Xie Jun sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Xie Jun 1993.jpg|thumb|Xie Jun]]

'''Xie Jun''' (1970-yil 30-oktyabrda tugʻilgan)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm|sarlavha=中国国际象棋运动员等级分数据库|nashriyot=Chessinchina.net|kirish sanasi=21-dekabr 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131112145833/http://www.chessinchina.net/html/CHNrating05.8.htm|arxivsana=2013-11-12}}</ref> — xitoylik [[shaxmat]] grossmeysteri. U 1991-yildan, 1996-yilgacha va yana 1999-yildan 2001-yilgacha, ayollar oʻrtasida shaxmat boʻyicha jahon chempioni sifatida yetakchilik qilgan. Xie [[Yelizavetta Ivanovna]] va Xou Yifandan tashqari kamida ikkita alohida hukmronlik qilgan uchta ayol shaxmatchilaridan biridir. Xie Jun — Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining amaldagi prezidenti<ref>{{Veb manbasi|url=https://worldchesshof.org/hof-inductee/xie-jun|sarlavha=Xie Jun|ish=[[World Chess Hall of Fame]]}}</ref>.

== Faoliyati ==
1970-yilda [[Xebey]] shtatining Baoding shahrida tugʻilgan va [[Pekin|Pekinda]] oʻsgan boʻlsa-da, Xie va uning ota-onasining ota-bobolarining uyi — Liaoyuan, [[Girin]] shahridir<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.qingdaonews.com/content/2008-07/17/content_7891226.htm|sarlavha=谢军--我是吉林的女儿|sana=2008-07-17|ish=Qingdao News|til=xitoycha|qaralgan sana=9-avgust 2018-yil|iqtibos={{lang|zh-hans|谢军笑答：“我是地地道道的吉林女儿啊！” 原来谢军虽然生在保定、长在北京，但父母却是吉林省辽源市人。}}|arxivsana=4-mart 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304065006/http://www.qingdaonews.com/content/2008-07/17/content_7891226.htm}}</ref>. Olti yoshida Xie [[Xitoy Xalq Respublikasi iqtisodiyoti|Xitoy]] shaxmatini oʻynay boshladi va 10 yoshida u Pekinning qizlar oʻrtasidagi xiangqi chempioniga aylandi. Hukumat vakillarining talabi bilan u tez orada xalqaro shaxmat oʻynay boshladi. Befarq mashgʻulot imkoniyatlariga qaramay, Xie 1984-yilda shaxmat boʻyicha qizlar oʻrtasida Xitoy chempioni boʻldi. 1988-yilda u [[Adelaida]] shahrida oʻtkazilgan oʻsmir qizlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ikkinchi-toʻrtinchi oʻrinlarni egalladi<ref>{{Kitob manbasi|last=Xie Jun|title=Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun|url=https://archive.org/details/chesschampionfro0000xiej|publisher=Gambit Publications|location=London|year=1998|page=[https://archive.org/details/chesschampionfro0000xiej/page/24 25]|isbn=1-901983-06-4}}</ref><ref>[http://brasilbase.pro.br/w20g1988.htm Adelaide 1988 — 5° Campeonato Mundial Juvenil Feminino] BrasilBase</ref>.
20 yoshida Xie ayollar oʻrtasidagi jahon chempioni unvoniga daʼvogarlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi va 1991-yilda u 1978-yildan beri chempion boʻlgan gruziyalik [[Mayya Chiburdanidze|Mayya Chiburdanidzeni]] 8½-6½ hisobida magʻlub etdi. 1993-yilda u oʻz unvonini Nana Ioselianiga qarshi muvaffaqiyatli himoya qildi (oʻyinda 8½-2½ gʻalaba qozondi). 1994-yilning yozida unga toʻliq grossmeyster unvoni berildi<ref>{{Kitob manbasi|last=Xie Jun|title=Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun|url=https://archive.org/details/chesschampionfro0000xiej|publisher=Gambit Publications|location=London|year=1998|page=[https://archive.org/details/chesschampionfro0000xiej/page/132 133]|isbn=1-901983-06-4}}</ref>, bu unvonga sazovor boʻlgan oltinchi ayol edi. U 1996-yilda shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida vengriyalik Syuzan Polgarga yutqazdi (8½-4½), lekin 1999-yilda Polgar oʻyin shartlarini qabul qilishdan bosh tortgach, chempionatning boshqa finalchisi Alisa Galliamovani (8½-6½) magʻlub etib, unvonni qaytarib oldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://theweekinchess.com/html/twic242.html#11|sarlavha=The Week in Chess 242|nashriyot=Chesscenter.com|qaralgan sana=21-dekabr 2011-yil}}</ref>. 2000-yilda [[FIDE]] jahon chempionati formatini nokaut tizimiga oʻzgartirdi.

2000-yil aprel oyida [[Guanchjou|Guanchjouda]] ayollar chempioni Xie sobiq [[Jahon Shaxmat Chempionati|jahon chempioni]] [[Anatoliy Karpov]] bilan oʻyin oʻtkazdi. „Ayol va erkak shaxmat bahsi“ deb hisoblangan oʻyin oddiy vaqt nazoratida toʻrtta oʻyin va ikkita tezkor oʻyindan iborat boʻldi. Toʻrtta oʻyinda Karpov 2½-1½ hisobida gʻalaba qozondi (1 gʻalaba, 3 durang), tezkor oʻyin ham Karpovga nasib etdi<ref>{{jurnal manbasi|date=17-aprel 2000-yil|title=THE WEEK IN CHESS 284|url=https://theweekinchess.com/html/twic284.html#3|publisher=London Chess Center}}</ref>.

Xitoyda qahramon boʻlgan Xie oʻzining optimizmi va yorqin hujum uslubi bilan mashhur boʻldi. Uning muvaffaqiyati xalqaro shaxmatni oʻz mamlakatida va butun Osiyoda ommalashtirishga katta yordam berdi. Xie Jun bir qator kuchli xitoylik ayol oʻyinchilar orasida birinchi boʻlib chiqdi, qolganlari [[Chju Chen]], [[Syu Yuxua]] va Van Ley edi. 1998-yilda Rossiyaning [[Qalmogʻiston|Qalmogʻistonida]] boʻlib oʻtgan [[Elista]] shaxmat olimpiadasida Xitoy ayollar terma jamoasining oltin medalni qoʻlga kiritishida ham u muhim omil boʻldi.

2004-yil iyul oyida u Xalqaro hakam va FIDE katta murabbiyi unvonlariga sazovor boʻldi. 2019-yil aprel oyida Xie Jun Xitoy shaxmat assotsiatsiyasining yangi prezidenti etib tayinlandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/11579-xie-jun-is-the-new-president-of-the-chinese-chess-association.html|sarlavha=Xie Jun is the new President of the Chinese Chess Association|ish=www.fide.com|qaralgan sana=2-may 2019-yil|arxivsana=2-may 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190502124241/https://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/11579-xie-jun-is-the-new-president-of-the-chinese-chess-association.html}}</ref>.

== Shaxsiy hayoti ==
Taxminan, 1990-yillarning oxirida Xie [[Pekin universiteti|Pekin universitetida]] [[psixologiya]] boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini oʻqiyotgan edi. 2008-yilga kelib, Xie Jun Pekin mintaqasida shaxmat va Go isteʼdodlariga gʻamxoʻrlik qiluvchi agentlikka rahbarlik qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5076|sarlavha=Nanjing: Bu draws first blood in Super-GM|sana=12-dekabr 2008-yil|nashriyot=Chessbase.com|qaralgan sana=21-dekabr 2011-yil}}</ref>. U sobiq murabbiyi Vu Shaobin bilan turmush qurgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.intchessasia.com/site/trainers.htm|sarlavha=Intchess Asia Pte Ltd|nashriyot=Intchessasia.com|qaralgan sana=21-dekabr 2011-yil|arxivsana=2012-02-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120222144604/http://www.intchessasia.com/site/trainers.htm}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090207094040/http://www.geocities.com/siliconvalley/lab/7378/relative.htm Relatives and Spouses of Chess Masters]</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Adabiyotlar ==

* {{Kitob manbasi|last=Xie Jun|title=Chess Champion from China: The Life and Games of Xie Jun|url=https://archive.org/details/chesschampionfro0000xiej|publisher=Gambit Publications, London|year=1998|isbn=1-901983-06-4}}
* {{Kitob manbasi|last=Forbes, Cathy|title=Meet the Masters|url=https://archive.org/details/meetmasters0000forb|publisher=Tournament Chess|year=1994|isbn=1-85932-041-4}}

== Havolalar ==

* [http://blog.sina.com.cn/xiejun Rasmiy sahifasi]
* [https://web.archive.org/web/20030415154948/http://www.chess-mate.com/xiejunn.htm „Men professional emasman“]— intervyu
[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1970-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Shaxmatchi ayollar]]