Ziyosfera

Yakobet uslubi

Энтони Салвиннинг 1837-1855-йиллардаги Харлакстон маликаси — Якобет даври архитектурасининг тимсоли

Якобет ёки Якобет Уйғониш меъморий услуби 1820-йилларнинг охиридан бошлаб Англияда машҳур бўлган аралаш миллий Уйғониш давридаги услуб[1] бўлиб, у ўзининг илҳомини ва репертуарини инглиз Уйғониш давридан (1550-1625) олган.

Доwнтон Аббей телесериалидан маълум бўлган Ҳигҳcлере қал’аси Якобетан услубининг намунасидир.

Жон Бетжеман 1933-йилда „Якобетҳан“ атамасини киритган[2] ва уни қуйидагича таърифлаган:

Готика устунлик қиладиган услубни, нотўғри, Елизавета услуби деб аташ мумкин ва классик готикадан устун бўлган услубни, худди шундай нотўғри, Якобет деб аташ мумкин. Ушбу меъморий ноаниқлик даврларини фарқлашни истамайдиганларнинг вақтини тежаш учун мен бундан буён „Якобетҳан“ атамасидан фойдаланаман[3].

Бу атама санъацҳунослар томонидан қўланган. Тимоти Моул "Элизабетҳан ва Яcобеан Стйле" (2001) асарида таъкидлаганидек, Якобетан услуби Европанинг барокко таъмига қуллик билан содиқлик билан бўғилиб қолган ҳақиқий маҳаллий даҳонинг сўнгги чиқишини англатади.

39 Wелш Роw, Нантвичдаги собиқ банк бошқа

Архитектурада услубнинг асосий белгилари яссиланган, қиррали „Тудор“ камарлари, дераза ва эшиклар атрофидаги енгилроқ тош безаклар, ўйилган ғишт деталлари, томнинг тик панжалари, кўпинча терракота ғиштлари, тўсиқлар ва парапетлар, айвонларда бўлгани каби устунлар ва баланд мўрилардир. Ушбу услубга мисоллар Линколнширдаги Харлакстон Манор, Букингемширдаги Ментморе Тоwерс[4] ва Норфолкдаги Сандрингҳам уйи (Англия).

1835-йил июн ойида парламентнинг янги уйлари дизайни учун танлов эълон қилинганида, шартлар готика ёки Елизавета услубидаги дизайнларни талаб қилди. Муҳр готика уйғонишида миллий услуб сифатида, ҳатто энг катта миқёсдаги энг йирик лойиҳалар учун ҳам ўрнатилган; шу билан бирга, танлов Елизавета услуби даврининг тикланиш имкониятини тақдим этди. Тақдим этилган тўқсон еттита дизайндан олтитаси ўзини ўзи таърифлаган Елизавета услубида эди[5].

1838-йилда Буюк Британияда готиканинг қайта тикланиши билан бирга, АWН Пугиннинг офисида готика тафсилотларини лойиҳалаш бўйича ўқитилган Жозеф Неш 1838-йилда "Ўрта асрлар архитектураси: Табиатдан ва тошга чизилган" литографик албоми билан ажралиб туради. Кузатувни давом эттириш учун Неш ўзининг навбатдаги тошбосма ишлари билан антиквар қизиқиш доирасини кенгайтирди, 1839-1849-йиллардаги Англиянинг қадимий уйлари бўлган Тудор ва Якобетнинг ажойиб уйлари, ички ва ташқи кўринишлари аниқ тасвирланган бўлиб, мебеллар билан жонли қилинган ва руффс ва фартҳингалес аҳолиси томонидан, " Мерриэ Олде Энгланд " квинтессенсия эди. 1849-йилда тўртинчи ва охирги тўпламнинг тўртинчи жилдига матн тўплами ҳамроҳ бўлди, аммо айнан Нешнинг гўзал расмлари услубни оммалаштирди ва инглиз Уйғониш даври услубларидаги ўзгаришларга талабни туғдирди, бу эса янги тикланган „Якобет даври“ луғатининг моҳияти эди.

Якобет давридаги биноларни икки ёш меъмор Жеймс Пеннетҳорн ва Энтони Салвин давом эттирди, иккаласи ҳам кейинчалик рицар унвонига сазовор бўлган. Салвиннинг Грантҳам яқинидаги Якобетҳан Ҳарлахтон Манор, Линколншир, 1837-йилда тугалланган биринчи бўлимлари услубни белгилайдиган ажойиб намуна бўлди.

Шимладаги Раштрапати Ниwас (собиқ Виcерегал Лодге) Англиядан ташқаридаги Якобет услубининг намунасидир.

Якобет даврининг уйғониши ХИХ асрнинг охирларида сақланиб қолди ва ХХ асрнинг дастлабки 20-йилида тижорат қурувчилар репертуарининг бир қисмига айланди. Буюк Британияда пайдо бўлишидан ташқари, бу услуб Канадада ҳам, Америка Қўшма Штатларида ҳам эркин Уйғониш услубидаги мустаҳкам „барониал“ турар-жойлар учун машҳур бўлди. Британиядаги услубнинг асосий вакили Т.Г. Жексон эди. Баъзи мисолларни собиқ Британия империясидаги биноларда ҳам топиш мумкин, масалан, Раштрапати Ниwас, Ҳиндистондаги Шимла шаҳридаги Виcерегал Лодге бунга мисолдир.

Cохе Ҳалл, Ҳобарт Қуад олдида. Бишоп Артур Кливленд Кокс номи билан аталган бино Якобет даври архитектурасининг намунасидир.

Қўшма Штатлардаги услубнинг ажойиб намуналари — Женева, Ню-Ёркдаги Хобарт коллежи тўртбурчагининг ғарбий ва шимолий томонларини белгилайдиган Кокс Холл, Уилямс Холл ва Медбери Холл каби бинолардир..

Якобет атамаси

Ушбу атама 1575-1625-йиллардаги ярим асрда инглиз адабиётининг давомийлигини таъкидлайдиган адабиёцҳунослик учун фойдали бўлди[6]. Мисол учун, 1603-йилда Елизавета И нинг ўлими Шекспирнинг драматург сифатидаги фаолиятининг ўртасига тўғри келади: у ҳам Елизавета даври, ҳам Якобет ёзувчисига айланган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Неwман анд Певснер 1972:55
  2. ↑ Бетжеман, Гҳастлй Гоод Тасте, 1933; Тҳомас Бурнс МcАртҳур, Фери МcАртҳур, эдс. Тҳе Охфорд cомпанион то тҳе Энглиш лангуаге, 1992:539.
  3. ↑ Бетжеман, Гҳастлй Гоод Тасте, Лондон, Чапман анд Ҳалл, 1933 п 41
  4. ↑ Гоод Стуфф ИТ Сервиcес. „Ментморе Тоwерс - Ментморе - Буcкингҳамшире - Энгланд“. Бритиш Листед Буилдингс (1951-йил 26-сентябр). Қаралди: 2012-йил 15-август.
  5. ↑ Певснер 1962:477
  6. ↑ Э.г. бй С. Горлей Путт, ревиэwинг wоркс он Жаcобетҳан драма ин „Жаcобетҳан wондерландс“, Тҳе Сеwанеэ Ревиэw 1976:699фф; „тҳе ревивал оф нон-Шакеспеареан 'Жаcобетҳанъ плайс ҳас беэн партиcуларлй суccессфул ин тwо Элизабетҳан-стйле плайҳоусес, тҳе Сwан ат Стратфорд-упон-Авон анд Шакеспеареъс Глобе ин Лондон“, обсерве Ангела Стоcк анд Анн-Жулиа Зwирерлеин ин Д. Меҳл анд А. Стоcк, эдс., Плоттинг Эарлй Модерн Лондон: Неw Эссайс он Жаcобеан Cитй Cомедй, „Интродуcтион: 'Оур сcене ис Лондон…'“, 2004:1.

Қўшимча адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yakobet_uslubi" dan olindi