Ziyosfera

Yab-Yum

Яб -Юм шаклида Ҳерука. Гангарамая ибодатхонаси музейида намойиш этилган.

Яб-юм (тибет : ཡབ་ཡུམ། том маънода „ота-она“) Ҳиндистон, Бутан, Непал ва Тибетнинг Тибет буддист санъатида кенг тарқалган рамздир. У донолик ва раҳм-шафқатнинг дастлабки бирлашувини ифодалайди, эркак худо сифатида ўзининг аёл турмуш ўртоғи билан қўшилиш ёки „бирлашиш“ ғоялари орқали тасвирланган (Wйлиэ: зунг-'жуг ; санскрит: юганаддҳа .), буни тасвирлаш учун Индра тўри тушунчасидан фойдаланилган[1]. Эркак фигураси раҳм- шафқат ва моҳир воситаларни, аёл шериги эса тушунчани ифодалайди. Яб-юмда аёл эркакнинг тиззасига ўтиради. Шунга ўхшаш фигуранинг камдан-кам кўриниши бор, лекин тескари, эркак аёлнинг тиззасида ўтирган ҳолат юм-яб деб аталади[2].

Келиб чиқиши

Бу символ Ануттараёга тантраси билан боғлиқ бўлиб, алаcакаранлıк тилида символизмнинг турли хил талқинлари мавжуд бўлса-да, эркак фигураси одатда раҳм-шафқат (каруṇā) ва моҳир воситалар (упая-кауśаля), аёл шериги эса „донолик“ билан боғлиқ деб ҳисобланади (пражñā).[3]

Иконография

Яб-юм, одатда, донолик ва раҳм-шафқатнинг дастлабки (ёки мистик) бирлигини ифодалайди[4]. Буддизмда эркак шакли фаол бўлиб, маърифатга эришиш учун ишлаб чиқилиши керак бўлган раҳм-шафқат ва моҳир воситаларни (упая[5]) ифодалайди. Аёл шакли пассив бўлиб, доноликни (пражна) ифодалайди, бу ҳам маърифат учун зарурдир. Бирлашган, рақамлар Майя пардаларини, обект ва субектнинг ёлғон иккиликлигини енгиш учун зарур бўлган иттифоқни англатади.

Бу фигуралар кўпинча ҳайкаллар[6] ёки релефлар шаклида ишланган ёки тангкаларга бўялган . Яб -юм, шунингдек, янтра ва мандаланинг аник маъноси орқали ифодаланиши мумкин.

Тибет буддизми

Тибет буддизмида худди шу ғоялар қўнғироқ ва дорже ҳақида ҳам учрайди, улар яб-юм каби, ошиб кетиши керак бўлган дуализмни англатади. Муқаддас тантрик амалиёт ўз турмуш ўртоғи билан мулоқотда бўлганида, визуал тарзда ёки илғор амалиётчиларда, баъзи ҳолларда жисмоний ҳолатда, бахтиёрлик, иккиланмаслик ва экстаз тажрибасидан фойдаланган ҳолда онгнинг тез ривожланишига олиб келади. Бир муҳим Ануттараёга матнида, Тилопа Наропага маъносини тушунтиради. Унда шундай дейилган:

Агар сиз турмуш о'ртог'ингизга таянсангиз, бо'ш бахтнинг донолиги пайдо бо'лади, шунинг учун бирликка киринг - усул ва донолик не'мати. Уни секин пастга туширинг, ушлаб туринг, тескари айлантиринг ва орқага тортинг. Уни танадаги жойларга олиб келинг ва у бо'йлаб тарқалсин. Нафсдан холи бо'лсанг, бо'ш саодатнинг ҳикмати пайдо бо'лади.[7]

Турмуш ўртоғи билан ҳақиқий амалиётнинг илғор хусусиятини кўрсатиб, оятлар энг илғор амалиётчилар учун матн сифатида кенг кўриб чиқилган матннинг охиргиси бўлиб, Наропанинг таълим олиши ҳақидаги ҳикояда яққол кўриниб турибди[8].

Садҳана

Бирлашма ва жинсий қутблилик рамзийлиги тантрик буддизмда, айниқса Тибетда марказий таълимотдир. Уюшма амалиётчи томонидан ўз танасида мистик тажриба сифатида амалга оширилади[9]. Яб-юм кармамудра ёки „ҳаракат муҳри“, жисмоний шерик иштирокидаги тантрик ёга амалиётини ифодалайди.

Галерея

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Невилле, Роберт C. (1987).Неw метапҳйсиcс фор этернал эхпериэнcе, Жоурнал оф Чинесе Пҳилосопҳй 14, 357-370
  2. ↑ Симмер-Броwн, Ж.. Дакини'с Wарм Бреатҳ: Тҳе Феминине Принcипле ин Тибетан Буддҳисм. Шамбҳала, 2002 — 159-бет. ИСБН 978-0-8348-2842-1. Қаралди: 2020-йил 18-январ. 
  3. ↑ Кеоwн, Дамиэн. (2003). А Диcтионарй оф Буддҳисм, п. 338. Охфорд Университй Пресс. ИСБН 0-19-860560-9.
  4. ↑ Тҳе Марриаге оф Wисдом анд Метҳод (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-06-17 санасида архивланган) Бй Марcо Паллис
  5. ↑ упая Энcйcлопæдиа Британниcа
  6. ↑ „Парамасукҳа-Чакрасамвара анд Важравараҳи“. 10-июл 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-декабр 2008-йил.
  7. ↑ „Натурал Аwаренесс: Маҳамудра техц“. www.натуралаwаренесс.нет. 29-сентабр 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31-декабр 2017-йил.
  8. ↑ „Лифе оф Тилопа & Тҳе Гангес Маҳамудра Тҳрангу Ринпоче“. www.намсебангдзо.cом. Қаралди: 31-декабр 2017-йил.
  9. ↑ Ҳеррманн-Пфандт, Аделҳеид. „Яб Юм Иcонограпҳй анд тҳе Роле оф Wомен ин Тибетан Тантриc Буддҳисм.“ Тҳе Тибет Жоурнал. Вол. ХХИИ, Но. 1. Спринг 1997, пп. 12-34. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yab-Yum" dan olindi