Yangi Kaledoniya
Янги Каледония (франсузча: Ноувелле-Cалéдониэ) — Тинч океанининг жануби-ғарбий қисмидаги ороллар гуруҳи, Меланезияда. Франсиянинг денгиз ортидаги ҳудуди мақомига эга. Майдони 19,1 минг км2. Аҳолиси 271 407 киши (2019)[2], асосан, меланезлар. Маъмурий маркази — Нумеа шаҳри. Расмий тили франсуз тили. Оролларга илк бор 1774-йил 4-сентабрда европаликлардан Жамес Cоок борган.[4] Янги Каледония 1853-йилдан Франсия мулки. 1984-йилгача Франсия ҳукумати томонидан тайинланадиган олий комиссар бошқарган, 1985-йилги сайловлардан сўнг конгресс (6 йил муддатга сайланадиган 54 та аъзо) бошқаради. 1987-йилда ўтказилган референдум натижаларига кўра, қатнашувчиларнинг 98 % Янги Каледонияни Франсия таркибида қолиши тарафдори бўлган.
Янги Каледония Ноувелле-Cалéдониэ
| |
|---|---|
| Шиор: Терре де пароле, терре де партаге | |
| Мадҳия: Соёнс унис, девенонс фрèрес[1] | |
|
| |
| Пойтахт |
Нумеа 22°16′С 166°28′Э / 22.267°С 166.467°Э |
| Расмий тил(лар) | франсуз |
| Етакчилар | |
| Эммануэл Маcрон | |
• Ҳукумат президенти |
Лоуис Мапоу |
| Майдон | |
• Бутун |
18,576 км2 |
• Сув (%) |
1.6 |
| Аҳоли | |
• 2019-йилги рўйхат |
271 407[2] (184-ўрин) |
| • Зичлик | 14.5/км2 |
| ЙИМ (номинал) | 2019-йил рўйхати |
• Бутун |
АҚШ$9.44 миллиард[3] |
• Жон бошига |
АҚШ$34,780[3] |
| Пул бирлиги | CФП франки (ХПФ) |
| Вақт минтақаси | УТC+11 |
| Телефон префикси | 687 |
| Интернет домени | .нc |
Оролларнинг ер юзаси вулқон жинсларидан тузилган ясситоғлик. Энг баланд жойи 1628 м. Ғарбий қисми сертепа текислик. Иқлими тропик иқлим, январнинг ўртача температураси 24-26°C, июлники 20°C. Йиллик ёғин шарқида 3000мм, ғарбида 700 мм ёғади. Ёзда тропик довуллар бўлади. Дарё кўп. Ўсимлик дунёси баланд бўйли ўтлар, сийрак игна баргли ўрмонлардан иборат. Эндемик ўсимлик турларига бой. Темир ва никел рудалари қазиб олинади. Янги Каледония аҳолиси, асосан, деҳқончилик, балиқ овлаш, чорвачилик билан шуғулланади. Шоли, маниок ва маккажўхори экилади. Ёғочсозлик, озиқ-овқат корхоналари бор, четга металл, кофе, копра чиқарилади.
Давлат бошқаруви
Франсиянинг алоҳида маъмурий-ҳудудий тузилмаси. Давлат раҳбари — Франсия президенти. Унинг номидан олий комиссар ҳудудни бошқаради. Ижроия ҳокимиятини маҳаллий ҳукумат бажаради. Бир палатали Конгресс эса 5 йил муддатга сайланадиган 54 та депутатдан иборат. Янги Каледония Франсия парламентида икки депутатга ва икки сенаторга эга. Канак социалистик миллий озодлик фронти (Мустақиллик учун миллий иттифоқ), Сўл социалистлар ташкилотлари иттифоқи, Канакларни озод қилиш партияси, Меланез тараққийпарвар иттифоқи, Каледония иттифоқи, Океания демократик ҳаракати, Халқ ҳаракати учун иттифоқ, „Каледония биргаликда“ партияси, Меҳнат партияси, „Каледония учун мажлис“ каби партиялар фаолият юритади.
Маъмурий-ҳудудий тузилиши
Янги Каледония маъмурий жиҳатдан 3 та провинсия ва 33 та коммунага бўлинади. Давлат провинсияларга, провинсиялар коммуналарга ажратилган.

| Жанубий провинсия (зарғалдоқ) | Шимолий провинсия (яшил) | Луаёте ороллари (сариқ) |
| 1. Тҳио | 14. Поя | 31. Оувéа |
| 2. Ятé | 15. Поуэмбоут | 32. Лифоу |
| 3. ЛъÎле-дес-Пинс | 16. Конé | 33. Марé |
| 4. Ле Монт-Доре | 17. Воҳ | |
| 5. Ноумéа | 18. Каала-Гомен | |
| 6. Думбéа | 19. Коумаc | |
| 7. Паïта | 20. Поум | |
| 8. Боулоупари | 21. Белеп-Инселн | |
| 9. Ла Фоа | 22. Оуéгоа | |
| 10. Саррамéа | 23. Поуéбо | |
| 11. Фарино | 24. Ҳиэнгҳèне | |
| 12. Моиндоу | 25. Тоуҳо | |
| 13. Боураил | 26. Поиндимиé | |
| 14. Поя | 27. Понéриҳоуэн | |
| 28. Ҳоуаïлоу | ||
| 29. Коуаоуа | ||
| 30. Cанала |
Аҳолиси
| Йил | Аҳоли | ±% й.ў.с. |
|---|---|---|
| 1956 | 68 480 | — |
| 1963 | 86 519 | +3.72% |
| 1969 | 100 579 | +2.60% |
| 1976 | 133 233 | +4.03% |
| 1983 | 145 368 | +1.26% |
| 1989 | 164 173 | +2.06% |
| 1996 | 196 836 | +2.61% |
| 2009 | 245 580 | +1.68% |
| 2014 | 268 767 | +1.79% |
| 2019 | 271 407 | +0.19% |
| ИСЕЭ[5] | ||
Аҳолининг этник таркиби:
меланезлар (канаклар) — 39,1 %,
оқ танлилар (асосан, франсузлар) — 27,2 %,
араблар ва осиёликлар авлодлари — 21 %,
увеанлар ва футунанлар — 8,2 %,
полинезлар — 2,1 %,
индонезлар — 1,4 %,
ни-вануатулар — 1 %,
ветнамлик ва ҳиндихитойликлар — 0,9 % ни ташкил этади.
Расмий тили — франсуз тили. Шунингдек, бу ерлик аҳоли 33 меланез ва полинез тилларида сўзлашади.
Христианлар — 90 %, мусулмонлар — 5 %, қолганлар — 5 %.
Географик жойлашуви ва табиати
Шу номдаги йирик оролда ва Тинч океани жануби-ғарбий қисмидаги кўплаб майда ороллар гуруҳида жойлашган.
Манбалар
- ↑ „Ла Ноувелле-Cалéдониэ се доте д'ун ҳймне эт д'уне девисе“ (фр) (2010-йил 18-август). Қаралди: 2013-йил 30-январ.
- ↑ 2,0 2,1 „ИСЕЭ – Струcтуре де ла популатион эт éволутионс“.
- ↑ 3,0 3,1 „Эволутион ду ПИБ эт ду ПИБ пар ҳабитант“. Институт де ла статистиқуэ эт дес éтудес écономиқуэс (Исеэ). Қаралди: 2021-йил 14-май.
- ↑ „Раппорт аннуэл 2010“. ИЭОМ Ноувелле-Cалéдониэ. Қаралди: 2013-йил 30-январ.
- ↑ „Тҳе Популатион ат Дифферент Cенсусес“. исеэ.нc. 11-апрел 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-ноябр 2020-йил.
Ҳаволалар
| Янги Каледония ҳақида Википедиянинг қардош лойиҳаларида кўпроқ билиб олинг | |
| Маъно ва таржималари Викилуғатда | |
| Медиа файллар Викиомборда | |
| Таълим ресурслари Викиверситетда | |
| Хабарлар Викиянгиликларда | |
| Иқтибос, мақол ва маталлар Викииқтибосда | |
| Асарлар матнлари Викиманбада | |
| Китоб ва дарсликлар Викикитобда | |
- Янги Каледония ҳукумати (франс.)
- Янги Каледония — расмий Франсия ҳукумати сайти (ингл.)
- Янги Каледония: Туризм (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-09-13 санасида архивланган) (ингл.)
- Янги Каледония Cурлиэ каталогида
- Биодиверситé Нéо-Cалéдониэнне
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |