Xon al-Franj
Хон ал-Франж (арабча:خان الفرنج) – Ливаннинг Сайдо шаҳрида жойлашган Усмонлийлар даврига оид карвонсарой. Иншоотнинг барпо этилиши одатда Дарзийлар амири Факҳр ал-Дин ИИ номи билан боғланади, бироқ унинг қурилиши аслида ХВИ аср охирида буюк вазир Сокуллу Меҳмед Паша томонидан буюртма қилинган. Иншоот номи ХВИИ асрда бу ерда яшаб, савдо қилган франсуз (араб тилида ал-Франж деб аталган) савдогарлар билан боғлиқ. Ҳозирги кунда у маданият маркази сифатида фаолият юритади ва Франсия ҳукумати мулки ҳисобланади; бино Ҳарири Фоундатионга ижарага берилган.
Тарихи
Хон ал-Франж қурилиши одатда, аммо нотўғри равишда, Сайдо эялети ҳокими ва друз амири Факҳр ал-Дин ИИ номи билан боғланади. Аслида мажмуанинг ҳақиқий бунёдкори – буюк вазир Сокуллу Меҳмед Паша (вафоти 1579) ҳисобланади. Иншоот ҳозирги номини – „Франклар карвонсаройи“ маъносини англатадиган Хон ал-Франж – ХВИИ асрда бу ерда фаолият юритган франсуз савдогарлари сабабли олган. Тахминан 1616-йилларда бу ерда Франсия консули жойлашган бўлиб, у 1630-йилларда консулликни Дар ал-Мусилмани номли қўшни бинога (илгари Факҳр ал-Дин ИИ нинг Маънлар оиласига тегишли бўлган мулк) кўчирган[1].
Меъморчилиги
Хон (карвонсарой) катта тўртбурчак ҳовлига эга бўлиб, унинг марказида фаввора жойлашган ва ҳовли атрофи ёпиқ галериялар билан ўралган. Бундай меъморий тузилиш ўша даврдаги кўплаб хонларга хос бўлиб, улар савдогарлар ва саёҳатчилар учун меҳмонхона вазифасини бажарган[2].
Қайта тиклаш ва жорий фойдаланиши
Хон ал-Франж ҳозирда Франсия ҳукумати тасарруфидаги маданий марказ ҳисобланади. Сўнгги йилларда Ҳарири Фоундатион хонни 35 йил муддатга ижарага олиб, уни реставрация қилиш мажбуриятини зиммасига олган. Жамғарма томонидан олиб борилаётган ишлар бино сақланиб қолишига хизмат қилган бўлса-да, таъмирлаш жараёнлари ҳали ҳам давом этмоқда. Иншоот асосан маданий марказ сифатида фаолият юритиб, унинг тузилмасини катта ўзгартиришлардан ҳимоя қилади. Реставрация лойиҳаси, шунингдек, Сайдо шаҳридаги бошқа тарихий ёдгорликларни тиклашга қаратилган янги ташаббусларга ҳам туртки бўлган[2].
Манбалар
- ↑ Wебер 2010, сс. 191–192.
- ↑ 2,0 2,1 Ал-ҳагла 2010, сс. 239, 241.
Адабиётлар
- Ал-ҳагла, Кҳалид С. (2010). "Сустаинабле Урбан Девелопмент ин Ҳисториcал Ареас усинг тҳе Тоурист Траил Аппроач: А Cасе Студй оф тҳе Cултурал Ҳеритаге анд Урбан Девелопмент (CҲУД) прожеcт ин Саида, Лебанон". Cитиэс 27 (4): 234–248. дои:10.1016/ж.cитиэс.2010.02.001.
- Wебер, С. „Тҳе Макинг оф ан Оттоман Ҳарбоур Тоwн: Сидон/Саида фром тҳе Сихтеэнтҳ то тҳе Эигҳтеэнтҳ Cентуриэс“, . Сйриа анд Билад ал-Шам ундер Оттоман руле: Эссайс ин Ҳоноур оф Абдул-Карим Рафеқ. Леиден анд Бостон: Брилл, 2010 — 179–240-бет. ИСБН 978-90-04-18193-9.