Ziyosfera

Yashil Gumbaz

Яшил Гумбаз (арабча: ٱَلْقُبَّة ٱلْخَضْرَاء‎‎; Ҳежази Арабиc талаффуз: [ал.ɡʊб.ба ал.хадˤ.ра]) – ислом пайғамбари Муҳаммад ва илк Рашидун халифалари Абу Бакр (ҳ. 632–634) ва Умар (ҳ. 634–644) қабрлари устига қурилган яшил гумбаз. Гумбаз ҳозирги Саудия Арабистони Мадина шаҳридаги Ал-Масжид ан-Набавийнинг (Пайғамбар масжиди) жануби-шарқий бурчагида жойлашган[1]. Ҳар йили миллионлаб одамлар бу ерга ташриф буюришади, чунки ҳаждан кейин ёки ундан олдин масжидга ташриф буюриш анъанага айланган.

Яшил Гумбаз
[[Дося:|Пайғамбар масжидидаги Яшил Гумбаз ва Боб Ал-Бақий минораси|алт=]]
Темел билгилер
Меъмор
Тугатиш йили 1279
Хусусиятлари

Қурилиш 1279-йилга тўғри келади. Қабр устига бўялмаган ёғоч гумбаз қурилган. Кейинчалик у 15-аср охирида икки марта ва 1817-йилда бир марта турли хил рангларда (кўк ва кумуш) қайта қурилган ва бўялган. Гумбаз биринчи марта 1837-йилда яшил рангга бўялган ва шунинг учун „Яшил гумбаз“ номи билан машҳур бўлган[2].

Тарихи

Дафн девори

Милодий 1279-йилда (ҳижрий 678-йилда), Мамлук султони Ал-Мансур Қалавун даврида қурилган[3] асл иншоот ёғочдан ясалган[4]. Кейинги реставрацияларда оқ ва кўк рангга бўялган. 1481-йилда масжидда содир бўлган жиддий ёнғиндан сўнг, масжид ва гумбаз ёниб кетган ва келажакда гумбазнинг қулашига йўл қўймаслик учун Султон Қайтбай томонидан қайта тиклаш лойиҳаси бошланган. Ёғоч пойдеворнинг катта қисми ғишт конструкциясига алмаштирилган ва янги ёғоч гумбазни ёпиш учун қўрғошин плиталари ишлатилган. Бино, жумладан, Пайғамбар мақбараси Қайитбай ҳомийлигида кенг қамровли таъмирланди[5]. Ҳозирги гумбаз 1818-йилда Усмонли султони Маҳмуд ИИ томонидан қўшилган[1]. Гумбаз илк марта 1837-йилда яшил рангга бўялган[2].

Муҳаммад мақбараси ва илк халифалар

Яшил гумбаз остидаги жой: турли анъаналарга кўра дафн этиш. Ўнгдан чапга: Муҳаммад, Абу Бакр ва Умар

Муҳаммаднинг қабри ҳижрат даврида унинг ва унинг аёли Оишанинг уйи бўлган ҳудудда жойлашган. Унинг ҳаёти давомида бу жой масжидга туташ эди. Биринчи ва иккинчи рошидун халифалари Абу Бакр ва Умар Муҳаммаднинг ёнига дафн этилган. Оиша Умарга Абу Бакрнинг ёнидан жой берган. Масжид Умавийлар халифаси ал-Волид ибн Абдулмалик даврида кенгайтирилиб, уларнинг қабрларини ҳам қамраб олган[2]. Қабрларнинг ўзини кўриб бўлмайди, чунки ҳудуд олтин тўр ва қора пардалар билан ўралган[6].


Қабрлар ва Ойшанинг уйининг қолдиқлари халифа Умар ибн Абдулазиз томонидан қурилган, эшик ва деразасиз 5 қиррали девор билан ўралган. Мамлук Султон Қайтбай 1481-йилда реконструксия қилганидан бери бу ҳудудга кириш имконсиз эди. Бир неча асрлар ўтиб қурилган ва ҳозирда оммага очиқ бўлган панжаралар орқали фақат яшил мато билан ўралган ташқи жанубий деворни кўриш мумкин[7].

Панорама

Яшил гумбаз ва Пайғамбар масжиди қуёш ботганда, шарқдан кўриниши

Галерея

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Петерсен, Андреw. Диcтионарй оф Исламиc Арчитеcтуре. Роутледге, 2002 — 183-бет. ИСБН 978-0203203873. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Ариффин, Сед Аҳмад Искандар Сед. Арчитеcтурал Cонсерватион ин Ислам: Cасе Студй оф тҳе Пропҳет'с Мосқуэ. Пенербит УТМ, 2005 — 88–89, 109-бет. ИСБН 978-9835203732. 
  3. ↑ „Пропҳет'с Мосқуэ“. АрчНет. 2012-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 13-апрел.
  4. ↑ „Тҳе ҳисторй оф Греэн Доме ин Мадинаҳ анд иц рулинг“. Пеаcе Пропагатион Cентер (2009-йил 4-июн). 2011-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 13-апрел.
  5. ↑ Меинеcке, Мичаэл. Мамлукисче Арчитектур (де), 1993 — 396–442-бет. 
  6. ↑ „Импортант Ситес: Тҳе Пропҳет'с Мосқуэ“ (эн-УС). Инсиде Ислам (2012-йил 16-феврал). Қаралди: 2018-йил 13-август.
  7. ↑ Арчивед ат Гҳостарчиве анд тҳе „Граве анд Томб оф тҳе Пропҳет Муҳаммад صلى الله عليه وسلم инсиде Масжид Набаwи ин Мадинаҳ“. ЁуТубе. 2021-йил 13-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 11-март.: „Граве анд Томб оф тҳе Пропҳет Муҳаммад صلى الله عليه وسلم инсиде Масжид Набаwи ин Мадинаҳ“. ЁуТубе. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yashil_Gumbaz" dan olindi