Yashil nur

Яшил нур — бу оптик ҳодиса бўлиб, қуёш дискининг уфқ орқасида (одатда денгиз) йўқолиши ёки уфқнинг орқасидан пайдо бўлишида яшил чироқнинг милтиллаши^[2].

Ҳодисаларни кузатиш

Яшил нурни кузатиш учун учта шарт зарур: очиқ уфқ (даштда, тундрада, тоғларда ёки тўлқинлар бўлмаган денгизда), тоза ҳаво ва уфқнинг булутлардан тозаланган томони, қуёш ботиши ёки қуёш чиқиши содир бўлади^[3]. Оддий кўз билан кузатиш жуда кам учрайди. Телескоп, телескоп, дурбин ёрдамида ва қурилмани қуёш чиқиши нуқтасига олдиндан кўрсатиб, уни деярли ҳар қандай кунда мос об-ҳаво билан кўришингиз мумкин. Сиз бир неча сониядан кўп бўлмаган ҳолда томоша қилишингиз мумкин, бу хавфли^[4]. Қуёш ботганда унинг ёрқин нури оптикадан фойдаланишга умуман рухсат бермайди.

Яшил нурнинг нормал давомийлиги бир неча сония. Агар у пайдо бўлганда, сиз тезда қирғоққа югурсангиз ёки кеманинг бир палубасидан иккинчисига кўзнинг яшил нурга нисбатан ўрнини ушлаб турадиган тезликда ўцангиз, уни кузатиш вақтини сезиларли даражада оширишингиз мумкин. Жанубий қутбга экспедициялардан бирида америкалик учувчи ва тадқиқотчи Ричард Берд 35 дақиқа давомида яшил нурни кузатган. Бу қутбли кечанинг охирида, қуёш дискининг қирраси биринчи марта уфқдан юқорида пайдо бўлганида ва у бўйлаб ҳаракатланганда содир бўлди^[3].

Ҳодиса физикаси

Қуёш нурларининг атмосферада синиши уларнинг тарқалиши, яъни спектрга парчаланиши билан бирга келади^[5]. Бундай ҳолда, синиш кучи нурнинг тўлқин узунлигига боғлиқ: нурнинг тўлқин узунлиги қанчалик қисқа бўлса, атмосфера синиши туфайли у кўпроқ кўтарилади^[3].

Қуёш дискининг алоҳида нуқталаридан рангли нурларнинг суперпозицияси натижасида унинг марказий қисми оқ бўлиб қолади (аниқроғи, тарқалиш туфайли бутун диск қизил бўлади) ва фақат дискнинг юқори ва пастки қирралари устун мавқега эгадирлар. Юқори кўк-яшил, пастки қисми эса тўқ сариқ-қизил бўлади. Қуёш дискининг қизил ва тўқ сариқ қисмлари яшил ва кўкдан олдин уфқ остида жойлашган^[3].

Қуёш чиқиши билан рангнинг тескари ўзгариши содир бўлади. Чиқараётган Қуёшнинг биринчи нури яшил; кейин унга сариқ, тўқ сариқ ва ниҳоят, қизил^[3] қўшилади ва биргаликда Қуёшнинг одатий кундузги ёруғлигини ҳосил қилади^[6].

Яшил нур ҳодисаси уч шаклда бўлади^[7]:

қуёш дискининг юқори қисмининг яшил қирраси шаклида,
яшил сегмент сифатида,
уфқдан қочган яшил оловга ўхшаб кўринадиган яшил нур шаклида^[8].

2010-йил 30-июн куни Германиянинг Ҳелголанд оролида денгиз устида қуёш ботганда яшил нур...
…ва олдинги тортишишдан 20-35 сония кейин.

Бошқа самовий жисмлардан яшил нур

Дунёнинг баъзи жойларидан жуда сокин ва шаффоф атмосфера билан Венеранинг яшил нурини у ботганда кузатиш мумкин. Хусусан, бу ҳодисани А. Саврухин 1949-йилнинг ёз оқшомларида Ашхобод вилоятида кузатган^[9].

Манбалар

[1] ҳттпс://www.метеорологиаэнред.cом/ру/%Д0%Б7%Д0%Б5%Д0%ББ%Д0%Б5%Д0%БД%Д1%8Б%Д0%Б9-%Д0%ББ%Д1%83%Д1%87.ҳтмл

[2] ҳттпс://www.нкж.ру/арчиве/артиcлес/479/

[FOOTNOTEЗверева1988-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 ^3,3 ^3,4 Зверева 1988.

[4] ҳттпс://www.нкж.ру/арчиве/артиcлес/479/

[5] ҳттпс://www.метеорологиаэнред.cом/ру/%Д0%Б7%Д0%Б5%Д0%ББ%Д0%Б5%Д0%БД%Д1%8Б%Д0%Б9-%Д0%ББ%Д1%83%Д1%87.ҳтмл

[6] ҳттпс://www.метеорологиаэнред.cом/ру/%Д0%Б7%Д0%Б5%Д0%ББ%Д0%Б5%Д0%БД%Д1%8Б%Д0%Б9-%Д0%ББ%Д1%83%Д1%87.ҳтмл

[7] ҳттпс://www.метеорологиаэнред.cом/ру/%Д0%Б7%Д0%Б5%Д0%ББ%Д0%Б5%Д0%БД%Д1%8Б%Д0%Б9-%Д0%ББ%Д1%83%Д1%87.ҳтмл

[8] ҳттпс://www.нкж.ру/арчиве/артиcлес/479/

[9] ҳттпс://www.нкж.ру/арчиве/артиcлес/479/

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]