Xitoy xattotligi
Хитой хаттотлиги – соф тасвирий сан'ат ва адабий ма'нони талқин қилишни о'зида мужассам этган сан'ат тури сифатида хитой белгиларини ёзишдир. Ушбу турдаги ифода Хитойда кенг қо'лланилган ва Шарқий Осиёда одатда юқори ҳурматга сазовор бо'лган. Хаттотлик торли чолғу асбобларида чалиш, “Го” стол ўйини ва расм чизиш билан бир қаторда қадимги хитой адабиёцҳуносларининг энг кўп терилган тўртта севимли машғулотларидан бири ҳисобланади. Хитой хаттотлиги, сиёҳ ва ювиш бо'ёқлари бир-бири билан чамбарчас бог'лиқ: улар о'хшаш воситалар ва техникалар ёрдамида амалга оширилади ва умумий сан'атнинг узоқ тарихига эга. Хитой рассомлиги ва хаттотликнинг ажралиб турадиган хусусиятлари динамик ҳаёт билан та'минланган ҳаракатга ург'у беришни о'з ичига олади. Стенли-Бейкернинг со'зларига ко'ра, "Хаттотлик - бу шойи ёки қог'озда излар сифатида қайд этилган ҳаракатдаги энергия орқали бошдан кечирилган, унинг асосий таркибий қисмлари бо'лган вақт ва ритм космосни алмаштириш". Хаттотлик, шунингдек, Хитойда сан'атнинг ко'плаб турлари, жумладан муҳр о'ймакорлиги, безакли қог'оз ог'ирликлари ва сиёҳ тошларининг ривожланишига олиб келди.
Хусусиятлари
Хитойда хаттотлик шūфǎ ёки фǎшу сўзма-сўз таржима қилганда «ёзув усули/ёзув қонуни» деган ма'нони англатади[1] ;шодо ( 書道 ) Японияда (“ёзув усули/принсипи”); ва Кореяда сеое (й-и-и; ҳìжì) («ёзиш маҳорати/мезони»[2] ); Ветнамдаги тҳư пҳáп (йàнгì) (“қўл ёзуви сан’ати”).
Хитой хаттотлиги о'зининг эстетик сифати учун қадрланади, узоқ ан'анага эга ва бугунги кунда сан'ат турларидан бири сифатида қабул қилинади. Хитой хаттотлиги нафақат ёзиш усулларига, балки о'з характерини ривожлантиришга ҳам э'тибор қаратади ва изланиш сифатида о'ргатилади.ир
Хитой хаттотлиги Хитой, Тайван, Япония, Корея, Ветнам ва Гонконгда машҳур бо'лган. Тайванда ўқувчилардан бошланғич мактабдан бошлаб то ўрта мактабгача ҳар ҳафта камида бир неча маротаба 1980-йилгача хитойча хаттотлик ёзишлари сўралган. Ёш авлодлар "ёзишдан" ко'ра тез-тез "ёзиш" билан шуг'улланаётганлиги сабабли, шахсий компютерлар, планшетлар ва мобил телефонлар асосий алоқа каналига айланганда, Хитой хаттотлиги соф сан'атга айланди.
Хитой ёзуви услублари

Ораcле боне ёзуви ҳайвонларнинг суякларига ёзилган хитойча белгиларнинг дастлабки шакли эди. Оракул суякларига - ҳайвон суякларига ёки тошбақа пластронларига ёзилган - бу хитой ёзувининг энг қадимги ма'лум шаклидир. Суякларда башоратлар ёзилганлигига ишонишган. "Оракул суяги ёзувлари" деб аталган нарсаларнинг биринчи ко'риниши Хенан провинсиясининг шимолий чегарасидаги замонавий Анянг (кàнгíн) яқинидаги жойлардан ёзилган ҳо'киз скапула ва тошбақа пластроналари шаклида топилган. Уларнинг катта қисми ушбу минтақадаги Йинху сайтида топилган. Улар Ву Дингдан бошлаб Шанг сулоласининг со'нгги то'ққизта қиролининг пиромантик фолбинликларини қайд этадилар, унинг қо'шилиш даври турли олимлар томонидан милоддан аввалги 1250 ёки милоддан аввалги 1200-йилга то'г'ри келади. Шан сулоласи Хитойда ёзувнинг келиб чиқишига сабаб бо'лгани ҳақида ҳеч қандай далил ё'қ, аммо қадимги ёки бошқа жойлардан танилган хитой ёзуви ҳам ё'қ[3]. Кечки Шанг ораcле суяк ёзувлари хитой ёзувининг энг қадимги муҳим корпусини ташкил этади ва у Хитой ёзувлари оиласининг энг қадимги а'зоси ва аждоди бо'либ, Хитой бронза ёзувларидан олдинги ҳисобланади[4].
Хитой бронза ёзувлари
Хитой бронза ёзувлари одатда Хитой маросимларида бронзаларга ёзилган. Ушбу хитойлик маросим бронзалари орасида Динг (йàнг), Дуи (йàнг), Гу (йàн), Гуанг (йàнг), Гуи (йàнг), Ху (кàн), Жиа (йàн), Жуэ (йàнг), Йи (йàн), Сиз (кā), Зун (кāн) ва Йи (йāн)лар бор[5]. Турли даврларда ёзувнинг турли усуллари қо'лланилган. Шанг бронза ёзувлари деярли барчаси улар пайдо бо'ладиган асбоблар билан бир вақтнинг о'зида қуйилган. [6]. Г'арбий Чжоу, Баҳор ва Куз даври каби кейинги сулолаларда ёзувлар ко'пинча бронза қуйилгандан кейин о'йиб ёзилган[7]. Бронза ёзувлари Хитой ёзувлари оиласидаги энг қадимги ёзувлардан бири бо'либ, ундан олдин ораcле суяк ёзуви мавжуд.




Фойдаланилган адабиётлар
- ↑ 書 беинг ҳере усед ас ин 楷书/楷書, этc., анд меанинг 'wритинг стйле'.
- ↑ Wанг Ли. 王力古漢語字典. Беижинг: 中華書局, 2000 — 1118-бет. ИСБН 978-7101012194.
- ↑ Тҳе wорлд'с wритинг сйстемс, Даниэлс, Петер Т., Бригҳт, Wиллиам, 1928-2006., Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1996. ИСБН 978-0195079937. ОCЛC 31969720.
- ↑ Хигуи, Қиу. Чинесе wритинг, Маттос, Гилберт Лоуис, 1939-, Норман, Жеррй, 1936-2012, Қиу, Хигуи, 裘錫圭, Беркелей, Cалифорниа, 2000 — 80-бет. ИСБН 978-1557290717. ОCЛC 43936866.
- ↑ Ҳуи., Wанг. Шанг Зҳоу Жин wен, Ди 1 бан, Беижинг: Wен wу чу бан ше, 2006. ИСБН 978-7501014866. ОCЛC 66438456.
- ↑ Хигуи, Қиу. Чинесе wритинг, Маттос, Гилберт Лоуис, 1939-, Норман, Жеррй, 1936-2012, Қиу, Хигуи, 裘錫圭, Беркелей, Cалифорниа, 2000 — 113-бет. ИСБН 978-1557290717. ОCЛC 43936866.
- ↑ Хигуи, Қиу. Чинесе wритинг, Маттос, Гилберт Лоуис, 1939-, Норман, Жеррй, 1936-2012, Қиу, Хигуи, 裘錫圭, Беркелей, Cалифорниа, 2000 — 73-бет. ИСБН 978-1557290717. ОCЛC 43936866.
Ҳаволалар
- Хитой хаттотлиги - инглиз ва мандарин хитой тилларида хаттотлик даоси
- Хитой онлайн музейида Хитой хаттотлиги
- Хитой хаттотлиги (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-14 санасида архивланган)
- Хитой хаттотлик услублари (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-04-14 санасида архивланган)
- Хитой хаттотлиги моделлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-06-24 санасида архивланган) - Хитой хаттотлик моделининг генератори
- Хитой хаттотлиги тарихи
- Таоизмдан олинган асосий хаттотлик услублари[сайт ишламайди] асосий белгиларнинг турли хил хаттотлик услубларини кириш таққослашларини о'з ичига олади.
- БеёндCаллиграпҳй.cом сайтида Хитой хаттотлиги тарихи (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-02-14 санасида архивланган)
- Хитойнинг ер хаттотлиги ёки Дишунинг киритилиши - милдчина
- чàнìнìнì (хаттотлик усталари) . Белгини киритинг, босинг ва турли хил каллиграфик усталар томонидан ушбу белги учун о'згаришлар оралиг'ини ко'ринг.