Yaponcha kiberpank
Японча киберпанк Японияда яратилган киберпанк асарларига ишора қилади. Японча киберпанкнинг иккита алоҳида жанри мавжуд: бадиий япон киберпанк филмлари ҳамда киберпанк манга ва аниме асарлари[1].
Японча киберпанк киноси (шунингдек, Экстремал япон киберпанки деб ҳам аталади) 1980-йиллардан бошлаб Японияда яратилган андерграунд филмлар жанрига ишора қилади. У Ғарбда тушуниладиган „паст турмуш даражаси, юқори технологиялар“ киберпанкига бироз ўхшаб кеца-да, саноат ва металл тасвирларини ифодалаши ҳамда ноодатий ҳикоя услуби билан ажралиб туради. Япон киберпанк ҳаракати билан боғлиқ асосий режиссёрлар Шиня Цукамото, Шозин Фукуи ва Сого Ишиидир[2]. Жанрнинг келиб чиқиши 1982-йилда суратга олинган „Бурст Cитй“ филмига бориб тақалади, бироқ жанр асосан 1989-йилги „Тецуо: Тҳе Ирон Ман“ филми орқали шаклланган[3]. Унинг илдизлари 1970-йиллардаги япон панк-мусиқа муҳитидан келиб чиққан япон панк субмаданиятига бориб тақалади; Сого Ишиининг 1970-йиллар охири ва 1980-йиллар бошидаги панк филмлари ушбу субмаданиятни япон киносига олиб кирди ва японча киберпанкга йўл очиб берди.
Японча киберпанк, шунингдек, киберпанк мавзуларидаги манга ва аниме асарларининг кичик жанрига ҳам тегишлидир. Ушбу кичик жанр 1982-йилда Кацуҳиро Отомонинг „Акира“ манга сериясининг дебюти билан бошланган бўлиб, кейинчалик унинг 1988-йилдаги аниме филм адаптацияси (бунга Отомо режиссёрлик қилган) ушбу жанрни оммалаштирди. „Акира“ япон киберпанк асарларининг янги тўлқинини илҳомлантирди, улар қаторига „Гҳост ин тҳе Шелл“, „Баттле Ангел Алита“, „Cоwбой Бебоп“ ва „Сериал Эхперименц Лаин“ каби манга ва аниме сериялари киради[4]. Киберпанк аниме ва мангалари глобал оммавий маданиятга катта таъсир кўрсатди ва мултипликация, комикслар, кино, мусиқа, телевидение ҳамда видеоўйинлардаги кўплаб асарларга илҳом бағишлади[5][6].
Японча киберпанк филмлари
Услуб
Японча киберпанк одатда саноат муҳитида қаҳрамонларнинг, айниқса, бош қаҳрамоннинг дахшатли ва ақл бовар қилмас метаморфозаларни бошдан кечиришини ўз ичига олади. Ушбу филмларнинг кўпчилигида экспериментал филм жанрига мансуб саҳналар мавжуд; улар кўпинча қаҳрамонлар ва сюжетга алоқадор бўлиши ёки бўлмаслиги мумкин бўлган мутлақо мавҳум ёки визуал кетма-кетликларни қамраб олади. Такрорланувчи мавзулар сирасига қуйидагилар киради: мутация, технология, гуманизациядан маҳрум бўлиш (инсонийликни йўқотиш), репрессия ва жинсий оғишлар[7].
Дастлабки кўринишлари
Ғарб киберпанкидан фарқли ўлароқ, қайсики илдизлари „Янги тўлқин“ илмий-фантастик адабиётига бориб тақалса, япон киберпанки ўз илдизларига кўра андергроунд мусиқа маданиятига, хусусан, 1970-йиллардаги япон панк-мусиқа саҳнасидан ўсиб чиққан япон панк субмаданиятига бориб тақалади. Кинорежиссёр Сого Ишии ўзининг „Паниc Ҳигҳ Счоол“ (1978) ва „Cразй Тҳундер Роад“ (1980) номли панк жанридаги филмлари орқали ушбу субмаданиятни япон киносига олиб кирди. Бу филмларда панкка хос бўлган исёнкорлик ва анархия тасвирланган бўлиб, улар кейинчалик андергроунд кино доираларида катта таъсирга эга бўлди. Айниқса, „Cразй Тҳундер Роад“ филми панк байкерлар тўдаси эстетикаси билан ажралиб турувчи таъсирчан байкерлар филми бўлди ва у Кацуҳиро Отомонинг „Акира“ асарига йўл очиб берди. Ишиининг навбатдаги филми эса Отомонинг комикс-манга асарига норасмий қисқа метражли филм мослашуви бўлган жўшқин „Шуффле“ (1981) филми эди[8]. Паул Граветтнинг сўзларига кўра, „Акира“ нашр этила бошланганида, киберпанк адабиёти ҳали япон тилига таржима қилинмаган эди; Отомо эса Мицутеру Ёкояманинг „Тецужин 28-го“ (1956–1966) манга серияси ва Мёбиус каби алоҳида илҳом манбаларига эга бўлган[9].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Wҳере то бегин wитҳ Жапанесе cйберпунк“. Бритиш Филм Институте (2019-йил 1-апрел). 2021-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 15-июн.
- ↑ Дазед „А гуиде то Жапанесе cйберпунк cинема wитҳ тҳреэ оф иц висионарй диреcторс“ (эн). Дазед (2020-йил 8-май). 2020-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 27-ноябр.
- ↑ „Эхтреме Жапанесе Cйберпунк“. 2008-йил 1-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 1-сентябр.
- ↑ „Wҳат ис cйберпунк?“. Полйгон (2018-йил 30-август). 2018-йил 14-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-октябр.
- ↑ „Ҳоw 'Акира' Ҳас Инфлуэнcед Алл Ёур Фавоурите ТВ, Филм анд Мусиc“. ВИCЕ (2016-йил 21-сентябр). 2017-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-октябр.
- ↑ „'Акира' Ис Фреқуэнтлй Cитед ас Инфлуэнтиал. Wҳй Ис Тҳат?“. Филм Счоол Режеcц (2017-йил 3-апрел). 2018-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-октябр.
- ↑ Плаер, Марк „Пост-Ҳуман Нигҳтмарес: Тҳе Wорлд оф Жапанесе Cйберпунк Cинема“. Миднигҳт Эе. 2011-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 31-октябр.
- ↑ Плаер, Марк „Пост-Ҳуман Нигҳтмарес – Тҳе Wорлд оф Жапанесе Cйберпунк Cинема“. Миднигҳт Эе (2011-йил 13-май). 2021-йил 12-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-апрел.
- ↑ „Кацуҳиро Отомо | ПАУЛ ГРАВЕТТ“. www.паулграветт.cом. Қаралди: 2023-йил 3-декабр.