Xoʻroz


Хўроз — товуқнинг эркаги; умумий маънода, товуқсимонлар оиласидаги барча қушларнинг эркаклари. Ташқи томондан, у одатда товуқдан фарқ қилади. Катта тожи ва сирғалари, шунингдек, ажойиб ва кўпинча турли хил товланадиган рангли дум патлари билан товуқдан ажралиб туради. Товуқ каби, бир қатор овозли сигналларга эга. Массаси жиҳатидан ҳам урғочидан каттароқ бўлади.
Дунё халқлари маданиятида хўроз



Турли мамлакатларнинг фолклорида кўпинча хўроз тасвирини учратиш мумкин. Мисол учун, рус фолклорида хўроз қаҳрамонлик хислатларига эга бўлиб, кўпинча заифларга ёрдамга келади.
Галли хўрози
Хўроз Франсиянинг миллий рамзларидан биридир. Гаулда муқаддас эди. Иборанинг ўзи сўз бирикмасига асосланган: лотинча: галлус бир вақтнинг ўзида ҳам ўт, ҳам хўрозни англатади.
УНИТА қора хўрози
Қора хўроз — Анголанинг тўлиқ мустақиллиги учун миллий иттифоқнинг (УНИТА) эмблемаси, Жонас Савимби партизанлар урушининг рамзи[1].
Башорат
Хўроз ёрдамида башорат қилиш электромансиядейилади.
Бошқа фактлар

- Хўроз — такаббурлик ва қоннинг рамзи. Баъзи халқларда ҳали ҳам хўроз уруштиришлар мавжуд.
- Шарқий славянлар орасида ва насроний мифологиясида хўрознинг энг муҳим функцияларидан бири бу хабарчи ва қўриқчи сифатида ифодаланади. Унинг қичқириғи, қоронғу иблис кучлари уйғонганлигининг янги соати бошланишини англатади. Ўз қичқириғи билан хўроз ёвуз руҳларни кейинги кечага қадар тарқатади деган фаразлар бор. Хўрозларнинг учунчи қичқириғи — ярим туннинг тонг отгунча тенг давом этишининг белгиси бўлиб, нопок кучлар ҳаракати тугаганидан далолат беради.
- Уйни қуриш пайтида славянлар қора хўрозни қурбон қилишади.
- Хитой анъаналарида кунига уч марта (қуёш чиқишида, тушдан кейин ва қуёш ботишида) қичқирадиган олтин патли хўроз "самовий" эпитетини ўз ичига олади ва инсоний тамойил "Янг"нинг бошланиши ва инсон кучининг белгиси сифатида гавдаланади.
- Англияда ХВИИИ-асрнинг охиригача "хўроз отиш" деб номланган қонли ўйин-кулги ўтказилди (инглизча: cоcк тҳроwинг). Бу қуш ўлгунга қадар халқ қозонга ўтирғизилган хўрозга нарсаларни улоқтирганидан иборат эди. Одатда бу ўйин-кулги Қуймоқли сешанба куни (карнавал вақти) ўтказилган. Баъзи ҳолларда қуш кундага боғланган. Ёки унга нарсаларни ташлаганларнинг кўзлари боғланган. Сассексда хўроз уни масхара қилганларни чўқимаслиги учун узунлиги бир ярим метрга яқин текис матога боғланган.
Турли дин ва эътиқодларда хўроз
Қадим замонлардан бери хўроз баъзи маданиятларда муқаддас ҳайвон бўлиб келган ва турли диний эътиқод ҳамда ибодатларда чуқур илдиз отган. Форс қуши тушунчаси юнонларнинг форслар билан алоқа ўрнатганидан кейин пайдо бўлган. Форслар орасидаги хўрознинг катта аҳамияти динда қўлланиши туфайли тарқалган, лекин бундан анча олдин Эронда Киянлар даврида (милоддан аввалги 2000 — 700 йил) хўроз энг муқаддас ҳайвон ҳисобланган[2].

Анимизм, шаманизм ва қабилавий динлар
Жануби — Шарқий Осиё, Мексика ва Шимолий Филиппинда насронийликни қабул қиладиган кўплаб одамлар анъанавий руҳларни (анито) ҳурмат қилишади. Анимистик эътиқодлар оддий ва жанговар хўроз турларига ттарқалади: „Жануби-Шарқий Осиёнинг деярли барча аҳолиси орасида юқори унумдорлик учун сиғиниш ибодат шакли мавжуд“[3], бундан ташқари, баъзи одамларнинг фикрига кўра, яҳудий-христиан ахлоқига мувофиқ, Баали шаклларидан бирига айланади.
Астрология

Шубҳасиз, „юлдузлар дини“ деб номланган астроложик эътиқодларнинг бурж тизимидаги бу юлдуз туркуми[4] Бобилда (шу жумладан замонавий Ироқда) пайдо бўлган. Анунинг ҳақиқий чўпонининг билими (Орион ва унга ҳамроҳ бўлган ҳайвон рамзи, худолар хабарчиси билан бирга тақдим этилган хўроз худоларга хабар юбориш учун олдиндан белгиловчи ролга эга[5]. „Самовий чўпон“ ёки „Ҳақиқий Ану чўпон“ самовий шоҳликнинг бош худоси эди. Юлдузли харитада хўроз қиёфаси Ҳақиқий Чўпоннинг қиёфаси остида ва орқасида кўрсатилган бўлиб, мос равишда парранда ва инсон қиёфасида худолар хабарчиси билан бирга жойлашган[6].
Оссурияликлар, бобилликлар ва форслар орасида бут ҳисобланган Нергал „гўнг хўрози“[6] деб аталади (Иборалар ва эртаклар луғати, Бреwер, 1900). Оссурияликлар ва бобилликларнинг мунажжимлар мифологияси бутининг „Нергал бир пайтлар қон тўкиш тимсоли бўлган Марс сайёрасини ифодалайди“ деган асослар бўлган[7].
Хўроз Хитой зодиак тизимидаги ўн икки белгининг ўнинчисидир.

Яна қаранг
- Банкив хўрози
- Хўрозга нарса улоқтириш
- Каплун
- Товуқ
- Хитой календаридаги хўроз
- Коми мифологиясида хўроз
- Хўроз жанглари
- Туширилган
Манбалар
- ↑ „УНИТА (Ангола)“. 2017-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 22-феврал.
- ↑ Манеcкжи Нуссерванжи Дҳалла. Зороастриан Cивилизатион – Фром тҳе Эарлиэст Тимес то тҳе Доwнфалл оф тҳе ласт Зороастриан Эмпире 651 А.Д. Охфорд Университй Пресс, 1922.
- ↑ Усинг Спирит Wоршип то Инфусе Соутҳеаст Асиа инто тҳе К-16 Cлассроом — Марc Жасон Гилберт, Департмент оф Ҳисторй анд Соcиологй, Нортҳ Георгиа Cоллеге анд Стате Университй „Архивированная копия“. 2012-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-июл.
- ↑ Тҳе Астрологй Боок: Тҳе Энcйcлопедиа оф Ҳеавенлй Инфлуэнcес|ссылка=ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?%7Cиздательство=Висибле Инк Пресс|исбн=978-1-57859-301-9|страници=597|автор=Жамес Р Леwис|год=2003
- ↑ Гавин Wҳите. Бабйлониан Стар-лоре: ан Иллустратед Гуиде то тҳе Стар-лоре анд Cонстеллатионс оф Анcиэнт Бабйлониа. Лулу.cом, 2007 — 42-бет. ИСБН 978-1-84753-561-0.
- ↑ 6,0 6,1 Бабйлониан Стар-лоре бй Гавин Wҳите, Солариа Пубс, 2008, пагес 218фф & 170
- ↑ Cалмет'с Диcтионарй оф тҳе Ҳолй Библе|ссылка=ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?%7Cгод=1837%7Cиздательство=Cроcкер анд Бреwстер|страницы=700|автор
Адабиёт
- Топоров В. Н. Хўрознинг мифологик қиёфаси (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-12-18 санасида архивланган) Архивная копия // Дунё халқларининг афсоналари: Энциклопедия. / Эд. С. А. Токарева . — 2-нашр. — М., 1992. — Т. 2. — C. 309-310.
- Смит, П. Тҳе Чиcкен Боок, Нортҳ Поинт Пресс, 1982, пассим.
Ҳаволалар
- (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-05-15 санасида [ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20100515103424/ҳттп://словари.яндех.ру/диcт/ушаков/артиcле/ушаков/04/ус153809.ҳтм архивланган)?] (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-05-15 санасида архивланган)
- рус тилининг изоҳли луғатида Ушаков