Xitoyda transport
Хитойда транспорт со'нгги йилларда катта о'сиш ва кенгайишни бошдан кечирди. Хитойнинг транспорт тизими о'зининг улкан ҳудуди бо'йлаб кенг транспорт тугунлари тармог'ини о'з ичига олган бо'лса-да, тугунлар асосан иқтисодий жиҳатдан ривожланган қирг'оқ бо'йи ҳудудларида ва йирик дарёлар бо'йидаги ички шаҳарларда то'планади.[1] Хитойнинг транспорт инфратузилмасининг жисмоний ҳолати ва кенг қамровлилиги географияга қараб кенг фарқ қилади. Узоқ, қишлоқ жойлари ҳали ҳам ко'п жиҳатдан механизацияланмаган транспорт воситаларига бог'лиқ бо'лса-да, Хитойда Шанхай шаҳар марказини Шанхай Пудонг халқаро аэропорти билан бог'лаш учун замонавий маглев тизими қурилган. Аэропортлар, ё'ллар ва темир ё'л қурилиши келгуси о'н йил ичида Хитойда иш билан бандликни сезиларли даражада оширади.
Хитойнинг замонавий транспорт тизимларининг аксарияти 1949-йилда Халқ Республикаси ташкил топганидан бери қурилган. Узоқ масофали транспортнинг асосий тури бо'лган темир ё'л тез о'сишда 139,000 км (86,371 ми) етди. Темир ё'л линиялари уни дунёдаги иккинчи энг узун тармоққа айлантиради (2016).[2][3] 1950-йилгача уларнинг сони атиги 21,800 км (13,546 ми) эди темир ё'л линиялари. Кенг темир ё'л тармог'и дунёдаги энг узун ва энг гавжум ҲСР тармог'ини о'з ичига олади - 35,000 км (21,748 ми). 2019-йил охирига қадар юқори тезликдаги линиялар.[4][3] Темир ё'л саёҳати шаҳарлараро транспортнинг энг машҳур тури бо'либ қолса-да, ҳаво қатнови ҳам 1990-йилларнинг охиридан бошлаб сезиларли о'сишни бошдан кечирди. Беижинг капитал Интернатионал ва Шанхай Пудонг Интернатионал каби йирик аэропортлар дунёдаги энг гавжум аэропортлар қаторига киради. 2017-йил охирида Хитой бўйлаб 34 га яқин метро тизими, жумладан, дунёдаги энг йирик ва энг банд метро тармоқлари ҳам ишлайди. Узунлиги бо'йича дунёдаги энг катта 12 та метро тармог'идан 7 таси Хитойда.[5] Бундан ташқари, ко'плаб автобуслар,енгил темир ё'ллар ва тезкор транзит линиялари ҳозирда қурилмоқда ёки бутун мамлакат бо'йлаб режалаштириш босқичида. Автомобил ё'ллари ва ё'ллар тизими ҳам тез кенгайишдан о'тди, натижада бутун Хитой бо'йлаб автотранспорт воситаларидан фойдаланиш тез сур'атлар билан о'сди. 90-йилларда ҳукумат бошчилигидаги миллий магистрал автомобил ё'ллари тизими орқали мамлакатни тезкор ё'ллар билан бог'лаш бо'йича бошланган са'й-ҳаракатлар тармог'ни тахминан 97,000 км (60,273 ми) га кенгайтирилди. 2012-йил охирига келиб[6] Хитойни дунёдаги энг узун тезюрар ё'л тармог'ига айланди.
Тарихи
Хитой транспорт инфратузилмасини кенг ко'ламли янгилаш босқичида. Яқин вақтгача Хитой иқтисодиёти инфратузилмасини ривожлантиришдаги камчиликларга қарамай ўсишда давом этяпди. Жаҳон банки статистик ма'лумотларига ко'ра, камбаг'ал ёки эскирган транспорт инфратузилмаси туфайли ё'қолган товарлар Хитой ялпи ички маҳсулотларининг бир фоизини ташкил этган, энг со'нгги со'ровда (1990-йилларнинг о'рталарида). Логистик харажатлари Хитойда маҳсулот нархининг 20% ни ташкил қилади, АҚШда 10% ва бошқа ривожланган мамлакатларда 5% ни ташкил этади.
Хитойнинг сув ё'лларидан ко'проқ фойдаланиш учун портлар ва бутун мамлакат бо'йлаб аэропортлар яхшиланмоқда. Қурилиш ускуналари, муҳандислик, контейнер хавфсизлиги, электроника ва хавфсизлик асбоблари каби тегишли тармоқлар ҳам тез о'сиб бормоқда.
Регламент
Хитой транспорт вазирлиги, темир ё'ллар вазирлиги, Хитой фуқаролик авиацияси бошқармасидан тузилган янги агентлик томонидан тартибга солинади.
Темир ё'л
Темир ё'л Хитойда асосий транспорт тури ҳисобланади. 2019-йилда Хитой темир йўллари 3,660 миллиард йўловчи қатновини амалга ошириб, 1,470,66 миллиард йўловчи манзилига етказилган ва 4,389 миллиард тонна юк ташди, [7] иккала трафик ҳажми ҳам дунёдаги энг юқори ко'рсаткичлардан биридир. Хитойнинг темир ё'л тизими юк ташиш ҳажмининг юқорилиги уни Хитой иқтисодиёти учун муҳим ҳисобланади. Хитойнинг темир ё'л тизими жаҳон темир ё'л транспорти ҳажмининг 24 фоизини дунё темир ё'лларининг атиги 6 фоизига ташийди. Хитой дунёдаги иккинчи энг узун темир ё'л тармог'ига эга; 2020-йил ҳолатига ко'ра 146,300 км (90,907 ми) ни ташкил қилади.[8] 2019-йилда тармоқнинг қарийб 71,9 фоизи электрлаштирилган[7]
- ↑ Фенгбо, Зҳанг. Эcономиc Аналйсис оф Чинесе Транспортатион. Қаралди: 2023-йил 23-феврал (2016-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган).
- ↑ Чина Статистиcал Еарбоок 2016 "Ленгтҳ оф Транспорт Роутес ат Еар-энд бй Регион (2015)" Аccессед 2017-02-16
- ↑ 3,0 3,1 „Фаcтбох: Ҳигҳлигҳц оф Чина'с cомпреҳенсиве транспорт нетwорк - Хинҳуа | Энглиш.неwс.cн“. www.хинҳуанет.cом. 2021-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 11-январ.
- ↑ „Чина'с ҳигҳ-спеэд раил траcкс то ҳит 38,000 км бй 2025- Хинҳуа | Энглиш.неwс.cн“ (эн-УС). неwс.хинҳуанет.cом. 2018-йил 2-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 25-апрел.
- ↑ „Ин респонсе то гроwтҳ, Чинесе cитиэс чоосе метрос“ (эн-УС). Тҳе Транспорт Политиc (2018-йил 17-январ). Қаралди: 2018-йил 31-июл.
- ↑ „Чинесе ҳигҳwайс фор фаст траффиc адд уп то {{cонверт|65000|км|0|аббр=он}} - Чинадаилй“.
- ↑ 7,0 7,1 (Чинесе) 2019 年铁道统计公报 - 2019 Раилwай статистиcал буллетин (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-03-06 санасида архивланган)
- ↑ „"十三五"期间全国铁路营业里程增加到14.63万公里-中新网“. www.чинанеwс.cом. Қаралди: 2021-йил 24-апрел.