Ziyosfera

Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy

Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy (arabcha: خالد بن يزيد الشيباني‎‎) — 9-asr ikkinchi choragida faoliyat yuritgan arab generali va Abbosiylar xalifaligi noibi.

Xolid Jazira shimolidagi Diyor Bakr mintaqasida hukmronlik qilgan Shaybon qabilasi a’zosi boʻlib[1], ikki marta Arminiya (butun Kavkazorti hududini oʻz ichiga olgan yirik viloyat) noibi (ostikan) lavozimida ishlagan Yazid ibn Mazyad ash-Shaybaniyning uchinchi oʻgʻli edi[2]. Xolid ayni bir lavozimda kamida toʻrt marta, 813/814-yilda, 828—832-yillar oralig‘ida, 841-yilda qisqa muddat va yana xalifa al-Vosiq hukmronligi davrida (h. 842–845) ishlagan[3]. Xolid oʻzining birinchi hukmronlik davrida mahalliy nasroniy aholiga va naxarar knyazlariga nisbatan murosachilik yoʻlini tutdi. Biroq, ikkinchi hukmronlik davri mahalliy arab zodagonlarining bir nechta qoʻzgʻolonlari shafqatsizlarcha bostirilishi hamda nasroniy aholiga nisbatan qattiq munosabatda boʻlishi bilan tavsiflanadi[3].

Natijada, 841-yilda lavozimga qayta tayinlanishi e’lon qilinganda, qoʻzgʻolon koʻtarilib, Abbosiylar hukumati zudlik bilan chaqirib olishga majbur boʻldi[3]. Shunga qaramay, al-Vosiq Arminiya noibligiga Xolidni tayinladi. Xolid viloyatga qoʻshin bilan yetib kelib, Kavakert jangida musulmon qoʻzgʻolonchi Savada ibn Abdulhamid al-Jahhofiy va nasroniy shahzodalar Smbat VIII Bagratuni va Syunik Sahak boshliq muxolifatni magʻlub etdi[4]. Biroq, oradan koʻp oʻtmay Dvinda vafot etib, shu shaharda dafn etildi. Oʻrnini oʻgʻli va vorisi Muhammad egalladi[3]. Kichik oʻgʻli Haysam ibn Xolid oila qoʻrgʻoni boʻlgan Shirvonda hukmronlik qilib, birinchi boʻlib Shirvonshoh unvoniga daʼvo qilgan[3].

822-yilda Xolid qisqa muddat Misr noibi boʻldi. Bu xalifa al-Ma’munning (h. 813–833) raqib arab guruhlari oʻrtasidagi nizolar tufayli boʻlingan viloyat ustidan Abbosiylar nazoratini qayta oʻrnatishga urinishi edi. Xolidning xalifaligini bir guruh rahbari Ali ibn Abdulaziz al-Jaraviy qoʻllab-quvvatlagan boʻlsa-da, ikkinchi guruh rahbari Ubaydulloh ibn as-Sariyga aldangan Xolid Misrni tark etishga majbur boʻldi[5].

Manbalar

  1. ↑ Ter-Ghevondyan (1976), p. 27
  2. ↑ Ter-Ghevondyan (1976), pp. 27–28
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ter-Ghevondyan (1976), p. 28
  4. ↑ Ter-Ghevondyan (1976), pp. 27, 39–40
  5. ↑ Kennedy (1998), p. 81

Adabiyotlar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Xolid_ibn_Yazid_ash-Shayboniy" dan olindi