Христина Даниливна Алчевска ёки Христина Даниливна Алчевская (қизлик фамилияси: русча: Журавлёва, Журавлёва); русча: Христина Алчевская, украинча: Христина Алчевська; Хрйстйна Алčэвс’ка) (1841-1920) – Россия империяси ва Украин совет ўқитувчиси, Россия империяси миллий таълимнинг кўзга кўринган фаоли. У Россия империясининг кўплаб мактабларида жорий этилган методик таълим тизимини яратган. 1862-йилда Алчевска Украинада биринчи бепул қизлар мактабини ташкил этган. 1889-йилда у Париждаги Халқаро таълим лигасининг вице-президенти этиб сайланган.

Таржимаи ҳоли

Фотограф Алфред Федецкийнинг олган сурати
Алчевскийнинг якшанба мактаби, Алфред Федецкий (1900)
Алчевска Славяносербск округи (уезд) Михайловская волостининг Алексеэвка қишлоғида деҳқонлар билан.

Христина 1841-йил 16 апрелда Россия империясининг Чернигов губернаторлигининг Борзна шаҳрида (ҳозирги Украинада) туғилган. Алчевска севгиси учун „нотўғри муносабат“да бўлишга қарор қилиб зодагон аёл Аннетте Николаэвна Вуич (1809-1857) билан никоҳланган туман рус адабиёти ўқитувчиси Данила Журавлёв (1809-?) оиласида туғилган. Унинг онаси Аннетте рус генерали Николай Вуичнинг қизи бўлиб, у Санкт-Петербургдаги Смолний номли зодагон қизлар институтида таҳсил олган.

Христина тадбиркор, кейинчалик йирик кон ва пўлат заводининг эгаси, Харков Хромадасининг асосчиси Алексей Алчевскийга турмушга чиқади. Уларнинг фарзандлари истеъдодли ва моҳир рассомлар бўлиб улғаяди. Ўғли Иван Алчевский таниқли опера қўшиқчиси, Григорий Алчевский бастакор, қизи Кристия Алчевска шоира бўлган[1].

Христина Харковда яшаб, 1920-йил 15-августда вафот этган.

Ҳаёти ва фаолияти

1862-йилдан бошлаб у Харков аёллар якшанба мактабини (расмий равишда 1870-йилда) ўз ҳисобидан юрита бошлаган. Унинг мактаби 1919-йилда совет тузуми томонидан тугатилган. Мактаб 50 йил давомида мавжуд бўлиб, ёшлар таълимининг юқори даражада ривожланган методлари билан машҳур эди. Борис Хринченко ёш йигитлигида ушбу мактабда дарс берган. Христина имло китобларидан кўра адабий асарлардан фойдаланган ҳолда ёшлар таълими методини бошлаган таниқли педагог сифатида танилган.

1889-йилда Париж кўргазмасида Россия империясининг ўқитувчилари вакили сифатида қатнашган. Ҳукумат рус тилига ўтишга мажбур бўлгунга қадар Христина украин тилида дарс берган[2].

Алчевска 1906-йилда мукофотга сазовор бўлган „Халқ нима ўқиши керак“ (Что читатъ народу) услубий ва библиографик қўлланмани тузди. Ушбу иш Париждаги халқаро кўргазмада бош мукофот ва 1900-йилда „Катталар китоби“ (Книга взрослйх) ўқув қўлланмасига сазовор бўлган. Христина 1912-йилда „Менинг фикрларим ва тажрибаларим“ („Передуманноэ и перезҳитоэ“) хотирасини ёзди. Шунингдек, у катталар таълими бўйича бир нечта услубий мақолалар чоп этган. 1860-йилларда Алчевсканинг мақолалари, „Украинка“ тахаллуси остида Александр Герценнинг „Колокол“ журналида пайдо бўлган. Алчевска қизлар ва аёлларни жамоат фестивалларида миллий либослар кийишга ва миллий халқ қўшиқларини ижро этишга ундаган. Унинг халқ маданияти ва халқ амалий санъатига мослашиши деҳқонларнинг шаҳар ҳаётига мослашишига ёрдам берди[3].

Ишлари

  • Алчевская Х. Д. О первой книге для классного чтения взрослих М., 1895.
  • Алчевская Х. Д. Передуманноэ и пережитоэ: дневники, писма, воспоминания. М., 1912.
  • Алчевская Х. Д. Что читат народу? Критич. указател книг для нар. и дет. чтения. В трёх томах. СПб., 1884-1906.

Улуғланиши

1963-йилда О. Мазуркевич Алчевска ва унинг ҳамкасбларининг ўқув ишларига бағишланган китобини нашр этди. 

Манбалар

  1. ↑ Кубижовйc, Володймйр. Энcйcлопедиа оф Украине: Волуме И: А-Ф. Торонто, Cанада: Университй оф Торонто Пресс, 2016. ИСБН 9781442651173. 
  2. ↑ Петер Ж. Потичнйж, Марc Раэфф, Жарослаw Пеленски, Глеб Н. Зекулин, эдс. Украине анд Руссиа ин Тҳеир Ҳисториcал Энcоунтер. Эдмонтон, Алберта: Cанадиан Институте оф Украиниан Студиэс Пресс Университй оф Алберта, 1992 — 118-бет. 
  3. ↑ Боҳачевскй-Чомиак, Мартҳа. Феминисц Деспите Тҳемселвес: Wомен ин Украиниан Cоммунитй Лифе, 1884-1939. Эдмонтон, Алберта, Cанада: Cанадиан Институте оф Украиниан Студиэс, Университй оф Алберта, 1988 — 19-бет. ИСБН 9780920862575.