Yanos Aczel
Жáнос Дезсő Аcзéл 26 декабр 1924-йил — 1 январ 2020-йил), , шунингдек, Жон Аcзел[1] функционал тенгламалар ва ахборот назариясига ихтисослашган венгер — канадалик математик эди[2].
Унинг ҳаёти ва фаолияти
Аcзéл 1924-йил 26 декабрда Будапештда туғилган. Функционал тенгламалар ва ахборот назарияси устида ишлаган.
Аcзéл Будапешт университетида математик таҳлил бўйича ПҳД даражасини олди ва Кёлн университети, Коссутҳ университети, Мисколc университети ва Сзегед университетида лавозимларда ишлаган[3]. У 1965-йилда Ватерлоу университети факултетига қўшилди ва охир-оқибат соф математика кафедрасининг таниқли профессори бўлди[4]. У Флорида университети, Стенфорд университети ва Калифорния технология институтида ёрдамчи профессор сифатида ҳам ишлаган[5].
У ўзи асос солган ва биринчи сони 1968-йилда нашр этилган " Аэқуатионес Матҳематиcаэ " журналининг фахрий бош муҳаррири бўлиб қолди[6].
Мукофот ва унвонлар
У 1961-йил М. Беке мукофоти ва 1962-йил Венгрия Фанлар Академияси мукофоти каби турли мукофотлар соҳибидир. Аcзéл Карлсруэ университети, Грац университети ва Катовицеъдеки Силезия университетининг фахрий унвонларини олди[3]. 1971-йилда Канада Қироллик жамияти аъзоси этиб сайланган. 1988-йилда у Сантяго Рамон ва Кажал медалини қўлга киритди[3]. 1990-йилда у Венгрия Фанлар академиясининг ташқи аъзоси бўлди [2] ва 2004-йилда у академия томонидан энг кўзга кўринган „бешта буюк“ венгрия математикларидан бири сифатида тақдирланди. Қолганлари Жон Ҳорват, Стивен Гал, Акос Кассар ва Ласло Фучс эди. 2008-йилда у дунёдаги энг қадимги фаол математик жамияти Гамбург математика жамиятининг фахрий аъзоси бўлди.
2004-йилда у „функционал тенгламалар назарияси, ахборот ўлчовлари, индекс рақамлари, гуруҳ қарорларини қабул қилиш, йиғиш, ишлаб чиқариш функциялари бўйича кашшоф иши учун“ йиллик „Ахборотни қайта ишлаш ва ноаниқликни бошқариш“ конференциясининг Кампе де Фéриэт мукофотига сазовор бўлди[7].
Аэқуатионес Матҳематиcаэ журналининг сони 1999, 2005 ва 2010 йилларда Акселга унинг 75, 80 ва 85 йиллиги шарафига бағишланган эди. Венгер-канадалик математик Янош Аcсел 2020-йил 1-январда 95 ёшга тўлди. У туғилган кунидан олти кун ўтиб вафот этди[8][9][10].
Китоблар
Аcзéл қуйидаги асарларнинг муаллифи ёки ҳаммуаллифи эди:
- Аcзéл, Ж.; Гоłąб, С. (1960), Функтионалглеичунген дер Тҳеориэ дер геометрисчен Обжекте, Полска Академиа Наук. Монографиэ Математйcзне, Том 39, Паńстwоwе Wйдаwниcтwо Наукоwе, Wарсаw, МР 0133763.
- Аcзéл, Ж. (1966), Леcтурес он фунcтионал эқуатионс анд тҳеир апплиcатионс, Матҳематиcс ин Сcиэнcе анд Энгинеэринг, 19-жилд, Неw Ёрк: Аcадемиc Пресс, МР 0208210. Превиоуслй публишед ин Герман ас Ворлесунген üбер Функтионалглеичунген унд иҳре Анwендунген (Биркҳäусер, 1961).
- Аcзéл, Ж.; Дарócзй, З. (1975), Он меасурес оф информатион анд тҳеир чараcтеризатионс, Матҳематиcс ин Сcиэнcе анд Энгинеэринг, 115-жилд, Неw Ёрк: Аcадемиc Пресс [Ҳарcоурт Браcе Жованович Публишерс], МР 0689178.
- Аcзéл, Ж. (1987), А шорт cоурсе он фунcтионал эқуатионс, Тҳеорй анд Деcисион Либрарй. Сериэс Б: Матҳематиcал анд Статистиcал Метҳодс, Дордречт: Д. Реидел Публишинг Cо., дои:10.1007/978-94-009-3749-9, ИСБН 90-277-2376-1.
- Аcзéл, Ж.; Дҳомбрес, Ж. (1989), Фунcтионал эқуатионс ин северал вариаблес, Энcйcлопедиа оф Матҳематиcс анд иц Апплиcатионс, 31-жилд, Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, дои:10.1017/CБО9781139086578, ИСБН 0-521-35276-2.
Манбалар
- ↑ „Жоҳн АCЗЕЛ“. 20 оcак 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18 оcак 2021.
- ↑ 2,0 2,1 Мембер листинг, Маcар Билимлер Академиси, аccессед 25 Жануарй 2013.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Биограпҳй ас а спеакер ат тҳе Марсчак Cоллоқуиум ат УCЛА“ (1999). 23 эким 2003да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2013..
- ↑ „Эмеритус/Аджунcт“. фаcултй Пуре Матҳематиcс, Wатерлоо. 23 теммуз 2013да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2013.
- ↑ „Ҳунгариан Студиэс Ревиэw, 1998 - Биограпҳй“. 15 оcак 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18 оcак 2021.
- ↑ „Эдиториал боард оф Аэқуатионес Матҳематиcаэ“. 14 ҳазиран 2008да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2013.
- ↑ „Кампé де Фéриэт Аwард“. ИПМУ. 14 касıм 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2013.
- ↑ Луcе, Р. Дунcан (1999), „Персонал рефлеcтионс он ан унинтентионал беҳавиорал сcиэнтист“, Аэқуатионес Матҳематиcаэ, 58-жилд, № 1–2, 3–15-бет, дои:10.1007/с000100050088.
- ↑ Эбанкс, Бруcе; Нг, Че Тат (2005), „Трибуте то а дистингуишед Профессор: Жáнос Аcзéл ат 80“, Аэқуатионес Матҳематиcаэ, 69-жилд, № 1–2, 1–5-бет, дои:10.1007/с00010-004-2769-з, МР 2126180.
- ↑ Нг, Че Тат (2010), „Трибуте то а дистингуишед Профессор Жáнос Аcзéл ат 85“, Аэқуатионес Матҳематиcаэ, 80-жилд, № 1–2, 1–4-бет, дои:10.1007/с00010-010-0052-з, МР 2736935.