Yadro tibbiyoti
Ядро тиббиёти ёки нуклеология[1] – бу касаллик диагностикаси ва даволашда радиоактив моддаларни қўллашни ўз ичига олган тиббий мутахассислик тури. Радиология ичкаридан амалга оширилади, чунки у рентген нурлари каби ташқи манбалар томонидан яратилган радиация эмас, балки тананинг ичидан чиқадиган нурланишни қайд этади. Ядровий тиббиёт сканерлари радиологиядан фарқ қилади, чунки асосий эътибор визуал анатомияга эмас, балки функсияга қаратилган бўлади Шу сабабли, у физиологик тасвирлаш усули деб аталади. Ягона фотонли эмиссия компютер томографияси (СПЕCТ) ва позитрон эмиссия томографияси (ПЕТ) сканерлаш ядро тиббиётида иккита энг кенг тарқалган тасвирлаш усули ҳисобланади.[2]
Диагностик тиббий тасвирлаш
Ядро тиббиётида радионуклид тана ичига қабул қилинади. Кейин ташқи детекторлар (гамма камералар) радионуклидлар чиқарадиган нурланишдан тасвирларни олади ва ҳосил қилади. Бу жараён диагностик рентгенга ўхшамайди, бу ерда ташқи нурланиш тасвирни шакллантириш учун танадан ўтади.
Ядро тиббиёти синовлари бошқа синовлардан фарқ қилади, чунки диагностика тестлари КТ ёки МРИ каби анъанавий анатомик тасвирлардан фарқли, у биринчи навбатда ўрганилаётган тизимнинг физиологик функсиясини кўрсатади. Ядро тиббиётининг тасвирий тадқиқотлари одатда орган, тўқима ёки касалликларга хос (масалан: ўпка, юрак сканери, суяк сканери, мия сканери, ўсимта, инфексия, Паркинсон ва бошқалар) анъанавий рентгенологик кўришга қараганда кўпроқ. тананинг маълум бир қисми (масалан: кўкрак қафаси рентгенограммаси, қорин / тос аъзоларининг компютер томографияси). Бундан ташқари, маълум ҳужайра рецепторлари ёки функсиялари асосида бутун танани тасвирлаш имконини берувчи ядровий тиббиёт тадқиқотлари мавжуд. Масалан, бутун тананинг ПЕТ сканерлари ёки ПЕТ/КТ сканерлари, индий оқ қон ҳужайралари сканерлари, ва октреотид сканерлари.

Гибрид сканерлаш техникаси
Баъзи марказларда радиофармацевтика тўпланган тананинг қисмини ажратиб кўрсатиш учун ядровий тиббиёт сканерларини дастурий таъминот ёки гибрид камералар ёрдамида КТ ёки МРТ каби усуллардан олинган тасвирларга қўйиш мумкин. Бу кўпинча тасвирни бирлаштириш ёки биргаликда рўйхатга олиш дейилади. Ядро тиббиётидаги термоядровий тасвирлаш усули анатомия ва функсия ҳақида маълумот беради, акс ҳолда улар мавжуд бўлмайди ёки кўпроқ инвазив процедура ёки операцияни талаб қилади.
Интервенцион ядровий тиббиёт
Радионуклид терапияси гипертироидизм, қалқонсимон без саратони, тери саратони ва қон касалликлари каби касалликларни даволаш учун ишлатилиши мумкин.
Ядровий тиббиёт терапиясида нурланиш билан даволаш дозаси ичкарига (томир ичига ёки оғиз орқали) ёки ташқи томондан тўғридан-тўғри бирикма шаклида даволаш учун (тери саратони) қўлланади.
Ядровий тиббиётда қўлланадиган радиопрепаратлар қисқа масофани босиб ўтадиган ионлаштирувчи нурланишни чиқаради ва шу билан кирувчи ножўя таъсирларни ва алоқаси бўлмаган органлар ёки яқин тузилмаларга зарар етказишни камайтиради. Кўпгина ядровий тиббиёт терапиялари амбулатория муолажалари сифатида амалга оширилиши мумкин, чунки даволанишнинг ножўя таъсири кам ва кенг жамоатчиликка радиация таъсири хавфсиз чегарада сақланиши мумкин.
| Модда | Вазият |
|---|---|
| Ёд-131 – натрий ёдид | гипертироидизм ва қалқонсимон без саратони |
| Йттриум-90- иттирий (Зевалин) ва ёд-131- натрий ёдид (Беххар) | рефрактер лимфома |
| 131 И-МИБГ (метаиодобензилгуанидин) | нейроэндокрин ўсмалар |
| Самариу-153 ёки Стронсий-89 | паллиатив суяк оғриғини даволаш |
| Рений −188 | скуамоз ҳужайрали карсинома ёки терининг базал ҳужайрали карсиномаси |
Баъзи клиникаларда саратонни даволаш учун изотопларнинг имплантация қилинган капсулаларидан (брахитерапия) ҳам фойдаланадилар
Брахитерапия учун кенг тарқалган ишлатиладиган нурланиш манбалари (радионуклидлар)[3]
| Радионуклид | Тури | Ярим яшаш вақти | Энергия |
|---|---|---|---|
| Сезий-137 (137 Cс) | г-нурлари | 30,17 йил | 0,662 МеВ |
| Кобалт-60 (60 Cо) | г-нурлари | 5,26 йил | 1,17, 1,33 МеВ |
| Иридиум-192 (192 Ир) | б − -заррачалар | 73,8 кун | 0,38 МеВ (ўртача) |
| Ёд-125 (125 И) | г-нурлари | 59,6 кун | 27,4, 31,4 ва 35,5 кеВ |
| Палладий-103 (103 Пд) | г-нурлари | 17,0 кун | 21 кеВ (ўртача) |
| Рутениум-106 (106 Ру.) | б − -заррачалар | 1,02 йил | 3,54 МеВ |
Тарихи
Ядро тиббиёти тарихи тахминан 1934-йилда сунъий радиоактивликни кашф этилиши билан боғлиқ. БУ физика, кимё ва тиббиётдаги турли фанлар бўйича олимларнинг ҳиссаларини ўз ичига олади. 1946-йилда Оак Ридге миллий лабораторияси томонидан тиббиётда фойдаланиш учун радионуклидлар ишлаб чиқарилиши ривожланишга улкан ҳисса қўшган
1920-йилларнинг ўрталарида Германиянинг Фрайбург шаҳрида, Жорж де Хевси каламушларга юборилган радионуклидлар билан тажрибалар ўтказган ва шу тариқа ушбу моддаларнинг метаболик йўлларини кўрсатган ва изланиш принципини ўрнатган. Кейинчалик Жон Лоуренс лейкемияни даволаш учун фосфор-32 дан фойдаланганда сунъий радионуклидни беморларга биринчи қўллашни амалга оширди.[4][5]
Кўпгина тарихчилар 1934-йилда Фредерик Жолиот-Кюри ва Ирен Жолиот-Кюри томонидан сунъий равишда ишлаб чиқарилган радионуклидларнинг кашф этилишини ядро тиббиётидаги энг муҳим босқич деб билишади.[6] 1934-йил феврал ойида улар „ Натуре“ журналида полоний препарати билан нурланган алюминий фолгадаги радиоактивликни топиб, радиоактив моддаларнинг биринчи сунъий ишлаб чиқарилиши ҳақида хабар беришди. Таро Такеми 1930-йилларда ядро физикасининг тиббиётда қўлланилишини ўрганган.
Ядро тиббиёти потенциал мутахассислик сифатида омма эътирофига сазовор бўлди, 1946-йил 11-майда Америка Тиббиёт Ассоциацияси журналида (ЖАМА) Массачусец умумий касалхонаси доктори Саул Хертз ва Массачусец технология институти доктори Артур Роберцнинг мақоласи муваффақиятли тасвирланган. Гравес касаллигини радиоактив ёд (РАИ) билан даволашдан фойдаланиш нашр этилди.[7] Бундан ташқари, Сем Сеидлин. радиоёдид (И-131) ёрдамида қалқонсимон саратон метастазлари бўлган беморни муваффақиятли даволашни тавсифловчи соҳада кейинги ривожланишга олиб келди. Бу мақолалар тарихчилар томонидан ядро тиббиётида нашр этилган энг муҳим мақолалар қаторига киради. Тиббиётда фойдаланиш учун топилган кўплаб радионуклидлар орасида ҳеч бири Течнеций кашфиёти ва ривожланиши каби муҳим эмас эди. У биринчи марта 1937-йилда C. Перриэр ва Э. Сегре томонидан даврий тизимдаги 43-сонли бўшлиқни тўлдириш учун сунъий элемент сифатида кашф этилган. 1960-йилларда Течнетиум-99м ишлаб чиқариш учун генератор тизимини ишлаб чиқиш тиббий фойдаланиш учун амалий усул бўлди. Бугунги кунда Течнетиум-99м ядровий тиббиётда энг кўп қўлланадиган элементдир.
Ядро тиббиётидан кенг клиник фойдаланиш 1950-йилларнинг бошида бошланди, чунки радионуклидлар, радиоактивликни аниқлаш ва биокимёвий жараёнларни кузатиш учун маълум радионуклидлардан фойдаланиш ҳақидаги билимлар кенгайди. Бенедикт Кассеннинг биринчи тўғри чизиқли сканерни ва Ҳал О. Ангернинг синтилляцион камерасини ишлаб чиқишдаги ишлари ядро тиббиётининг ривожига ҳисса қўшди.
1960-йилларнинг бошларига келиб, жанубий Скандинавияда Ниэлс А. Лассен, Девид Х. Ингвар ва Эрик Скинхøж дастлаб ксенон-133 ингалациясини ўз ичига олган миянинг биринчи қон оқими хариталарини таъминловчи техникани ишлаб чиқди;[8] кўп ўтмай, шизофрения каби нейропсихиятрик касалликлари бўлган беморлар учун мия фаолиятининг маҳаллий тақсимланишини ўлчаш имконини берувчи интра артериал эквивалент ишлаб чиқилди.[9] Техника, масалан, тасаввур қилинган кетма-кет ҳаракатлар, ақлий ҳисоблаш ва ақлий фазовий навигацияни текшириш учун ҳам ишлатилган.[10][11]
ХХ асрнинг 70-йилларига келиб инсоннинг тана аъзоларини, орган ва тўқималарини ядровий тиббиёт процедуралари ёрдамида кўриш мумкин бўлди. 1971-йилга келиб АҚСҲ тиббиёт бирлашмаси ядро тиббиётини мутахассислик деб тан олди. 1972-йилда АҚСҲ Ядро Тиббиёт Кенгаши ташкил этилди ва 1974-йилда Америка Ядро Тиббиёти Остеопатик Кенгаши ташкил этилди,
ХХ асрнинг 80-йилларига келиб радионуклидлар юрак касалликларини ташхислашда фойдаланиш учун мўлжалланган. Бир фотонли эмиссия компютер томографиясининг (СПЕCТ) ривожланиши тахминан бир вақтнинг ўзида юракнинг уч ўлчовли тасвирини олишга ва ядро кардиологияси соҳасини ташкил этишга олиб келди.
Ядро тиббиётидаги охирги ўзгаришлар позитрон эмиссия томографияси сканери (ПЕТ) ихтиросини ўз ичига олади. Кейинчалик ягона фотонли эмиссия компютер томографиясига (СПЕCТ) айланган эмиссия ва трансмиссия томографияси концепцияси 1950-йилларнинг охирида Девид Э. Куҳл ва Рой Эдвардс томонидан киритилган. Уларнинг иши Пенсилвания университетида бир нечта томографик асбобларни лойиҳалаш ва қуришга олиб келди.
ПЕТ ва ПЕТ/КТ тасвирлари ўзининг дастлабки йилларида нархи ва жойида ёки яқинидаги сиклотронга бўлган талаб туфайли секин ривожланди. Шу билан бирга, онкологияда чекланган ПЕТ ва ПЕТ/КТнинг стандарт процедуралари учун Фтор-18 радиоизотопидан фойдаланиш анча самарали бўлди. ПЕТ/КТ томографияси диагностика, босқичма-босқич ва даволаш мониторинги учун онкологиянинг ажралмас қисми ҳисобланади. Тўлиқ интеграцияланган МРИ/ПЕТ сканери 2011-йил бошидан бошлаб ушлаб чиқила бошланди.
Радиация дозаси
Ядро тиббиёти процедурасидан ўтаётган бемор радиация дозасини ўзига қабул қилади. Ҳозирги халқаро кўрсатмаларга кўра, ҳар қандай нурланиш дозаси қанчалик кичик бўлса ҳам, хавф туғдиради дейилади. Бу рентген текшируви хавфига ўхшайди, бундан ташқари, доза рентген аппарати каби ташқи манбадан эмас, балки ичкаридан юборилади ва дозалаш миқдори одатда рентген нурлариникидан сезиларли даражада юқори бўлади.
Ядро тиббиёти тадқиқотидан олинган нурланиш дозаси сиверт бирликлари билан эффектив доза сифатида ифодаланади (одатда миллизиэверт, мСв). Текширув натижасида олинган самарали дозага мега беккерелларда (МБқ) юборилган радиоактивлик миқдори, ишлатиладиган радиофармацевтиканинг физик хусусиятлари, унинг организмда тарқалиши ва унинг танадан тозаланиш тезлиги таъсир қилади.
Эффектив дозалар гломеруляр филтрация тезлигини 3 МБқ хром −51 ЭДТА ўлчови учун 6 мСв (0,006 мСв) дан 80 МБқ таллий −201 миокардни тасвирлаш процедураси учун 11,2 мСв (11 200 мСв) гача бўлиши мумкин. 600 МБқ технетий-99м МДП билан умумий суяк сканерлаши тахминан 2,9 мСв (2,900 мСв) эффектив дозага эга.[12]
Илгари ўлчов бирликлари 3,7Э10 Бқ бўлган кюри (Cи) ва шунингдек, 1,0 грамм радий (Ра-226); рад (нурланишнинг сўрилган дозаси), энди грей билан алмаштирилади; ва рем (Рентген эквиваленти), энди сиверт билан алмаштирилди.[13] Рад ва рем деярли барча ядровий тиббиёт муолажалари учун моҳиятан эквивалентдир ва фақат алфа нурланиши нисбий биологик эффективлик (РБЕ) анча юқори бўлгани сабабли юқори Рем ёки Св қийматини ҳосил қилади. Ҳозирги кунда алфа-эмиттерлар ядровий тиббиётда камдан-кам қўлланади, аммо ядровий реактор ва тезлатгич томонидан ишлаб чиқарилган радионуклидлар пайдо бўлишидан олдин кенг қўлланган.хавфсиз ва самарали ядровий тиббиёт техникасини ишлаб чиқиш ва амалиёт Тиббиёт физикасининг асосий йўналиши ҳисобланади.
Манбалар
- ↑ Wҳат ис нуcлеологй?
- ↑ „Нуcлеар Медиcине“. 2015-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-август 2015-йил.
- ↑ „Нуcлеар Wаллет Cардс“. Қаралди: 20-август 2015-йил.
- ↑ Доннер Лабораторй: Тҳе Биртҳплаcе оф. Нуcлеар Медиcине
- ↑ „Импортант Моменц ин тҳе Ҳисторй оф Нуcлеар Медиcине“. 2013-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 30-май.
- ↑ Эдwардс, C. Л. (1979). „Тумор-лоcализинг радионуcлидес ин ретроспеcт анд проспеcт“. Семинарс ин Нуcлеар Медиcине. 9-жилд, № 3. 186–9-бет. дои:10.1016/с0001-2998(79)80030-6. ПМИД 388628.
- ↑ „Радиоаcтиве иодине ин тҳе студй оф тҳйроид пҳйсиологй; тҳе усе оф радиоаcтиве иодине тҳерапй ин ҳйпертҳйроидисм“. Жоурнал оф тҳе Америcан Медиcал Ассоcиатион. 131-жилд. 1946-йил май. 81–6-бет. дои:10.1001/жама.1946.02870190005002. ПМИД 21025609.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ „Қуантитативе детерминатион оф регионал cеребрал блоод-флоw ин ман“. Тҳе Ланcет. 278-жилд, № 7206. 1961. 806–807-бет. дои:10.1016/с0140-6736(61)91092-3.
- ↑ „Дистрибутион оф cеребрал аcтивитй ин чрониc счизопҳрениа“. Ланcет. 2-жилд, № 7895. 1974-йил декабр. 1484–6-бет. дои:10.1016/с0140-6736(74)90221-9. ПМИД 4140398.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ „Супплементарй мотор ареа анд отҳер cортиcал ареас ин организатион оф волунтарй мовеменц ин ман“. Жоурнал оф Неуропҳйсиологй. 43-жилд, № 1. 1980-йил январ. 118–36-бет. дои:10.1152/жн.1980.43.1.118. ПМИД 7351547.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ Роланд, Пер Э.; Фриберг, Ларс. „Лоcализатион оф cортиcал ареас аcтиватед бй тҳинкинг“. Жоурнал оф Неуропҳйсиологй, с. 1219–1243. 2017-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 30-май.
- ↑ Администратион оф Радиоаcтиве Субстанcес Адвисорй Cоммиттеэ. „АРСАC нотес фор гуиданcе“ (инглизча) (пдф). ГОВ.УК. Публиc Ҳеалтҳ Энгланд (19-феврал 2021-йил).
- ↑ Чандлер. „Эхплаинед: рад, рем, сиэверц, беcқуэрелс“ (инглизча). МИТ Неwс Массачусетц Институте оф Течнологй (28-март 2011-йил). Қаралди: 25-апрел 2021-йил.
| Тиббиётга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |