Ziyosfera

Yangi Volida masjidi: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Yangi Volida masjidi
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Yangi Volida masjidi]]
{{Bino bilgiqutisi
| nomi                =Uskudardagi Yangi Volida masjidi
| asl_nomi            =Yeni Valide Camii
| tasvir              =Yeni Valide mosque, Üsküdar 2.JPG
| izoh                = 
| coordinates        =
| maqom              =Masjid
| boshlangan          =
| manzil = Turkiyaning Istanbul shahri, Üsküdar tumani
| mamlakat = Turkiya
| egasi =
| antenna_shpil =
| tom =
| eng_yuqori_qavati =
| rasadxona =
| qavatlar_soni =
| binoning_ichki_maydoni =
| liftlar_soni =
| meʼmor =
| architecture_firm =
| main_contractor =
|meʼmoriy_uslubi=Usmonli diniy me'morchiligining "Sinon maktabi"|qurilishi_boshlangan=1708-yil|qurilishi_tugagan=1710-yil}}
 
'''Yangi Volida masjidi''' ({{Lang-tr|Yeni Valide Camii}}) – [[Turkiya]]ning [[Istanbul]] shahri, [[Üsküdar]] tumanidagi <nowiki>XVIII</nowiki> asrda qurilgan [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli]] masjidi.
 
== Tarix ==
 
Uskudardagi Yangi Volida masjidining qurilishi 1708-yilda boshlanib, 1710-yilda qurib bitkazildi. U [[sulton]] [[Ahmad III]] uchun onasi Emetulloh Rabi’a Gulnush Sulton sharafiga qurilgan{{Sfn|Goodwin|1971}}. Majmua imaret (hospis), arasta, boshlangʻich maktab, Emetulloh Rabiʼa Gulnush Sulton qabri, hovli shodirvoni (favvora), muvakkitxona (soat minorasi) va idoralardan iborat. Bino klassik Usmonli davriga va Usmonli diniy meʼmorchiligining „Sinon maktabi“ga xosdir. U Istanbulning Üsküdar mahallasida joylashgan. Binoning asosiy qismi toʻrtburchak shaklda boʻlib, tekislangan bosh gumbaz va toʻrtta yarim gumbaz bilan qoplangan. Masjidning har biri ikkitadan balkonli ikkita minorasi bor. Masjid ichidagi [[Kalligrafiya|xattotlik]] Hezarfen Mehmet afandining asari hisoblanadi.
 
=== Tashqi koʻrinish ===
Masjid Uskudar tumanidan ajratilgan devor bilan oʻralgan boʻlib, kirish eshigi katta darvoza hisoblanadi. Uning markazida mashhur favvorasi boʻlgan hovli mavjud boʻlib, odamlar bugungi kungacha suv olish uchun boradilar. Masjid hovlisida chinordan palmagacha turli xil daraxtlar, shuningdek, kashtanlar koʻp<ref>{{Veb manbasi|date=2018-05-20|title=Yeni Valide Mosque|url=https://artofwayfaring.com/destinations/yeni-valide-mosque/|access-date=2021-12-07|website=The Art of Wayfaring|language=en-CA}}</ref>.
 
[[Fayl:Yeni_valide_mosque_uskudar_sadirvan.jpg|thumb|Yangi Volida masjidi hovlisidagi jamoat favvorasi]]
 
[[Fayl:Yeni_Valide_Camii_0807.jpg|thumb|Yangi Volida masjidining ichki naqshlari va arabcha matni]]
 
Masjidning asosi sakkiz burchakli, markaziy gumbazli. Uning rejasi Rüstem posho masjidiga oʻxshash, lekin burchak gumbazlari kabi oʻzgarishlar Rüstem posho masjididan koʻra klassikroq xarakterga ega. Bu, shuningdek, <nowiki>XVIII</nowiki> asrda mutanosib ravishda balandroq va torroq boʻlgan gumbazlarga nisbatan tendentsiyaning eng qadimgi namunalaridan biridir. Usmonli masjidlari uchun xos boʻlgan kirish ayvonidagi besh gumbaz oʻrniga, Yangi Volida markaziy koʻrfaz ustidagi xochli gumbazdan foydalanadi. Ichki bezak tosh oʻymakorligi, jumladan, muqarnas – gulli naqshli murakkab tosh oʻymakorligi naqshlari koshinlardan iborat.
 
=== Ichki koʻrinish ===
 
[[Fayl:Interior_of_the_Yeni_Valide_Mosque,_Üsküdar.jpg|thumb|Namozxona maydoni ichi, Yangi Volida masjidi minbari]]
 
Masjidning ichida gul naqshlari mavjud. Old tomonda mehrob va imom uchun [[minbar]] mavjud boʻlib, u namoz vaqtida imom musulmon jamoatiga imomlik qilishi va yoʻnaltirishi uchun masjidlarda zarur hisoblanadi. Yuqoridagi gumbazli shiftning ichki qismida turli arab yozuvlari, xususan, [[Suls|zulus]] xattotligi namunalar mavjud<ref>{{Veb manbasi|last=Data-Src='https://Secure.gravatar.com/Avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24|first=<img Alt='' Height='24' Width='24'|last2=#038;d=mm|last3=Src='data:image/Gif;base64|first3=#038;r=g' Class='avatar Avatar-24 Photo Lazyload'|last4=data-src='https://secure.gravatar.com/avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24|first4=R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw==' /><noscript><img alt='' height='24' width='24'|last5=#038;d=mm|last6=Src='data:image/Gif;base64|first6=#038;r=g' Class='avatar Avatar-24 Photo Lazyload'|last7=data-src='https://secure.gravatar.com/avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24|first7=R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw==' /><noscript><img alt='' height='24' width='24'|last8=#038;d=mm|last9=Src='data:image/Gif;base64|first9=#038;r=g' Class='avatar Avatar-24 Photo Lazyload'|date=2014-06-21|title=Yeni Valide Mosque|url=https://www.islamiclandmarks.com/turkey/yeni-valide-mosque|access-date=2021-12-07|website=IslamicLandmarks.com|language=en-GB}}</ref>.
 
Masjidning derazalarida uchli va egri ravoqlardan foydalanilgan. Gumbazlardagi derazalar yumaloq darchalarga ega boʻlib, bu gumbazning ostidagi inshootni pastga itarib yuborish uchun yaratilgan. Kirish yoʻlagi va hovlidagi sakkiz qirrali favvora (shodirvon) chiroyli tosh oʻymakorligidan foydalanilgan. Gulnush qabri ochiq ustki va murakkab metall panjara bilan bezatilgan.
 
<gallery>
Fayl:Yeni Valide Mosque 9534.jpg|Yaqin yo'ldan Yangi Volida masjidi
Fayl:Yeni Valide Camii 0827.jpg|Bog'dan Yangi Volida Camii old tomoni
Fayl:Yeni Valide Camii 394.jpg|Yangi Volida Camii hovliga kirish
Fayl:Yeni Valide Camii 6630.jpg|Yeni Valide Camii hovlisi
Fayl:Yeni Valide Camii 0474.jpg|Yeni Valide Camii Emetullah Rabi'a Gulnush Sultonning ochiq qabri
Fayl:Yeni Valide Camii 0814.jpg|Yangi Volida Camii ichki qismi
Fayl:Yeni Valide Camii 9549.jpg|Yeni Valide Camii ko'rinishidagi shift
Fayl:Yeni Valide Camii 5675.jpg|Yeni Valide Camii gumbazlari tafsilotlari
Fayl:Yeni Valide Camii 0807.jpg|Yangi Volida Camii gumbazlarining detallari
Fayl:Yeni Valide Camii 0794.jpg|Yangi Volida Camii sebil
Fayl:Yeni Valide Camii 7421.jpg|Sebil ichidagi Yeni Valide Camii
Fayl:Yeni Valide Camii 5668.jpg|Yeni Valide Camii qush uyi
Fayl:Istanbul Yeni Valide Mosque december 2015 5687.jpg|Yangi Volida masjidining asosiy darvozasi
</gallery>
 
== Yana qarang ==
 
* [[Masjidlar roʻyxati]]
* [[Usmonli arxitekturasi]]
* [[Kulliyye]]
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Qoʻshimcha oʻqish ==
 
* {{Kitob manbasi|last=Goodwin|first=Godfrey|year=1971|title=A History of Ottoman Architecture|url=https://archive.org/details/historyofottoman0000good_o1e5|publisher=Thames and Hudson|location=London|isbn=0-500-27429-0}}
* {{Jurnal manbasi|last=Hamadeh|first1=Shirine|year=2002|title=Splash and spectacle: the obsession with fountains in eighteenth-century Istanbul|journal=Muqarnas|volume=19|pages=123–148|doi=10.1163/22118993_01901007|jstor=1523318}} A scan is available from [http://archnet.org/system/publications/contents/5363/original/DPC2106.pdf?1384791032 Archnet] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305024455/http://archnet.org/system/publications/contents/5363/original/DPC2106.pdf?1384791032 |date=2016-03-05 }}.
* Kuran, Aptullah. ''Sinan: The Grand Old Master of Ottoman Architecture''. Washington, D. C.: Institute of Turkish Studies, Inc., 1987. 242.
* Kuban, Dogan. ''Ottoman Architecture''. Woodbridge, Suffolk: Antique Collectors' Club Ltd, 2010. 384-86.
 
== Havolalar ==
 
* [http://archnet.org/sites/1919 Üsküdardagi Yeni Valide majmuasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150215183111/http://archnet.org/sites/1919 |date=2015-02-15 }}, Archnet
* [http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=32636 Yangi Volida masjidi tasvirlari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220704005524/http://wowturkey.com/forum/viewtopic.php?t=32636 |date=2022-07-04 }}
* [http://www.pbase.com/dosseman/yenivalide Masjid fotosuratlari Dik Osseman tomonidan]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Uskudardagi Yangi Volida masjidi
Yeni Valide Camii
Umumiy maʼlumot
Maqomi Masjid
Meʼmoriy uslubi Usmonli diniy me'morchiligining "Sinon maktabi"
Manzili Turkiyaning Istanbul shahri, Üsküdar tumani
Mamlakat Turkiya
Qurilishi boshlangan 1708-yil
Qurilishi tugagan 1710-yil

Yangi Volida masjidi (turkcha: Yeni Valide Camii) – Turkiyaning Istanbul shahri, Üsküdar tumanidagi XVIII asrda qurilgan Usmonli masjidi.

Tarix

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uskudardagi Yangi Volida masjidining qurilishi 1708-yilda boshlanib, 1710-yilda qurib bitkazildi. U sulton Ahmad III uchun onasi Emetulloh Rabi’a Gulnush Sulton sharafiga qurilgan[1]. Majmua imaret (hospis), arasta, boshlangʻich maktab, Emetulloh Rabiʼa Gulnush Sulton qabri, hovli shodirvoni (favvora), muvakkitxona (soat minorasi) va idoralardan iborat. Bino klassik Usmonli davriga va Usmonli diniy meʼmorchiligining „Sinon maktabi“ga xosdir. U Istanbulning Üsküdar mahallasida joylashgan. Binoning asosiy qismi toʻrtburchak shaklda boʻlib, tekislangan bosh gumbaz va toʻrtta yarim gumbaz bilan qoplangan. Masjidning har biri ikkitadan balkonli ikkita minorasi bor. Masjid ichidagi xattotlik Hezarfen Mehmet afandining asari hisoblanadi.

Tashqi koʻrinish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Masjid Uskudar tumanidan ajratilgan devor bilan oʻralgan boʻlib, kirish eshigi katta darvoza hisoblanadi. Uning markazida mashhur favvorasi boʻlgan hovli mavjud boʻlib, odamlar bugungi kungacha suv olish uchun boradilar. Masjid hovlisida chinordan palmagacha turli xil daraxtlar, shuningdek, kashtanlar koʻp[2].

Yangi Volida masjidi hovlisidagi jamoat favvorasi
Yangi Volida masjidining ichki naqshlari va arabcha matni

Masjidning asosi sakkiz burchakli, markaziy gumbazli. Uning rejasi Rüstem posho masjidiga oʻxshash, lekin burchak gumbazlari kabi oʻzgarishlar Rüstem posho masjididan koʻra klassikroq xarakterga ega. Bu, shuningdek, XVIII asrda mutanosib ravishda balandroq va torroq boʻlgan gumbazlarga nisbatan tendentsiyaning eng qadimgi namunalaridan biridir. Usmonli masjidlari uchun xos boʻlgan kirish ayvonidagi besh gumbaz oʻrniga, Yangi Volida markaziy koʻrfaz ustidagi xochli gumbazdan foydalanadi. Ichki bezak tosh oʻymakorligi, jumladan, muqarnas – gulli naqshli murakkab tosh oʻymakorligi naqshlari koshinlardan iborat.

Ichki koʻrinish

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Namozxona maydoni ichi, Yangi Volida masjidi minbari

Masjidning ichida gul naqshlari mavjud. Old tomonda mehrob va imom uchun minbar mavjud boʻlib, u namoz vaqtida imom musulmon jamoatiga imomlik qilishi va yoʻnaltirishi uchun masjidlarda zarur hisoblanadi. Yuqoridagi gumbazli shiftning ichki qismida turli arab yozuvlari, xususan, zulus xattotligi namunalar mavjud[3].

Masjidning derazalarida uchli va egri ravoqlardan foydalanilgan. Gumbazlardagi derazalar yumaloq darchalarga ega boʻlib, bu gumbazning ostidagi inshootni pastga itarib yuborish uchun yaratilgan. Kirish yoʻlagi va hovlidagi sakkiz qirrali favvora (shodirvon) chiroyli tosh oʻymakorligidan foydalanilgan. Gulnush qabri ochiq ustki va murakkab metall panjara bilan bezatilgan.

  • Yaqin yo'ldan Yangi Volida masjidi
    Yaqin yo'ldan Yangi Volida masjidi
  • Bog'dan Yangi Volida Camii old tomoni
    Bog'dan Yangi Volida Camii old tomoni
  • Yangi Volida Camii hovliga kirish
    Yangi Volida Camii hovliga kirish
  • Yeni Valide Camii hovlisi
    Yeni Valide Camii hovlisi
  • Yeni Valide Camii Emetullah Rabi'a Gulnush Sultonning ochiq qabri
    Yeni Valide Camii Emetullah Rabi'a Gulnush Sultonning ochiq qabri
  • Yangi Volida Camii ichki qismi
    Yangi Volida Camii ichki qismi
  • Yeni Valide Camii ko'rinishidagi shift
    Yeni Valide Camii ko'rinishidagi shift
  • Yeni Valide Camii gumbazlari tafsilotlari
    Yeni Valide Camii gumbazlari tafsilotlari
  • Yangi Volida Camii gumbazlarining detallari
    Yangi Volida Camii gumbazlarining detallari
  • Yangi Volida Camii sebil
    Yangi Volida Camii sebil
  • Sebil ichidagi Yeni Valide Camii
    Sebil ichidagi Yeni Valide Camii
  • Yeni Valide Camii qush uyi
    Yeni Valide Camii qush uyi
  • Yangi Volida masjidining asosiy darvozasi
    Yangi Volida masjidining asosiy darvozasi

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Goodwin 1971.
  2. ↑ „Yeni Valide Mosque“ (en-CA). The Art of Wayfaring (2018-yil 20-may). Qaraldi: 2021-yil 7-dekabr.
  3. ↑ Data-Src='https://Secure.gravatar.com/Avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24, <img Alt= Height='24' Width='24'; #038;d=mm; Src='data:image/Gif;base64, #038;r=g' Class='avatar Avatar-24 Photo Lazyload'; data-src='https://secure.gravatar.com/avatar/8fdd2e88ff6b9c288035c1e26a4a8c2a?s=24, R0lGODlhAQABAAAAACH5BAEKAAEALAAAAAABAAEAAAICTAEAOw==' /><noscript><img alt= height='24' width='24'; #038;d=mm „Yeni Valide Mosque“ (en-GB). IslamicLandmarks.com (2014-yil 21-iyun). Qaraldi: 2021-yil 7-dekabr.

Qoʻshimcha oʻqish

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Goodwin, Godfrey. A History of Ottoman Architecture. London: Thames and Hudson, 1971. ISBN 0-500-27429-0. 
  • Hamadeh, Shirine (2002). „Splash and spectacle: the obsession with fountains in eighteenth-century Istanbul“. Muqarnas. 19-jild. 123–148-bet. doi:10.1163/22118993_01901007. JSTOR 1523318. A scan is available from Archnet (Wayback Machine saytida 2016-03-05 sanasida arxivlangan).
  • Kuran, Aptullah. Sinan: The Grand Old Master of Ottoman Architecture. Washington, D. C.: Institute of Turkish Studies, Inc., 1987. 242.
  • Kuban, Dogan. Ottoman Architecture. Woodbridge, Suffolk: Antique Collectors' Club Ltd, 2010. 384-86.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yangi_Valide_masjidi?oldid=872505" dan olindi