Бог'ланган хатчо'пли китоб.
Флорентин қог'озли хатчо'п билан китоб.
Бадавий каштаси билан мато хатчо'п, Лакия, Исроил
Матодан тикилган ва декоратив бонcуклар билан металл хатчо'п

Хатчо'п ко'пинча карта, тери ёки матодан ясалган нозик белгилаш воситаси ҳисобланиб, китобхоннинг китобдаги тараққиётини кузатиб бориш ва о'қувчига китобни о'қиётган жойига осонгина қайтиш имконини беради. Хатчо'плар учун муқобил материаллар қог'оз, кумуш каби металлар, ипак, ёг'оч, шнур (тикув) ва пластмассадир. Ба'зи китобларда бир ёки бир нечта хатчо'плар бог'лаб китобнинг о'зига тикилган бо'лиши мумкин. Бундан ташқари, бошқа хатчо'плар саҳифада қирқиб олиш имконини берувчи саҳифа қопқог'ини о'з ичига олади.

Тарих

Хатчо'плар тарихи бо'йича олиб борилган тадқиқотларнинг янги натижаларига ко'ра, дастлаб хатчо'плар эрамизнинг 1-асрида пайдо бо'лганидан бери кодекслар учун ишлатилганлиги ҳақида ма'лумотлар мавжуд[1]. Энг қадимги хатчо'п милодий 6-асрга то'г'ри келади ва унинг орқа томони парход билан қопланган безакли чармдан қилинган ва Копт кодексининг муқовасига чарм тасма билан бириктириб қо'йилган (Cодех А, МС 813 Честер Беаттй Кутубхонаси, Дублин)[2]. Дастлабки хатчо'плар Мисрнинг Саккара яқинида, Апа Еремиё монастири харобалари остида топилган. Энг қадимги хатчо'плар ва уларнинг қолдиқлари 1-11-асрларга оид Копт кодексларида ва 8-12-асрларга оид Каролингия кодексларида сақланиб қолган. Хатчо'плар бутун о'рта аср мобайнида қо'лланилган [3], ко'пинча, фолио четига бириктирилган кичик пергамент тасмасидан (ёки бош тасмасига бог'ланган шнурдан) иборат.

Ҳозирги кунда ҳар хил дизайн ва услубларга эга замонавий хатчо'плар мавжуд. Ко'пчилик хатчо'плар картон ёки ог'ир қог'оздан ясалган, аммо уларнинг қог'оз, лента, мато, намат, по'лат, сим, қалай, ёг'оч, пластмасса, винил, кумуш, олтин ва бошқа қимматбаҳо металлардан ясалган турлари ҳам мавжуд, ба'зилари қимматбаҳо тошлар билан безатилган. .

Биринчи ажратиладиган ва йиг'иладиган хатчо'плар 1850-йилларда пайдо бо'ла бошлади. Бунга биринчи яққол мисоллардан бири Мери Рассел Митфорднинг “ Адабий ҳаёт ҳақидаги хотиралар” (1852) асарида учрайди: “Менда маркер йўқ эди ва то'ла ҳажмли жилд гўё инстинктив тарзда ёпилди”. "Боокмаркер" со'зининг "маркер" қисқартмасига э'тибор беринг. Замонавий қисқартма одатда "хатчо'п" дир. Дастлабки тарихий хатчо'плар жуда қимматбаҳо бо'лиши мумкин ва ба'зан бошқа қог'оз эфемерлари билан бирга то'планади.

1860-йилларга келиб, жозибали машинада то'қилган маркерлар, асосан, ипак лентаси саноатининг маркази бо'лган Англиянинг Ковентри шаҳрида ишлаб чиқарила бошланди. Энг қадимгиларидан бири 1861-йилда шаҳзода консорти Албертнинг о'лими муносабати билан Ж.&Ж томонидан нақд пул шаклида ишлаб чиқарилган. Ковентрилик Томас Стивенс жуда кам вақт оралиг'ида бу соҳада машҳур бо'лди ва хатчо'пларнинг то'ққиз юз хил дизайнга эга эканлигини ма'лум қилди.

Тахминан 1862 йилдан бошлаб, 19-асрда инглиз ипак то'қувчиси Томас Стивен томонидан ишлаб чиқарилган то'қилган расмли хатчо'плар Стивенграфлар деб аталади. [4] То'қилган ипак хатчо'плар Виктория даврида жуда қадрланган ва совг'а тарзда берилган. Стивенс ҳар қандай байрамда одамларга совг'а қилган. Битта Стивенграф шундай дейди: Осмон берган барча ин'омларнинг о'лчови битта ва бу бизнинг до'стлигимиздир, до'ст - бу топилган хазинадир, сенга бу муқаддас исмни қо'яман, чунки сиз менга до'сциз ва мен сенга до'ст бо'лишимни доим г'урур билан айтаман.

19-асрдаги ко'пчилик хатчо'плар Инжил ва ибодат китобларида фойдаланиш учун мо'лжалланган бо'либ, лента, то'қилган ипак ёки теридан қилинган. 1880-йилларга келиб тўқилган ипак маркерлар ишлаб чиқариш камайиб кетди ва қаттиқ қоғоз ёки картондан тайёрланган босма маркерлар сезиларли даражада пайдо бўлиб, о'са бошлади. Ушбу ривожланиш китобларнинг мавжудлиги билан параллел бо'лди ва мавжуд хатчо'плар сони тез фурсатларда кескин кенгайди.

Хатчо'плардан хавфсиз фойдаланиш учун фикрлар

Фойдаланилаётган хатчўплар кислотадан холи китобларга зарар етказмайдиган юпқа бўлиши керак, шундай қилиб, улар о'злари ўртасида жойлашган саҳифаларни чекламаслиги лозим ва китоб қоғозига оқиши мумкин бўлган бўёқлар ёки безак материалларини ўз ичига олмайди, текис, юпқа, юмшоқ қирралар. [5]

Яна қаранг

  • Хатчўп (Wорлд Wиде Wеб)
  • Ит қулоқлари
  • Айланадиган хатчо'п

Манбалар

  1. ↑ Сзирмаи, Ж.А.. Тҳе Арчеологй оф Медиэвал Боокбиндинг. Ашгате, 1999. ИСБН 978-085-967-904-6. 
  2. ↑ Ламаcрафт, C.Т.. Эарлй Боок-Биндингс фром а Cоптиc Монастерй. Тҳе Либрарй, Фоуртҳ Сериэс, Вол. 20 (1940), 1939 — 214–233-бет. 
  3. ↑ Фор а 9тҳ-cентурй Cаролингиан боокмарк сеэ: Сзирмаи, Ж. А.. Тҳе арчаэологй оф медиэвал боокбиндинг. Алдершот: Ашгате, 1999 — 123-бет. ИСБН 0-85967-904-7.  Фор а 15тҳ-cентурй боокмарк, сеэ Меделтидшандскрифт 34, Лунд Университй Либрарй.
  4. ↑ Гордон Cампбелл. Тҳе Грове Энcйcлопедиа оф Деcоративе Арц. Охфорд Университй Пресс, 2006 — 395-бет. ИСБН 978-0-19-518948-3. 
  5. ↑ „Cоллеcтинг Боокмаркс | Боок Cоллеcтинг Гуиде“.

Ҳаволалар