Xitiriki

Хитирики (японча: 篳篥) — анъанавий эски (ВИИИ аср) япон пуфлама асбоби бўлиб, япон мумтоз мусиқасида кенг намоён бўлган гобо гуруҳидан. Кичкиналигига қарамай, хитирики бой ва баланд овоз чиқаради. Одатда бамбукдан тайёрланади. Диапазон — бир октава.

Тарихи

Ҳозирги вақтда бу асбоб япон маданиятининг тантанали қўшиқлари ва рақсларида қўлланади.

Хитирики замонавий гобойнинг тўғридан-тўғри ўтмишдошлари ҳисобланган, қадим замонлардан бери маълум бўлган ва турли маданиятларда ўзининг асл шаклида сақланиб қолган, масалан, бомбарда, трубка, жалеика, дудук, гаита, зурна каби асбобларни англатади.

Хитирики Японияда кенг тарқалган бўлишига қарамай, Хитой унинг ватани ҳисобланади, хитирики ВИИИ асрда япон маданиятига кирган Хитойнинг гуан (били) асбобидан келиб чиққан.

Хитирикининг тузилиши

Асбобнинг охирида қўш қамиш, шунингдек, созлаш ҳалқаси мавжуд бўлиб, у товушни такрорлашда муҳим рол ўйнайди, чунки у товуш баландлиги ва оҳангини тартибга солади.

Асбобнинг танасини гилос дарахти қобиғи билан безаш одатий ҳолдир. Тананинг ён томонларида тешиклар мавжуд.

Хитирикининг мусиқада тутган ўрни

Мейжи реставрацияси даврида хитирики япон классик мусиқаси гагаку спектаклларининг замонавий инструментал гуруҳига кирди.

Хитирики ишлатадиган анъанавий япон мусиқасининг энг машҳур қисмлари орасида^{[манба керак]}:

• Микагура — йилига бир марта 15-декабрда анъанавий чолғу асбоблари жўрлигида судда ижро этиладиган қўшиқларнинг узоқ сикли;
• Ямато-ута, ямато-май: Ямато рақслари ва қўшиқлари — расмий кийимдаги тўрт ёки олтита раққоса томонидан ижро этиладиган қисқа асарлар;
• Сайбара — қадимги япон халқ қўшиқларидан келиб чиққан ва ИХ асрдан бери аристократлар орасида кенг тарқалган халқ қўшиқлари. Бизгача етиб келган қадимий қўлёзмаларда 60 дан ортиқ асарнинг мисралари ва сарлавҳалари қайд этилганига қарамай, ҳозирда оз қисми ижро этилмоқда;
• Комагаку рақслари ҳамроҳлиги.