Yab-Yum sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Heruka_in_Yab-Yum_form.jpg|right|thumb| Yab -Yum shaklida Heruka. Gangaramaya ibodatxonasi muzeyida namoyish etilgan.]]
'''Yab-yum''' ([[Tibet tili|tibet]] : {{Lang|bo|ཡབ་ཡུམ།}} tom maʼnoda „ota-ona“) [[Hindiston]], [[Butan]], [[Nepal]] va Tibetning [[Tibet Buddizmi|Tibet buddist]] sanʼatida keng tarqalgan ramzdir. U donolik va rahm-shafqatning dastlabki birlashuvini ifodalaydi, erkak xudo sifatida oʻzining ayol turmush oʻrtogʻi bilan qoʻshilish yoki „birlashish“ gʻoyalari orqali tasvirlangan (Wylie: ''zung-'jug'' ; sanskrit: {{Lang|sa-Latn|yuganaddha}} .), buni tasvirlash uchun Indra toʻri tushunchasidan foydalanilgan<ref>Neville, Robert C. (1987).New metaphysics for eternal experience, Journal of Chinese Philosophy 14, 357-370</ref>. Erkak figurasi rahm- shafqat va mohir vositalarni, ayol sherigi esa tushunchani ifodalaydi. Yab-yumda ayol erkakning tizzasiga oʻtiradi. Shunga oʻxshash figuraning kamdan-kam koʻrinishi bor, lekin teskari, erkak ayolning tizzasida oʻtirgan holat '''yum-yab''' deb ataladi<ref name="Simmer-Brown 2002 p. 159">{{Kitob manbasi|last=Simmer-Brown|first=J.|title=Dakini's Warm Breath: The Feminine Principle in Tibetan Buddhism|publisher=Shambhala|year=2002|isbn=978-0-8348-2842-1|url=https://books.google.com/books?id=FZqiAgAAQBAJ&pg=PA159|accessdate=18 January 2020|page=159}}</ref>.

== Kelib chiqishi ==
Bu simvol Anuttarayoga tantrasi bilan bogʻliq boʻlib, alacakaranlık tilida simvolizmning turli xil talqinlari mavjud boʻlsa-da, erkak figurasi odatda rahm-shafqat (''karuṇā'') va mohir vositalar (''upaya-kauśalya''), ayol sherigi esa „donolik“ bilan bogʻliq deb hisoblanadi (''prajñā'').<ref>Keown, Damien. (2003). ''A Dictionary of Buddhism'', p. 338. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-860560-9}}.</ref>

== Ikonografiya ==
 
Yab-yum, odatda, donolik va rahm-shafqatning dastlabki (yoki mistik) birligini ifodalaydi<ref>[http://www.seriousseekers.com/News%20and%20Articles/pallis_marriagewisdommethod.pdf The Marriage of Wisdom and Method] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110617051023/http://www.seriousseekers.com/News%20and%20Articles/pallis_marriagewisdommethod.pdf |date=2011-06-17 }} By Marco Pallis</ref>. Buddizmda erkak shakli faol boʻlib, maʼrifatga erishish uchun ishlab chiqilishi kerak boʻlgan rahm-shafqat va mohir vositalarni (''upaya''<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/618636/upaya upaya] Encyclopædia Britannica</ref>) ifodalaydi. Ayol shakli passiv boʻlib, donolikni (''prajna'') ifodalaydi, bu ham maʼrifat uchun zarurdir. Birlashgan, raqamlar [[Mayya]] pardalarini, obyekt va subyektning yolgʻon ikkilikligini yengish uchun zarur boʻlgan ittifoqni anglatadi.

Bu figuralar koʻpincha haykallar<ref>{{Veb manbasi|url=http://images.exoticindiaart.com/brass/paramasukhachakrasamvara_and_vajravarahi_zj03.jpg|sarlavha=Paramasukha-Chakrasamvara and Vajravarahi|qaralgan sana=22-dekabr 2008-yil|arxivsana=10-iyul 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110710211753/http://images.exoticindiaart.com/brass/paramasukhachakrasamvara_and_vajravarahi_zj03.jpg}}</ref> yoki relyeflar shaklida ishlangan yoki tangkalarga [[Relyef (haykaltaroshlik)|boʻyalgan]] . Yab -yum, shuningdek, yantra va mandalaning anik maʼnosi orqali ifodalanishi mumkin.

=== Tibet buddizmi ===
[[Tibet Buddizmi|Tibet buddizmida]] xuddi shu gʻoyalar qoʻngʻiroq va dorje haqida ham uchraydi, ular yab-yum kabi, oshib ketishi kerak boʻlgan dualizmni anglatadi. Muqaddas [[Tantrizm|tantrik]] amaliyot oʻz turmush oʻrtogʻi bilan [[wiktionary:communion|muloqotda]] boʻlganida, vizual tarzda yoki ilgʻor amaliyotchilarda, baʼzi hollarda jismoniy holatda, baxtiyorlik, ikkilanmaslik va ekstaz tajribasidan foydalangan holda ongning tez rivojlanishiga olib keladi. Bir muhim Anuttarayoga matnida, Tilopa Naropaga maʼnosini tushuntiradi. Unda shunday deyilgan:{{Quote|Agar siz turmush o'rtog'ingizga tayansangiz, bo'sh baxtning donoligi paydo bo'ladi, shuning uchun birlikka kiring - usul va donolik ne'mati. Uni sekin pastga tushiring, ushlab turing, teskari aylantiring va orqaga torting. Uni tanadagi joylarga olib keling va u bo'ylab tarqalsin. Nafsdan xoli bo'lsang, bo'sh saodatning hikmati paydo bo'ladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.naturalawareness.net/ganges.html|title=Natural Awareness: Mahamudra texts|website=www.naturalawareness.net|access-date=31-dekabr 2017-yil|arxivsana=29-sentabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190929160252/http://www.naturalawareness.net/ganges.html}}</ref>}}
Turmush oʻrtogʻi bilan haqiqiy amaliyotning ilgʻor xususiyatini koʻrsatib, oyatlar eng ilgʻor amaliyotchilar uchun matn sifatida keng koʻrib chiqilgan matnning oxirgisi boʻlib, Naropaning taʼlim olishi haqidagi hikoyada yaqqol koʻrinib turibdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.namsebangdzo.com/Life_of_Tilopa_p/11450.htm|sarlavha=Life of Tilopa & The Ganges Mahamudra Thrangu Rinpoche|ish=www.namsebangdzo.com|qaralgan sana=31-dekabr 2017-yil}}</ref>.

== Sadhana ==
Birlashma va jinsiy qutblilik ramziyligi tantrik buddizmda, ayniqsa Tibetda markaziy taʼlimotdir. Uyushma amaliyotchi tomonidan oʻz tanasida mistik tajriba sifatida amalga oshiriladi<ref>Herrmann-Pfandt, Adelheid. „Yab Yum Iconography and the Role of Women in Tibetan Tantric Buddhism.“ ''The Tibet Journal''. Vol. XXII, No. 1. Spring 1997, pp. 12-34.</ref>. Yab-yum karmamudra yoki „harakat muhri“, jismoniy sherik ishtirokidagi tantrik yoga amaliyotini ifodalaydi.

== Galereya ==
<gallery mode="packed" heights="225px">
Fayl:Heruka in Yab-Yum form (1544 AD).jpg|[[Heruka]] prajna [[Vajravarahi]] bilan (milodiy 1544). [[Nepal|Nepalda]] topilgan, haykal [[Prince of Wales museum|Uels shahzodasi muzeyida]] namoyish etilgan.
Fayl:Padmasambhava in yam-yum.jpg|Yab-Yumdagi Padmasambhava
Fayl:Chakrasamvara Vajravarahi.jpg|[[Chakrasamvara]] — [[Vajravarahi]]
Fayl:Kali and Bhairava in Union.jpg|Bhairava va Kali birlikda
</gallery>

== Yana qarang ==

* [[Maythukna]]

== Manbalar ==
{{Manbalar|30em}}
[[Turkum:Buddaviylik]]
[[Turkum:Buddizm]]
[[Turkum:Din]]
[[Turkum:Din falsafasi]]