Корея Республикаси байроғи, унинг график элементлари дасоизмдан олинган
Кореядаги Конфуций маросими

Хитойлаштириш ( кит. савдо. мíн , масалан. пинйин , пинйин Ҳàнҳуà , палл. Ханхуа ) - хитойлик бўлмаган халқлар орасида Хитой маданияти ёки унинг алоҳида жиҳатларини ёйиш жараёни. Ҳозирги Хитой ҳудудида яшовчи кўплаб халқлар (масалан, динлинлар, сингнулар ) синиклашув жараёнида ўзларининг асл маданияти ва тилини йўқотиб, ўзларини хитойлар билан бирлаштира бошладилар. Япония, Корея, Ветнам Хитойга қўшни ҳисобланади. Охирги икки давлат ҳудудларининг бир қисми турли вақтларда Хитой империясининг бир қисми бўлган. Хан-Кожосеон уруши, Хитойнинг Вет давлатини биринчи босиб олиши ва бошқалар шулар жумласидандир. Бу давлатлар Хитой маданиятининг кўплаб жиҳатларини қабул қилди: иероглиф ёзуви, конфуцийлик, даосизм,хронология, шунингдек луғатнинг муҳим қисмиларини ҳам.

Интеграция

Интеграция ёки ассимиляция сиёсати - аҳоли ўртасида хитойлик ўзлигини мустаҳкамлашга қаратилган миллатчиликнинг бир тури. Интеграция умумий қадриятларни ривожлантиришга ёрдам беради. Мамлакат фуқароси эканлигидан фахрланиш, Хитой фуқаролари ўртасида маданий фарқларни ҳурмат қилиш ва э'тироф этишни ривожлантиришга ёрдам беради. Танқидчилар интеграция этник, тил ва маданий хилма-хилликни йўқ қилишини та'кидлайдилар. Шимолий Америкага ўхшаб, туб жой америкаликлар ва алоҳида этник гуруҳларнинг тахминан 300 тили мавжуд; Хитойда минтақанинг туб аҳолиси гапирадиган 292 та хитой тилидан ташқари тиллар мавжуд.  Кҳмер, португал, инглиз ва бошқалар каби бир қатор иммигрант тиллари ҳам мавжуд.

Синикизациянинг тарихий мисоллари

Австронезия халқлари

Синитизациядан олдин, Хитойнинг хитойлик бўлмаган маҳаллий халқлари, я'ни хитойлар томонидан биргаликда Байюе деб аталган ва Хитойнинг қирғоқ чизиғида шимолдан Янгсзи дарёсигача ва жанубдан Тонкин кўрфазига қадар яшашган. Инсон қолдиқларидан олинган ДНК таҳлили Лианчжу маданиятида О1 ҳаплогрупининг юқори частотасини кўрсатади ва ушбу маданиятни замонавий австронезия аҳолиси билан боғлайди. Лянчжу маданияти Тайван ва Жануби-Шарқий Осиёга тарқалгунга қадар Прото-Австронезия аҳолисининг аждодлари ватани бўлган деб ишонишган. Вақт ўтиши билан эса Хан жанубининг жанубга кенгайиши, Янгсзи водийсида ёки Янгсзи кўрфазидан Тонкин кўрфазигача бўлган қирғоқ ҳудудларида бўлиши, Жанубий Хитойда қолган Байюе аҳолисининг кўпчилигининг қирилиб кетишига олиб келди.  Бу халқларнинг тўлиқ синисизлаштирилмаган қолдиқлари ҳозирда расман ХХРнинг этник озчиликлари сифатида тан олинган.

Туркий халқлар

Хунан штатининг Таоюан округига кўчиб келган уйғурларнинг авлодлари асосан Хан ва Хуй аҳолисига сингиб кетган,шунингдек Хитой урф-одатларига амал қилган ҳамда уларнинг тили сифатида мандарин тилида гаплашган.

Танг империяси

Танг сулоласи даврида 8-9-асрларда хитойлик эркак аскарлар Гуйчжоуга кўчиб ўтган ва маҳаллий хитойлик бўлмаган аёлларга уйланган шу билан бирга уларнинг авлодлари Гуйчжоуни мустамлака қилган янги хитойлардан фарқли равишда Лао-хан-рен (хитойча номи) номи билан танилган. Улар ҳали ҳам 1929-йилдан бери архаик лаҳжада гаплашганлар.[1] Гуйчжоуга келган ко'плаб муҳожирлар гарнизонларда хитойлик бо'лмаган аёлларга уйланган бу аскарларнинг авлоди.[2]

Юан империяси

Мўғул Юан сулоласи бухоролик мусулмон Ажалл Шамс ал-Дин Умарни Бай Дали Бай қироллигини забт этгандан кейин Юннан ҳукмдори этиб тайинлади. Кейин Саййид Ажалл ўз ҳукмронлиги даврида Юннанда хон бўлмаган хитой халқларини синиклаштириш ва конфуцийлаштиришни илгари сурди. Саййид Ажалл замонавий Кунминг жойлашган "Чжунгжинг Ченг" деб номланган "хитойча услубдаги" шаҳарга асос солган. У шаҳарда Буддистлар ибодатхонаси, Конфуцийлар ибодатхонаси ва иккита масжид қуришни буюрди.  Конфуцийликни ҳимоя қилиш унинг сиёсатининг бир қисми бўлган. 1274-йилда Саййид Ажалл томонидан қурилган, у ҳам мактабга айланган Юннандаги биринчи Конфуций ибодатхонаси ҳисобланган.

Конфуцийлик ҳам, Ислом ҳам Саййид Ажалл томонидан Юннанда бўлган даврида ўзининг “сивилизация миссияси”да тарғиб қилинган.  Саййид Ажалл Юннанни "қолоқ ва ваҳший" деб ҳисоблаган ва бу ҳудудни "сивилизация қилиш" учун конфуцийлик, ислом ва буддизмдан фойдаланган.

Юннанда ислом динининг кенг тарқалиши Саййид Ажалл ижоди билан боғлиқлиги тўғрисида.[3]

Саййид Ажалл биринчилардан бўлиб Юннанга исломни олиб кирди. У конфуцийлик ва исломни тарғиб қилди, Конфуций масжидлари ва ибодатхоналари қурилишига ҳисса қо'шди.[4] Саййид Ажалл Юннанга конфуций та’лимини ҳам киритди.[5][6] Бу "орангутанлар ва жаллодлар бир шохли ва фениксга айланади, уларнинг кигизлари ва мо'йналари ко'йлаклар ва шляпаларга алмаштирилади" деб та'рифланган ва Конфуций тадқиқотлари минтақавий бошлиг'и Хе Хунзуо томонидан мақтовга сазовор ҳам бо'лган.[7]

Шамс ад-Дин Юннанда ко'плаб конфуций ибодатхоналарини қурди ва конфуцийларнинг шаклланишига ёрдам берди. У хитойликлар орасида Юннан провинсиясини таҳқирлашга ёрдам бергани билан ҳам жуда машҳур.[8] У Юннан шаҳрида ҳам бир қанча масжидлар қурдирган. Саййид Ажалл, шунингдек, Юннанга Конфуций урф-одатлари ва урф-одатлари билан таништирди[9], жумладан, Хитой ижтимоий тузилмалари, Хитойнинг дафн маросимлари ва Хитой никоҳ одатлари .[10][11]

Саййид Ажаллнинг Юннанда конфуцийлик ва та'лимни тарғиб қилиш сиёсатидан мақсад маҳаллий “варварлар”ни “маданийлаштириш” эди. сичуанскими[эн] олимлари томонидан янги ташкил этилган мактабларда ўқувчиларга конфуций маросимлари ўргатилган ва Конфуций ибодатхоналари қурилган.   Саййид Ажалл Юннан аҳолисига тўйлар, совчилар, дафн маросимлари, аждодларга сиғиниш ва та'зим қилиш каби конфуций маросимларини ўргатган. Маҳаллий бошлиқларнинг "варвар" кийимлари Саййид Ажалл томонидан совға қилинган кийимлар билан алмаштирилганлиги ҳақида ҳам ма'лумотлар бор.[12][13]

Манба

  1. ↑ (инглизча) Сcоттиш Геограпҳиcал Соcиэтй. Сcоттиш геограпҳиcал магазине, Волумес 45–46. Роял Сcоттиш Геограпҳиcал Соcиэтй., 1929 — 70-бет. 
  2. ↑ (инглизча) Маргарет Портиа Миcкей. Тҳе Cоwриэ Шелл Миао оф Кwеичоw, Волуме 32, Иссуэ 1. Тҳе Мусеум, 1947 — 6-бет. 
  3. ↑ М. Тҳ Ҳоуцма. Фирст энcйcлопаэдиа оф Ислам: 1913–1936. БРИЛЛ, 1993 — 847-бет. ИСБН 90-04-09796-1. . — «Алтҳоугҳ Саийид-и Аджалл cертаинлй дид муч фор тҳе пропагатион оф Ислам ин Юннан, ит ис ҳис сон Насир ал-Дин то wҳом ис асcрибед тҳе маин cредит фор иц диссеминатион. Ҳе wас а министер анд ат фирст говернед тҳе провинcе оф Шанси : ҳе латер беcаме говернор оф Юннан wҳере ҳе диэд ин 1292 анд wас суccеэдед бй ҳис бротҳер Ҳусаин. Ит cаннот бе тоо стронглй эмпҳасисед тҳат тҳе диреcтион оф тҳис мовемент wас фром тҳе интериор, фром тҳе нортҳ. Тҳе Муҳаммадан cолониэс он тҳе cоаст wере ҳардлй аффеcтед бй ит. Он тҳе отҳер ҳанд ит май сафелй бе ассумед тҳат тҳе Муслимс оф Юннан ремаинед ин cонстант cоммуниcатион wитҳ тҳосе оф тҳе нортҳерн провинcес оф Шенси анд Кансу.».
  4. ↑ (Оригинал фром тҳе Университй оф Виргиниа) Институте оф Муслим Миноритй Аффаирс, Жāми'ат ал-Малик 'Абд ал-'Азīз. Ма'ҳад Шу'ūн ал Ақаллīят ал-Муслимаҳ. Жоурнал Институте оф Муслим Миноритй Аффаирс, Волумес 7–8. Тҳе Институте, 1986 — 385-бет. . — «cертаин тҳат Муслимс оф Cентрал Асиан оригиналлй плаед а мажор роле ин тҳе Юан (Монгол) cонқуэст анд субсеқуэнт руле оф соутҳ-wест Чина, ас а ресулт оф wҳич а дистинcт Муслим cоммунитй wас эстаблишед ин Юннан бй тҳе лате 13тҳ cентурй АД. Форемост амонг тҳесе солдиэр-администраторс wас Саййид ал-Ажалл Шамс ал-Дин Умар ал-Букҳари (Ч. Саи-тиэн-ч'иҳ шан-ссу-тинг). а cоурт оффиcиал анд генерал оф Туркиc оригин wҳо партиcипатед ин тҳе Монгол инвасион оф Сзечwан ... Анд Юннан ин c. 1252, анд wҳо беcаме Юан Говернор оф тҳе латтер провинcе ин 1274–79. Шамс ал-Дин—wҳо ис wиделй белиэвед бй тҳе Муслимс оф Юннан то ҳаве интродуcед Ислам то тҳе регион—ис репресентед ас а wисе анд беневолент рулер, wҳо суccессфуллй "паcифиэд анд cомфортед" тҳе пеопле оф Юннан, анд wҳо ис cредитед wитҳ буилдинг Cонфуcиан темплес, ас wелл ас мосқуэс анд счоолс».
  5. ↑ Лиу, Хинру. Тҳе Силк Роад ин Wорлд Ҳисторй. Охфорд Университй Пресс, 2001 — 116-бет. ИСБН 019979880Х. 
  6. ↑ „Этҳниc Гроупс - чина.орг.cн“. www.чина.орг.cн. 2014-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 16-август.
  7. ↑ Тҳант Мйинт-У. Wҳере Чина Меэц Индиа: Бурма анд тҳе Неw Cроссроадс оф Асиа. Маcмиллан, 2011. ИСБН 978-1-4668-0127-1. . — «cлаимед десcент фром тҳе эмир оф Бокҳара ... анд wас аппоинтед ас тҳе топ администратор ин Юннан ин тҳе 1270с. Тодай тҳе Муслимс оф Юннан регард ҳим ас тҳе фоундер оф тҳеир cоммунитй, а wисе анд беневолент рулер wҳо 'паcифиэд анд cомфортед' тҳе пеоплес оф Юннан. Саййид Ажалл wас оффиcиаллй тҳе Диреcтор оф Политиcал Аффаирс оф тҳе Регионал Сеcретариат оф Юннан ... Аccординг то Чинесе реcордс, ҳе интродуcед неw агриcултурал течнологиэс, cонструcтед ирригатион сйстемс, анд триэд то раисе ливинг стандардс. Тҳоугҳ а Муслимс, ҳе буилт ор ребуилт Cонфуcиан темплес анд cреатед а Cонфуcиан эдуcатион сйстем. Ҳис cонтемпорарй, Ҳе Ҳонгзуо, тҳе Регионал Суперинтендент оф Cонфуcиан студиэс, wроте тҳат тҳроугҳ ҳис эффорц 'тҳе орангутанс анд бутчербирдс беcаме униcорнс анд пҳонихес анд тҳеир фелц анд фурс wере эхчангед фор гоwнс анд cапс' ...».Ошибка?: некорректно задана дата установки
  8. ↑ Мичаэл Диллон. Чина'с Муслим Ҳуи cоммунитй: мигратион, сеттлемент анд сеcц. Ричмонд: Cурзон Пресс, 1999 — 23-бет. ИСБН 0-7007-1026-4. 
  9. ↑ Ин тҳе Сервиcе оф тҳе Кҳан: Эминент Персоналитиэс оф тҳе Эарлй Монгол-Йüан Период (1200–1300). Андоза:Нп3, 1993 — 476-бет. ИСБН 3447033398. 
  10. ↑ „Сайед ажалл“. Энcйcлопæдиа Ираниcа. Энcйcлопæдиа Ираниcа (2011-йил 29-июн). 2012-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  11. ↑ Ин тҳе Сервиcе оф тҳе Кҳан: Эминент Персоналитиэс оф тҳе Эарлй Монгол-Йüан Период (1200–1300). Андоза:Нп3, 1993 — 477-бет. ИСБН 3447033398. 
  12. ↑ Янг, Бин „Чаптер 5 Синиcизатион анд Индигенизатион: Тҳе Эмергенcе оф тҳе Юннанесе“, . Бетwеэн wиндс анд cлоудс: тҳе макинг оф Юннан (сеcонд cентурй БCЕ то тwентиэтҳ cентурй CЕ). Cолумбиа Университй Пресс, 2008. ИСБН 978-0231142540. Ошибка?: некорректно задана дата установки
  13. ↑ Янг, Бин. Бетwеэн wиндс анд cлоудс: тҳе макинг оф Юннан (сеcонд cентурй БCЕ то тwентиэтҳ cентурй CЕ). Cолумбиа Университй Пресс, 2009 — 157-бет. ИСБН 978-0231142540.