Xutu
Хуту (бхутту ёки бахуту деб ҳам эслаб ўтилган) — марказий Африкадаги халқ, Руанда ва Бурундининг асосий аҳолиси ҳисобланган. АҚШ Марказий разведка бошқармасининг маълумотларига кўра, Руанда аҳолисининг 84 % ва Бурунди аҳолисининг 85 % хутулар ташкил этган. Қадимдан хутуларнинг асосий машғулоти қишлоқ хўжалиги бўлиб, улар асосан банту гуруҳи тилларида сўзлашишган, ҳозир эса у ерда католик дини ҳукмронлик қилади.
Тарихи
И асрда шимолдан Африканинг Буюк кўллари минтақасига хутулар кўчиб ўтиб, ўша пайтда бу ҳудуддаги тва пигмейларини сиқиб чиқарган.
ХВ асрда хутулар туцилар томонидан босиб олинган. Хутулар устидан туцининг ҳокимияти Белгия томонидан 1962-йилгача, туман Руанда ва Бурундига бўлиниб, мустақилликка эришгунга қадар қўллаб-қувватланган.
Туцилар билан бўлган можаролар
Руандадаги геноцид юз берган вақтга келиб, хуту ва туциларга бўлиниши кўпроқ ижтимоий характерга эга бўлиб, бу этник гуруҳлар ўртасида тил ва маданий тафовутлар туфайли содир бўлган, жисмоний тафовутлар эса асосан миллатлараро никоҳлар туфайли бўлган. Хутуларни бўйи паст ва териси тўқроқ рангда бўлган.[1] Белгия мустамлакачи ҳукумати давридан буён фуқаролик Руанда ИД картасида қайд этилган, боланинг фуқаролиги отасининг фуқаролигига мос келган. Яъни, агар ота хуту сифатида қайд этилган бўлса, унинг барча фарзандлари, ҳаттоки онаси туци бўлса ҳам, хуту ҳисобланган.[1][2]
Бурунди 1962-йилда мустақилликка эришгандан сўнг, хутулар Руанда ҳокимияти устунлигини қўлга киритишди, кейинги ўн йиллик даврда эса мамлакатда иккита геноцид юз берди. 1972-йилда туци армияси томонидан хутуларнинг оммавий қирғинга учраган (жабрланганларнинг умумий сони расмий маълумотларга кўра 15 000, тадқиқотчиларга кўра, юзлаб мингларгача баҳоланган)[3], 1994-йилда эса хутулар томонидан туциларга қарши қирғин бўлган. 800 000 нафар киши ҳалок бўлиб, жами можаролар натижасида миллионга яқин одам ҳалок бўлгам (Руанда аҳолисининг 14 %). Иккала геноцид ҳам Бурундидаги Халқаро тергов комиссиясининг якуний ҳисоботида тасвирланган ва 2002-йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Хавфсизлик Кенгашига тақдим этилган.[4]
Хутулар ва туцилар ўртасидаги келишмовчилар туфайли Африканинг Буюк кўллари туманида вазият кескинлигича қолмоқда.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Cарл Ҳ. Wилкенс, И’м нот леавинг, 2011. ИСБН 978-1-4507-8080-3
- ↑ „Миноритиэс Ундер Сиэге: Пйгмиэс тодай ин Африcа“. УН Оффиcе фор тҳе Cоординатион оф Ҳуманитариан Аффаирс (2006).
- ↑ „Ҳоw тҳе геноcиде ҳаппенед“. ББC (2004-йил 1-апрел).
- ↑ Интернатионал Cоммиссион оф Инқуирй фор Бурунди (2002). Параграпҳс 85,496.