувватлаётгани, уларнинг диал-уп уланишларини таъминлаш борасидаги саъй-ҳаракатлари тасвирланган ҳамда интернет филтрлари ва ҳукумат кузатувидан қочиш усулларини таклиф қилган видеони чиқаради[39]. Ҳаcктивистлар гуруҳи, шунингдек, кимдир муҳим хабарларни юбораётган бўлса, радиочастоталарни яқиндан кузатиб боришларини эълон қилади[40].
  • Прожеcт Чанологй, шунингдек, „Оператион Чанологй“ сифатида ҳам танилган, Сcиэнтологй черкови аъзоси Том Круз билан 2008-йилги интервюсидан материаллар олиб ташлаш билан боғлиқ Интернет цензура иштирок учун черков жазолаш учун Сcиэнтологй черковига қарши хактивист норозилик эди. Анонймоус хакерлар гуруҳи ДДоС ҳужумлари орқали „черковни Интернетдан чиқариб юборишга“ ҳаракат қилди. 2008-йил феврал ойида ҳаракат зўравонликсиз норозилик намойишининг қонуний усулларига ўтди. Чанологй лойиҳаси доирасида 2008-йилда бошланиб, 2009-йилда якунланган бир нечта норозилик намойишлари ўтказилади.
  • 2011-йил 3-июнда ЛулзСеc ФБИ веб-сайтини ўчириб ташлади. Бу улар биринчи марта хусусий секторга тегишли бўлмаган веб-сайтни нишонга олишган. Ўша ҳафта ФҚБ ЛулзСеc раҳбари Эктор Хавер Монсегурни кузатишга муваффақ бўлади[41].
  • 2011-йил 20-июнда ЛулзСеc Буюк Британиянинг Оғир Уюшган Жиноят Агентлигини нишонга олди, бу эса Буюк Британия расмийларини веб-сайтни ўчириб ташлашига сабаб бўлади[42].
  • 2011-йил август ойида „Оливер Такет“ номи остида ишлайдиган Анонймоус аъзоси Сурия Мудофаа вазирлиги веб-сайтини назорат остига олди ва веб-сайтнинг почта серверини Хитой денгиз флотига тегишли бўлганига ўзгартиришдан ташқари, Исроил ҳукумати веб-порталини ҳам қўшди[43].
  • Аноним ва Янги дунё хакерлари 2016-йилда Дйн киберҳужум учун жавобгарликни ўз зиммасига олдилар. Эквадор WикиЛеакс асосчиси Жулиан Ассанжнинг Лондондаги элчихонасида Интернетга киришни бекор қилганига жавобан[44] WикиЛеакс ҳужумга ишора қилади[45]. Кейинчалик ФлашПоинт ҳужумни катта эҳтимол билан скрипт болалари амалга оширганини айтилади[46].
  • 2013-йилда Миллион ниқоблар маршининг онлайн компоненти сифатида Филиппиндаги Анонймоус 30 та ҳукумат веб-сайтини бузди ва Филиппин ҳукуматига нисбатан нафратини намойиш қилиш учун 5-ноябр куни парламент биноси олдига одамларни йиғиш учун ЁуТубе видеосини жойлаштиради[47].
  • 2014-йилда Сонй Пиcтурес Энтертаинмент 100 терабайтдан ортиқ маълумотларни, жумладан, чиқарилмаган филмлар, ходимларнинг маоши, ижтимоий хавфсизлик маълумотлари, пароллар ва ҳисоб маълумотларини қўлга киритган Тинчлик қўриқчилари (ГОП) номли гуруҳ томонидан бузиб кирилган. ГОП турли ижтимоий тармоқлардаги аккаунтларни бузиб, паролларини диэспе123 (диэ сонй пиcтурес энтертаинмент) га ўзгартириб, саҳифаларга таҳдидларни жойлаштириш орқали уларни ўғирлайди[48].
  • 2016-йилда ВИCЕ ўсмир хакер Cйбер Анакин КМ электрон почта провайдери каби рус веб-сайтларига хакерлик ҳужуми уюштиргани ҳақида хабар берган эди. РУ ва Нивал ўйин компанияси Украина шарқида Малайсиа Аирлинес МҲ17 рейсини уриб туширгани учун Россияга қарши ғазабини билдиришди. Киберхавфсизлик бўйича тадқиқотчи Трой Хантнинг сўзларига кўра, бузилишлардан камида 1,5 миллион қурбонлар жабрланган. Кўп йиллар ўтгач, Латвияда жойлашган Медуза мустақил ахборот сайти КМ таркибидан фойдаланган. РУ маълумотлари Россия, Қозоғистон ва Ҳиндистон каби турли мамлакатларнинг шахматчи шахматчи қизларини қўлланган презервативлар бўлган почта жўнатмаларини етказиб бериш орқали таъқиб қилган шахснинг шахсини аниқлаш мақсадида тақдим этилган[49][50][51].
  • 2016-йилда турк дастурчиси Азер Кочулу ўзининг дастурий таъминот тўпламини, чап панелни нпм дан олиб ташлади, бу эса ўзига қарамлик сифатида чап томонни ўз ичига олган бошқа дастурий пакетларнинг каскадли ишламай қолишига сабаб бўлди. Бу хабар алмашиш иловаси Кик ўзининг кик пакетини номини ўзгартиришдан бош тортганидан кейин Кочулуга қарши қонуний чоралар кўриш билан таҳдид қилганидан кейин амалга оширилди. нпм охир-оқибат Кик тарафини олди ва Кочулу норозилик сифатида ўзининг барча пакетларини нпм-дан, шу жумладан чап панелни ҳам нашр этишга ундайди[52].
  • Ёшлар ҳибсхонасида 2 йилга озодликдан маҳрум этилган британиялик хакер Кейн Гамбле ўзини ўта нозик маълумотларга кириш учун Марказий разведка бошқармасининг ўша пайтдаги директори Жон Бреннан ва Федерал қидирув бюросининг собиқ директор ўринбосари Марк Ф. Гиулиано сифатида кўрсатади. Судянинг айтишича, Гамбле „сиёсий сабабларга кўра кибер-терроризм“ билан шуғулланган.
  • 2021-йилда Анонймоус Американинг Эпик веб-хостинг компаниясининг маълумотлар базаларини бузиб киришга муваффақ бўлади.
  • Россиянинг 2022-йилги Украинага бостириб киришига жавоб сифатида Аноним рус компютер тизимларига бир нечта киберҳужумлар уюштиради[53].

Машҳур ҳаcктивист гуруҳлар

WикиЛеакс

Файл:CоллатералМурдер.огв WикиЛеакс 2006-йилда Жулиан Ассанж томонидан „кўп миллатли медиа ташкилоти ва тегишли кутубхона“ сифатида ташкил этилган[54]. WикиЛеакс жамиятдаги коррупцияг қарши курашиш учун „принсипиал ошкоралик“ тамойили асосида ишлаган[55]. Нотижорат ташкилот махфий ҳужжатлар архиви сифатида хизмат қилувчи маълумот тарқатувчи ташкилот сифатида ишлайди. Дастлаб WикиЛеакс вики -сайт тамойиллари асосида ишлаган, яъни фойдаланувчилар ҳужжатларни жойлаштиришлари, бошқаларнинг ҳужжатларини таҳрирлашлари ва қайси материаллар жойлаштирилишини ҳал қилишда ёрдам беришлари мумкин эди.

WикиЛеакс томонидан биринчи эътиборга молик ҳужжатлар Афғонистон уруши журналларининг чиқарилиши бўлади[56]. 2010-йил июл ойида WикиЛеакс Афғонистондаги урушга оид 90 000 дан ортиқ ҳужжатларни чоп этди. Маълумотлар ошкор этилишидан аввал WикиЛеакс учта газетага ҳужжатлар билан танишиш имконини берган. WикиЛеакс ҳужжатлар манбасини аниқламаган бўлса-да, 2010-йилнинг май ойида ҳибсга олинган ва махфий маълумотларни ошкор қилганликда айбланган АҚШ армияси разведка хизмати таҳлилчиси Челси Меннинг томонидан сизиб чиққани тахмин қилинган[57]. Уруш журналларида АҚШ ҳарбийлари томонидан илгари хабар қилинмаган тинч аҳоли қурбонларининг 144 та ҳодисаси аниқланган. Афғонистондаги уруш журналларининг сизиб чиқиши Қўшма Штатлар тарихидаги энг катта ҳарбий қочқин бўлади[58].

WикиЛеакс 2016-йил 22-июлда Демократик Миллий Қўмитанинг (ДНC) 20 000 дан ортиқ махфий электрон почта хабарлари ва 8 000 та файл қўшимчаларини сиздириши билан ҳам эътиборга молик. Электрон почта хабарлари, хусусан, ДНCнинг етти нафар таниқли ходимларининг почта қутиларидан олинган ва улар қидирув учун маълумотлар базаси сифатида сиздирилган[59]. Очиб юборилган электрон почта хабарларида ДНCнинг асосий ходимлари сенатор Берни Сандерснинг дастлабки сайловлар олдидан президентлик кампаниясига путур етказиш учун ишлаганликлари кўрсатилган, бу эса ДНCнинг бошланғич сайловлардаги бетарафлигига тўғридан-тўғри зиддир. Сенатор Берни Сандерсни нишонга олиш мисоллари орасида унинг динини нишонга олиш, унинг пойгадан чиқиб кетишига умид қилиш, кампанияси ҳақида салбий ривоятлар яратиш ва бошқалар киради. Бошқа электрон почта хабарларида президент Барак Обама маблағ йиғишда кўпроқ ёрдам бермагани учун танқид қилинган[60]. Маълумотлар ошкор қилингандан сўнг, ДНC раиси Дебби Вассерман Шулц ДНCдаги ўз лавозимини тарк этишини эълон қилади[61]. 2016-йил 25-июлда Демократик партиянинг миллий қурултойи Вассерман Шулцсиз очилди. Демократик Миллий Конвенция очилган куниёқ ДНC Сандерсдан узр сўрайди[62].

Эҳтимол, энг сермаҳсул ва таниқли хакерлик гуруҳи, Анонймоус сўнгги ўн йил ичида кўплаб йирик онлайн бузғунчиликларда машҳур ва кенг тарқалган. Аноним 2003-йилда 4чан форумларида пайдо бўлган, аммо 2008-йилгача ДоС -нинг катта ҳужумида Сcиэнтологй черковига тўғридан-тўғри ҳужум қилганда машҳурликка эриша олмайди[63]. Ўшандан бери Анонймоус " Оператион: Пайбаcк " ва „Оператион: Сафе Wинтер“ каби кўплаб онлайн лойиҳаларда иштирок этади[64][65]. Бироқ, уларнинг кўплаб лойиҳалари хайрия мақсадларида бўлган бўлса-да[64], улар фаолиятининг табиати асосан ноқонуний хакерликдан иборат бўлгани сабабли ҳали ҳам оммавий ахборот воситаларида шуҳрат қозонган[66].

2015-йилда Париждаги терактлардан сўнг Анонймоус ҳужумлар учун жавобгарликни ўз зиммасига олган террор гуруҳи ИШИДга[67] уруш эълон қилган видеони жойлаштирди. ИШИДга қарши уруш эълон қилганидан бери, Анонймоус ИШИД ташвиқотини тарқатишни тўхтатиш учун ҳаракат билан боғлиқ бир нечта Тwиттер аккаунтларини аниқлади. Бироқ, Тwиттер Анонймоус тузган рўйхатларни „ўта нотўғри“ деб атаган баёнот чиқарганида, Анонймоус қаттиқ танқидга учради, чунки унда ИШИД аъзолари эмас, балки журналистлар ва академикларнинг аккаунтлари мавжуд эди[68].

Анонймоус шунингдек, қора танлиларнинг ҳаёти муҳим ҳаракатида иштирок этган. 2015-йил июл ойи бошида Аноним Алтон Стерлинг ва Филандо Кастилиянинг отиб ўлдирилгани учун қасос сифатида Ғазаб кунини ўтказишга чақираётгани ҳақида миш-миш тарқалди, бу зўравон намойишлар ва тартибсизликларга олиб келади. Бу миш-мишлар расмий Аноним ЁуТубе аккаунти билан жойлаштирилмаган видеога асосланган эди. Анонймоус билан боғланган Тwиттер аккаунтларининг ҳеч бири Ғазаб куни билан боғлиқ ҳеч нарса твит қилмаган ва миш-мишлар 2014-йилда Майк Брауннинг ўлимидан кейин тарқалган ўтмишдаги миш-мишлар билан бир хил эди[69]. Бунинг ўрнига, 15-июл куни Анонймоус билан боғланган Тwиттер аккаунтида Блаcк Ливес Маттер ҳаракати билан бирдамлик кунига чақирувчи бир қатор твитлар чоп этилди. Тwиттер аккаунти мамлакат бўйлаб норозилик намойишларини мувофиқлаштириш учун „#ФридаёфСолидаритй“ хештегидан фойдаланган ва бирдамлик жума куни тинч намойишлар учун мўлжалланганлигини таъкидлаган. Ҳисоботда, шунингдек, гуруҳ Ғазаб куни режаларидан бехабар эканлиги айтилган[70].

2017-йил феврал ойида гуруҳ Дарк Интернетдаги болалар порносига оид 10 000 дан ортиқ сайтларни ўчириб ташлайди[71].

ДкД[||

ДкД[||, франсуз киберҳактивистик гуруҳи. 2000 дан ортиқ веб-сайтлар қаторида навй.мил (АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари веб-сайти) ва дефенсиветҳинкинг.cом (машҳур хакер Кевин Митник компанияси)нинг „бузғунчи“си сифатида танилган.

У 2003-йил март ойида ОCЛCТИC (офис марказий де лутте cонтре ла cриминалитé лиéэ аух технологиялар де л’ахборот ва де ла коммуникация) томонидан ҳибсга олинган эди.

ДкД[|| 2000 дан ортиқ саҳифалар бузилган, аксарияти ҳукуматлар ва АҚШ ҳарбий об’эктлари эди.

Лиллдаги суд полициясининг минтақавий хизматидан Эрик Воуллеминот ёш хакерни „Франсиядаги энг кўп қидирилаётган хакер“ деб таснифлади[72].

ДкД[|| у турли сиёсий сабабларга кўра ўз бузғунчиликларини амалга ошириб, сиёсий қарашлари билан жуда машҳур бўлган. Унинг ҳибсга олинишига жавобан Тҳе Гҳост Бойс кўпчиликни қоралайди[73][74].

ЛулзСеc

2011-йил май ойида Анонймоуснинг беш нафар аъзоси Лулз Сеcуритй хакерлар гуруҳини тузадилар, акс ҳолда ЛулзСеc деб номланади. ЛулзСеc номи интернет жаргон атамаси „лулз“ — кулиш ва „сеc“ — хавфсизлик деган маънони англатади[75]. Гуруҳ аъзолари Интернет Релай каналларида ўзларини аниқлаш учун махсус тутқичлардан фойдаланганлар, энг диққатга сазоворлари: „Сабу“, „Кайла“, „Т-Флоw“, „Топиарй“, „АВУнит“ ва „Пwнсауcе“. ЛулзСеc аъзолари кунига 20 соатгача мулоқот қилишса-да, улар бир-бирларини шахсан билишмаган ва шахсий маълумотларини баҳам кўришмаган. Мисол учун, аъзоларнинг шахси ошкор бўлгач, „Т-Флоw“ 15 ёшда эканлиги маълум бўлди. Бошқа аъзолар, унинг илғор кодлаш қобилиятига асосланиб, уни 30 ёшда деб ҳисоблашган[76].

ЛулзСеc таъқиб қилган биринчи диққатга сазовор мақсадлардан бири ҲБГарй бўлиб, у технология хавфсизлиги компанияси томонидан Анонймоус аъзоларини аниқлаганлиги ҳақидаги даъвосига жавобан амалга оширилди. Шундан сўнг, ЛулзСеc аъзолари бир қатор компаниялар ва ташкилотларни нишонга олдилар, жумладан, лекин улар билан чекланмаган: Фох Телевисион, Трибуне Cомпанй, ПБС, Сонй, Нинтендо ва Сенате.гов веб-сайти. Ушбу об’эктларни нишонга олиш одатда махфий фойдаланувчи маълумотларига кириш ва юклаб олиш ёки мавжуд веб-сайтни бузишни ўз ичига олади[77]. ЛулзСеc WикиЛеакс ёки Анонймоусга хос бўлганлар каби кучли сиёсий бўлмаса-да, улар маълумот эркинлиги учун худди шундай фикрда эдилар. Уларнинг аниқ сиёсий ҳужумларидан бири янги иммиграция қонунларига жавобан Аризона штати полициясини нишонга олиш эди[78].

Гуруҳнинг ҳукумат эътиборини тортган биринчи ҳужуми 2011-йилда ФҚБ веб-сайтини биргаликда ўчириб ташлаганида содир бўлди. Воқеадан сўнг, ЛулзСеc раҳбари „Сабу“ ФҚБ томонидан Эктор Хавер Монсегур эканлиги аниқланди ва у ҳибсга олинган биринчи гуруҳ эди. Ҳибсга олингандан сўнг, Монсегур жиноий фаолиятни тан олди. Кейин у АҚШ ҳукумати билан ҳамкорлик қилишни бошлади, ФҚБ ходимларига ўзининг 8 нафар ҳамкорини ҳибсга олишда, 300 та потенциал киберҳужумларнинг олдини олишда ёрдам берди ва мавжуд компютер тизимларининг заиф томонларини аниқлашга ёрдам берди. 2011-йил август ойида Монсегур „компютерни бузиш фитнаси, компютерни бузиш, фирибгарликни давом эттириш учун компютерни бузиш, фирибгарликка кириш учун фитна, банк фирибгарлигини амалга ошириш учун фитна ва ҳукумат билан ҳамкорлик шартномасига мувофиқ шахсий маълумотларни ўғирлаш“ айбини тан олди. У жами бир йилу етти ой хизмат қилади ва 1200 доллар жаримага тортилади[79].

Тегишли амалиётлар

Маданият бузғунчилиги

Хакерлик қачонлардир маданият сиқилишининг бир шакли сифатида тасвирланган[80]. Бу атама сиёсий хабарларни, шунингдек, вазият-квога қарши курашиш мақсадида медиа маданиятини бузиш ва танқид қилиш амалиётини англатади. Бу кўпинча томошабинларда онгни ошириш ва парадигма ўзгаришига олиб келадиган сублиминал фикрлаш жараёнларига қаратилган. Маданият тиқилиб қолиши кўплаб шаклларда бўлади, жумладан билбордни бузиш, трансляция сигналини бузиш, махсус бадиий чиқишлар, тақлид қилинган қонуний қоидабузарликлар[81], мемлар ва арттивизм[82].

„Маданиятни бузиш“ (Cултуре жамминг) атамаси биринчи марта 1984-йилда Негативланд гуруҳидан америкалик мусиқачи Доналд Жойс томонидан киритилган[83]. Бироқ, маданиятни сиқиш амалиёти қачон бошлангани ҳақида баъзи тахминлар сақланиб қолмоқда. Ижтимоий тадқиқотчи Винс Кардуччининг фикрича, маданият сиқилиши 1950-йилларда Европа ижтимоий фаоллари Ситуатионист Интернатионал гуруҳи билан кузатилиши мумкин. Муаллиф ва маданият танқидчиси Марк Дерининг фикрича, ўрта аср карнаваллари ўша пайтдаги ижтимоий иэрархияни бузишнинг бир усули сифатида маданиятни бузишнинг энг дастлабки шаклидир. 

Маданиятни бузиш баъзан вандализм ҳаракатлари билан аралашиб кетади. Бироқ, маданиятни бузишдан фарқли ўлароқ, вандализмнинг асосий мақсади ҳар қандай сиёсий мавзулар камроқ аҳамиятга эга бўлган ҳолда ҳалокатга олиб келишдир. Артивизм одатда маданиятни бузиш шакли сифатида энг шубҳали хусусиятга эга, чунки одатда мулкни бузиш билан боғлиқ. 

Медиа бузғунчилиги

Медиани хакерлик қилиш деганда турли хил электрон оммавий ахборот воситаларидан инновацион ёки бошқа ғайритабиий тарзда хабарни иложи борича кўпроқ одамларга этказиш мақсадида фойдаланиш тушунилади, бу биринчи навбатда Wорлд Wиде Wеб орқали амалга оширилади[84][85]. Оммавий ахборот воситаларини бузишнинг машҳур ва самарали воситаси бу блогга жойлаштиришдир, чунки у одатда бир ёки бир нечта мустақил шахслар томонидан бошқарилади, ташқи томонларнинг таъсирисиз. Ижтимоий хатчўплар концепцияси, шунингдек, Интернетга асосланган Интернет-форумлар бундай хабарни бошқа сайтлар фойдаланувчилари томонидан ҳам кўришига олиб келиши мумкин, бу эса унинг умумий қамровини оширади.

Медиа хакерлик одатда сиёсий мақсадларда ҳам сиёсий партиялар, ҳам сиёсий диссидентлар томонидан қўлланади. 2008-йилги АҚШ сайловлари бунга яққол мисол бўлиб, унда Демократик ва Республикачилар партиялари Интернетга тобора кўпроқ йўналтирилган аудиторияга тегишли хабарларни этказиш учун турли хил оммавий ахборот воситаларидан фойдаланганлар[86]. Шу билан бирга, сиёсий диссидентлар президентликка номзодларга индивидуал равишда жавоб бериш учун блоглар ва Тwиттер каби бошқа ижтимоий тармоқлардан фойдаланишган. Хусусан, Тwиттер каби сайтлар номзодлар учун оммабоп қўллаб-қувватлашни баҳолашда муҳим восита эканлигини исботламоқда, гарчи сайт кўпинча ижобий қўллаб-қувватлаш кўрсатиш учун эмас, балки диссидентлик мақсадларида фойдаланилади[87].

Мобил технологиялар ҳам сиёсий мақсадларда оммавий ахборот воситаларини хакерлик қилиш об’эктига айланди. СМС сиёсий диссидентлар томонидан сиёсий ҳаракатлар учун ақлли тўдаларни тез ва самарали ташкил этиш воситаси сифатида кенг қўлланган. Бу Филиппинда энг самарали бўлди, бу ерда СМС-медиани бузиш икки марта мамлакат президентларининг сайланиши ёки лавозимидан четлатилишига сезиларли таъсир кўрсатган[88].

Реаллик бузғунчилиги

Реаллик бузғунчилиги — бу сиёсий, ижтимоий ёки маданий жиҳатдан бузғунчи мақсадларга эришиш учун ноқонуний ёки қонуний жиҳатдан ноаниқ рақамли воситалардан зўравонликсиз фойдаланиш натижасида юзага келадиган ҳар қандай ҳодиса. Ушбу воситалар орасида веб-сайтларни бузиш, УРЛ манзилини йўналтириш, хизмат кўрсатишни рад этиш ҳужумлари, маълумотларни ўғирлаш, веб-сайт пародиялари, виртуал ўтиришлар ва виртуал саботаж киради. 

1970-йиллардаги Флухус ва Ҳаппенингс каби санъат ҳаракатлари ўз-ўзидан пайдо бўлган, ибтидоий хатти-ҳаракатга қайтиш ва фаолият ва ижтимоий жалб қилинган санъат амалиётлари эстетик ташвишларга тенг бўлган ахлоқий муносабатлар бўлмаган ташкилотлар ва гуруҳ фаолиятига нисбатан сезгирлик муҳитини яратади. 

1990-йилларнинг ўрталари ва охирларидаги бу икки тарихнинг ўзаро боғлиқлиги  виртуал ўтиришлар, электрон фуқаролик итоацизлиги, хизмат кўрсатишдан бош тортиш ҳужумлари, шунингдек, Халқаро Валюта Жамғармаси ва Жаҳон Банки каби гуруҳларга нисбатан оммавий норозилик намойишларига олиб келди. Коллективлар, нет.арт гуруҳлари ва технология ва реал ҳаётнинг суюқлик алмашинуви билан шуғулланадиганлар (кўпинча атроф-муҳит муаммоси) „ҳақиқатни бузиш“ амалиётини туғдиради.

Ҳақиқий хакерлик кўпроқ аҳолининг сиёсий ва жамоат виждонини уйғотиш мақсадида одамлар учун энг осон бўлган кундалик алоқаларни ўзгартиришга таянади. Бу атама биринчи марта Ню-Ёрк ва Сан-Франсиско рассомлари орасида қўлланила бошланди, аммо кейинчалик маданиятни сиқиб чиқаришга қаратилган сиёсий фаоллар мактаби томонидан қабул қилинади.  

Манбалар

  1. ↑ „Арчивед cопй“. 2017-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 5-июл.
  2. ↑ „Ҳаcкерс таке доwн тҳоусандс оф 'дарк wеб' ситес, пост привате дата“ (эн). НБC Неwс. 2017-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-феврал.
  3. ↑ Милоне, Марк (2002). „Ҳаcтивисм: Сеcуринг тҳе Натионал Инфраструcтуре“. Тҳе Бусинесс Лаwер. 58-жилд, № 1. 383–413-бет. ЖСТОР 40688127.
  4. ↑ Неw wаве оф ʻҳаcктивисм’ аддс тwист то cйберсеcуритй wоэс Реутерс
  5. ↑ Натионал Cоунтеринтеллигенcе Стратегй оф тҳе Унитед Статес оф Америcа 2020-2022 Диреcтор оф Натионал Интеллигенcе
  6. ↑ Wеббер, Cраиг; Йип, Мичаэл (Жуне 2018). „Тҳе Рисе оф Чинесе Cйбер Wарриорс: Тоwардс а Тҳеоретиcал Модел оф Онлине Ҳаcктивисм“ (ПДФ). Интернатионал Жоурнал оф Cйбер Cриминологй. 12-жилд, № 1. 230-бет. 2022-06-21да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-06-09.
  7. ↑ Шантз, Жефф. Cйбер Дисобедиэнcе: Ре://Пресентинг Онлине Анарчй. Жоҳн Ҳунт Публишинг, 2014-11-28. ИСБН 9781782795551. 
  8. ↑ Миллс. „Олд-тиме ҳаcктивисц: Анонймоус, ёу'ве cроссед тҳе лине“. CНет. CНет (30-март 2012-йил). Қаралди: 3-июн 2019-йил.
  9. ↑ Жордон. „Тҳе Реҳеарсал анд Перформанcе оф Лаwфул Аccесс“. cурве.cарлетон.cа (2015-йил 1-январ). 2016-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-январ.
  10. ↑ 10,0 10,1 Сорелл, Том (2015-09-22). „Ҳуман Ригҳц анд Ҳаcктивисм: Тҳе Cасес оф Wикилеакс анд Анонймоус“. Жоурнал оф Ҳуман Ригҳц Праcтиcе (инглизча). 7-жилд, № 3. 391–410-бет. дои:10.1093/жҳуман/ҳув012. ИССН 1757-9619.
  11. ↑ „ПГП Маркс 10тҳ Анниверсарй“. Пҳил Зиммерманн. 2011-йил 14-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 23-август.
  12. ↑ „Тҳе Персеcутион оф Пҳил Зиммерманн, Америcан“. Жим Wаррен (1996-йил 8-январ). 2011-йил 13-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  13. ↑ „WикиЛеакс ҳомепаге“. WикиЛеакс. 2011-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-феврал.
  14. ↑ Бен Гҳарбиа. „Мирроринг а Cенсоред Wордпресс Блог“. Глобал Воиcес Адвоcаcй. 2011-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 9-феврал.
  15. ↑ „Реcап тҳе лаw“. 2013-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-май.
  16. ↑ Зуcкерман. „Анонймоус Блоггинг wитҳ Wордпресс анд Тор“. Глобал Воиcес Адвоcаcй. 2011-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 9-феврал.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 „'Ҳаcктивисц' Инcреасинглй Таргет Лоcал анд Стате Говернмент Cомпутерс“. www.пеwтрусц.орг. Қаралди: 2018-йил 1-май.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 Фитри, Нофиа (Април 2011). „Демоcраcй Дисcоурсес тҳроугҳ тҳе Интернет Cоммуниcатион: Ундерстандинг тҳе Ҳаcктивисм фор тҳе Глобал Чангинг“. Онлине Жоурнал оф Cоммуниcатион анд Медиа Течнологиэс. 1-жилд, № 2. 11-бет. дои:10.29333/ожcмт/2332. 2018-11-09да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-09.
  19. ↑ Ромагна, М.; ван ден Ҳоут, Н. Ж. (Оcтобер 2017). „Ҳаcктивисм анд Wебсите Дефаcемент: Мотиватионс, Cапабилитиэс анд потентиал Тҳреац“. Проcеэдингс оф тҳе 27тҳ Вирус Буллетин Интернатионал Cонференcе. 41–50-бет. Қаралди: 12-май 2019-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  20. ↑ „Гео-бомбинг: ЁуТубе + Гоогле Эартҳ · Глобал Воиcес Адвоcаcй“ (эн). Глобал Воиcес Адвоcаcй. Қаралди: 2020-йил 24-ноябр.
  21. ↑ „Опен соурcе ʻпротестwаре’ ҳармс Опен Соурcе“ (эн). опенсоурcе.орг. Қаралди: 2022-йил 28-март.
  22. ↑ „Про-Украине ʻПротестwаре’ Пушес Антиwар Адс, Гео-Таргетед Малwаре – Кребс он Сеcуритй“ (эн-УС). Қаралди: 2022-йил 28-март.
  23. ↑ „Ҳаcтивисм'с Неw Фаcе: Аре Ёур Cомпанй'с Энемиэс Эмбраcинг Неw Таcтиcс?“. Сеcуритй Диреcторс Репорт. 10-жилд. 2010. 2–4-бет.
  24. ↑ Раган, Стеве (2014). „Ҳаcтивисм Стругглес Wитҳ а Слипперй Слопе ас Анонймоус Таргец Чилдрен'с Ҳоспитал“. CСО Магазине. 13-жилд.
  25. ↑ 25,0 25,1 Соломон, Рукундо (2017). „Элеcтрониc протесц: Ҳаcктивисм ас а форм оф протест ин Уганда“. Cомпутер Лаw & Сеcуритй Ревиэw. 33-жилд, № 5. 718–28-бет. дои:10.1016/ж.cлср.2017.03.024.
  26. ↑ Руффин. „Ҳаcктивисм, Фром Ҳере то Тҳере“ (3-июн 2004-йил). 23-апрел 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 19-апрел.
  27. ↑ „Аналйсис: WикиЛеакс — а неw фаcе оф cйбер-wар?“. Реутерс (2010-йил 9-декабр). 2012-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 9-декабр.
  28. ↑ Леидерман, Жай. „Wҳй ДДоС ис Фреэ Спеэч“. Тҳе Гуардиан (22-январ 2013-йил). 15-ноябр 2016-йилда асл нусхадан архивланган.
  29. ↑ „WикиЛеакс анд Ҳаcктивист Cултуре“. Тҳе Натион. 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  30. ↑ Ҳесселдаҳл, Арик. „Ҳаcкинг фор Ҳуман Ригҳц?“ (эн-УС). WИРЕД. 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-ноябр.
  31. ↑ „Тҳе Рисе оф Ҳаcктивисм |“ (эн-УС). жоурнал.георгетоwн.эду. 2017-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 28-феврал.
  32. ↑ „Wҳен арт меэц cйберwар“ (эн-УС). Форбес. Қаралди: 2019-йил 3-июн.
  33. ↑ „Олд-тиме ҳаcктивисц: Анонймоус, ёу'ве cроссед тҳе лине“. CНЕТ. 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-ноябр.
  34. ↑ Д'Амиcо. „CНН – Ҳаcкерс спар овер cйбер wар он Ирақ, Чина – 13-январ 1999-йил“. www.cнн.cом. 31-август 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-ноябр.
  35. ↑ МcCормиcк. „Ҳаcктивисм: А Шорт Ҳисторй“. Фореигн Полиcй (29-апрел 2013-йил).
  36. ↑ „Анонймоус Иран @WҳйWеПротест.нет“. Иран.wҳйwепротест.нет. 2011-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 3-июн.
  37. ↑ Сингҳ. „Соме wеэкенд wорк тҳат wилл (ҳопефуллй) аллоw море Эгйптианс то бе ҳеард“. 3-май 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-май 2011-йил.
  38. ↑ Галперин. „Эгйпт'с Интернет Блаcкоут Ҳигҳлигҳц Дангер оф Wеак Линкс, Усефулнесс оф Қуиcк Линкс“. Элеcтриc Фронтиэр Фоундатион (8-феврал 2011-йил). 2011-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-феврал.
  39. ↑ cзардалан (2011-01-30), Телеcомих Мессаге то Нортҳ Африcа анд тҳе Миддле эаст, 2014-08-02да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2016-10-21
  40. ↑ Греэнберг, Андй. „Амид Дигитал Блаcкоут, Анонймоус Масс-Фахес WикиЛеакс Cаблес То Эгйпт“. Форбес. 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  41. ↑ Артҳур, Чарлес. „ЛулзСеc: wҳат тҳей дид, wҳо тҳей wере анд ҳоw тҳей wере cаугҳт“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2013-йил 16-май). 2016-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-октябр.
  42. ↑ Лавилле, Сандра; cорреспондент, cриме. „Соcа шуц доwн wебсите афтер cйбер-аттаcк“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2012-йил 3-май). 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-октябр.
  43. ↑ Петерсон. „Ҳере'с ҳоw оне ҳаcкер ис wагинг wар он тҳе Сйриан говернмент“. Тҳе Wашингтон Пост (28-август 2013-йил).
  44. ↑ Ромм. „WикиЛеакс суппортерс cлаим cредит фор массиве У.С. cйбераттаcк, бут ресеарчерс скептиcал“. ПОЛИТИCО. 21-октабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-октабр 2016-йил.
  45. ↑ Ҳан. „WикиЛеакс' странге адмиссион ароунд интернет аттаcкс агаинст Нетфлих анд Тwиттер“. Тҳе Сйдней Морнинг Ҳералд (22-октабр 2016-йил). 24-октабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-октабр 2016-йил.
  46. ↑ Ломас, Наташа. „Дйн ДНС ДДоС ликелй тҳе wорк оф сcрипт киддиэс, сайс ФлашПоинт“. ТечCрунч (26-октабр 2016-йил). 27-октабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-октабр 2016-йил.
  47. ↑ Поттер, Гаррй (2015). „Анонймоус: А Политиcал Онтологй оф Ҳопе“. Тҳеорй ин Аcтион. 8-жилд. 2–3-бет. дои:10.3798/тиа.1937-0237.15001.
  48. ↑ „А Бреакдоwн анд Аналйсис оф тҳе Деcембер, 2014 Сонй Ҳаcк“ (эн-УС). www.рискбаседсеcуритй.cом (5-декабр 2014-йил). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-июн.
  49. ↑ „А Теэн Ҳаcкер Ис Таргетинг Руссиан Ситес ас Ревенге фор тҳе МҲ17 Cраш“ (эн). www.виcе.cом. Қаралди: 9-март 2022-йил.
  50. ↑ „Это похоже на крик души. Но я не знаю, о чем он кричит Больше десяти лет кто-то присылает российским шахматисткам письма с использованными презервативами и порно. Мы нашли этого человека“ (ру). Медуза. Қаралди: 9-март 2022-йил.
  51. ↑ „"Медуза"*: российские шахматистки больше десяти лет получали письма с использованными презервативами“ (ру). Главные новости мира — последние события в мире сегодня | РТВИ. Қаралди: 9-март 2022-йил.
  52. ↑ Cоллинс. „Ҳоw оне программер броке тҳе интернет бй делетинг а тинй пиэcе оф cоде“ (эн). Қуартз. Қаралди: 2022-йил 22-апрел.
  53. ↑ „Анонймоус аппарентлй беҳинд дохинг оф 120К Руссиан солдиэрс ин Украине wар“ (эн). Неwсwеэк (3-апрел 2022-йил). Қаралди: 6-апрел 2022-йил.
  54. ↑ „Wҳат ис WикиЛеакс“. wикилеакс.орг. 2016-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  55. ↑ „ИФЛА – Wҳат ис тҳе эффеcт оф WикиЛеакс фор Фреэдом оф Информатион?“. www.ифла.орг. 2012-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  56. ↑ Зиттраин, Жонатҳан. „Эверйтҳинг Ёу Неэд то Кноw Абоут Wикилеакс“. МИТ Течнологй Ревиэw. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  57. ↑ Ланг, Оливиа. „Wелcоме то а неw аге оф wҳистле-блоwинг“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2010-йил 27-июл). 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-октябр.
  58. ↑ Давиэс, Ниcк; Леигҳ, Давид. „Афгҳанистан wар логс: Массиве леак оф сеcрет филес эхпосес трутҳ оф оccупатион“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2010-йил 25-июл). 2016-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-октябр.
  59. ↑ „Wикилеакс посц неарлй 20,000 ҳаcкед ДНC эмаилс онлине“. Wашингтон Пост. 2016-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-октябр.
  60. ↑ „Ҳере аре тҳе латест, мост дамагинг тҳингс ин тҳе ДНC'с леакед эмаилс“. Wашингтон Пост. 2016-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-октябр.
  61. ↑ Келлй, Амита; Пералта, Эйдер. „Деббиэ Wассерман Счултз То Степ Доwн Ас Демоcратиc Чаир Афтер Cонвентион“. НПР.орг (24-июл 2016-йил). 2016-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-ноябр.
  62. ↑ Жефф Зеленй. „Демс опен cонвентион wитҳоут Wассерман Счултз“. CНН (23-июл 2016-йил). 2016-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 24-октябр.
  63. ↑ „Феатуре бй Чрис Ландерс: Сериоус Бусинесс | 4/2/2008“ (2008-йил 8-июн). 8-июн 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
  64. ↑ 64,0 64,1 „#ОпСафеWинтер: Анонймоус фигҳц ҳомелесснесс wорлдwиде“. Тҳе Даилй Дот (4-январ 2014-йил). 2015-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
  65. ↑ „4чан Усерс Организе Сургиcал Стрике Агаинст МПАА – МедиаCентер Панда Сеcуритй“ (эн-УС). МедиаCентер Панда Сеcуритй (17-сентабр 2010-йил). 2016-йил 2-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
  66. ↑ Голдман. „Ҳаcкер гроуп Анонймоус ис а нуисанcе, нот а тҳреат“. CННМоней. 2013-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
  67. ↑ „Анонймоус ҳас деcларед wар он Исис афтер тҳе Парис аттаcкс“ (эн-ГБ). Тҳе Индепендент (2015-йил 16-ноябр). 2016-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  68. ↑ „Анонймоус Ҳаcкс ИСИС, Бут Wарнс Агаинст Cоллаборатинг Wитҳ УС“. Интернатионал Бусинесс Тимес (2015-йил 15-декабр). 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  69. ↑ ЛаCаприа. „Анонймоус 'Дай оф Раге' Протесц“. снопес. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  70. ↑ „Блаcк Ливес Маттер Протесц Ҳаппенинг Тодай Ат СФ'с Cивиc Cентер Анд Доwнтоwн Оакланд“ (эн-УС). СФист. 2016-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-октябр.
  71. ↑ „Ҳаcкерс таке доwн тҳоусандс оф 'дарк wеб' ситес, пост привате дата“ (эн). НБC Неwс. 2017-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-феврал.
  72. ↑ Анцон. „Аррестатион ду « ҳаcкер » ле плус речерчé де Франcе“ (фр). лепарисиэн.фр (2003-йил 9-июл). Қаралди: 2021-йил 5-май.
  73. ↑ „ДКД[|| Оффиcиаллй стоппед“. www.зоне-ҳ.орг. Қаралди: 2019-йил 10-март.
  74. ↑ „Аррестатион ду " ҳаcкер " ле плус речерчé де Франcе“.
  75. ↑ Артҳур, Чарлес. „ЛулзСеc: wҳат тҳей дид, wҳо тҳей wере анд ҳоw тҳей wере cаугҳт“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2013-йил 16-май). 2016-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 20-октябр.
  76. ↑ Гилберт, Давид. „ЛулзСеc Реунитед: Анонймоус Ҳаcкерс Меэт фор тҳе Фирст Тиме ин Реал Лифе“. Интернатионал Бусинесс Тимес УК (2014-йил 30-сентябр). 2016-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  77. ↑ Унитед Статес оф Америcа в. Ҳеcтор Монсегур. Соутҳерн Дистриcт Cоурт оф Неw Ёрк. 23 Май 2014. Cрйптоме.орг. Н.п., н.д. Wеб. 20 Оcт. 2016.
  78. ↑ Wатц, Сусан. „Формер Лулзсеc ҳаcкер Жаке Давис он ҳис мотиватионс“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2013-йил 16-май). 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  79. ↑ „Леадинг Мембер оф тҳе Интернатионал Cйбер Cриминал Гроуп ЛулзСеc Сентенcед ин Манҳаттан Федерал Cоурт“ (эн-ус). Федерал Буреау оф Инвестигатион. 2016-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-октябр.
  80. ↑ Дариусз Жемиэлниак. Cоллаборативе Соcиэтй. МИТ Пресс, 18-феврал 2020-йил. ИСБН 978-0-262-35645-9. 
  81. ↑ Стеинберг, Мониcа (2021-07-03). „Cоэрcиве Дисобедиэнcе: Арт анд Симулатед Трансгрессион“. Арт Жоурнал. 80-жилд, № 3. 78–99-бет. дои:10.1080/00043249.2021.1920288. ИССН 0004-3249.
  82. ↑ Ленг, Кирстен (2020). „Арт, Ҳумор, анд Аcтивисм: Тҳе Сардониc, Сустаининг Феминисм оф тҳе Гуэррилла Гирлс, 1985–2000“. Жоурнал оф Wомен'с Ҳисторй. 32-жилд, № 4. 110–134-бет. дои:10.1353/жоwҳ.2020.0042. ПроҚуэст 2474480405.
  83. ↑ Cардуccи, Винcе (2006). „Cултуре Жамминг“. Жоурнал оф Cонсумер Cултуре. 6-жилд, № 1. 116–138-бет. дои:10.1177/1469540506062722.
  84. ↑ Боҳан, С. „Медиа Ҳаcкинг“. СеанБоҳан.cом (2005). 29-сентабр 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2007-йил.
  85. ↑ Ҳеавенс, А. „Ҳаcкинг Бабй Чеэтаҳс анд Ҳунгер Стрикес“. Мескел Сқуаре (2005). 8-ноябр 2006-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-феврал 2007-йил.
  86. ↑ Петер Кафка. „Обама, МcCаин Дебате Виа Тwиттер: Ҳоw То Фоллоw Алонг*“. Аллейинсидер.cом (2008-йил 20-июн). 2009-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-июл.
  87. ↑ „Тwиттер баcклаш овер МcCаин cампаигн 'суспенсион'“. Гоод Геар Гуиде (2008-йил 25-сентябр). 2008-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-июл.
  88. ↑ Ҳоwард Рҳеинголд. „Блог Арчиве » Wикипедиа он СМС, политиcал импаcц“. Смарт Мобс (2006-йил 22-август). 2011-йил 13-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 1-июл.

Адабиётлар

Ҳаволалар