Yashirin nuqtalar
Яширин нуқталар (франсузча: поинц сеcрец)- зарбхонани билдирувчи ва ХИВ аср охиридан Франсия тангаларидаги думалоқ афсонанинг баъзи ҳарфлари остида зарб қилинган кичик нуқталар.1389-йилдан бери танга зарб қилиш жойини белгилашнинг ушбу усули барча 20 франсуз зарбхоналарига татбиқ этилди ва 1539-йилда Франсиск И[1] пул тизимини ислоҳ қилиш пайтида нуқталар зарбхонанинг ҳарф белгиси билан алмаштирилди[1] .
Нуқталарнинг кўриниши
1388-йил 3-ноябрда 1380-йилда тож кийган вояга этмаган Шарл ВИ қироллик кенгаши мажлисида ниҳоят ҳокимиятни ўз қўлига олади[2]. Қирол иккита амакисини кенгаш таркибидан четлатади ва аслида ҳокимиятни бошқа суд партияси „Мармузец“ га ўтказади, бу асосан отаси Шарл В нинг собиқ маслаҳатчиларидан иборат эди. Қисқа текширувдан сўнг маълум бўлдики, кичик қиролнинг регентлари бўлган Шарл ВИ амакилари ўзларининг бир нечта юришларини ғазна ҳисобидан молиялаштирганлар, ғазнанинг ўзи катта талон-торож қилинган ва Лангуэдок провинсияси ҳукмронлик остида қолиб кетган. Берри герсогининг бўйинтуруғи. Буларнинг барчаси, шунингдек, Мармоузетнинг ҳашаматга бўлган муҳаббати Франсияни оғир молиявий аҳволга солиб қўйди.
Айни пайтда мамлакатда пулни ташкил этиш йўлида муҳим чора кўрилмоқда. 1389-йил 11-сентябрда Шарл ИВ танга зарб қилинган зарбхонани кўрсатиш учун „устахона пунктлари“ ёки улар ҳам маълум бўлганидек „махфий нуқталар“ни жорий этишга қарор қилади[3]:
Нуқталарнинг турлари ва жойлашуви
Нуқта тўла ёки бўш бўлиши мумкин (кўпроқ ринглет каби), шунингдек, ярим ой ёки хоч шаклида бўлиши мумкин. Шакл эмиссияга боғлиқ эди, шунинг учун, масалан, 1389-йилги биринчи танга тўлиқ нуқтага эга, 1411-йилги тўртинчи танга эса бўш эди[1]. Афсонанинг ҳарфи остида танганинг икки томонида нуқта бор эди, унинг серия рақами устахона рақамига тўғри келади (ортга санаш афсонанинг биринчи ҳарфидан соат йўналиши бўйича бошланган). Масалан, Париж зарбхонаси 18 ҳарф остида нуқта, Cрéмиэу эса биринчи ҳарф остида. Ушбу чора устахоналарни назорат қилишни осонлаштирди, ўша пайтдаги 20 та франсуз зарбхонасининг ҳар бир маҳсулотини фарқлашга ёрдам берди, қалбакилаштиришдан қўшимча ҳимояни жорий қилди ва тангалардаги металл таркибини бирлаштиришга имкон берди.
Ҳар бир зарбхона учун серия рақами ўзбошимчалик билан танланган ва устахонанинг географик жойлашувига боғлиқ эмас эди. Шунингдек, уни тартибга солувчи қироллик фармони ҳам маълум эмас. Янгиликни ким бошлаганлиги аниқ эмас — сарой мармузец кенгаши ёки қиролнинг ўзи. Бироқ, эмиссия нуқтаси билан тангаларни зарб қилиш амалиёти узоқ вақтдан бери бутун қиролликни қамраб олган Дофине провинсиясида мавжуд эди. Шарл ВИ билан бошланган анъанага кўра, тахт вориси туғилганда даупин унвонини ва худди шу номдаги провинсияни олди. Бу ҳақиқат қиролнинг ўз доменининг амалиётини бутун давлатга кенгайтириш истагини ҳам, мармузецларнинг қиролга ўлпон тўлаш истагини ҳам, танга зарб қилишни бошқаришнинг қулай усулини ҳам кўрсатиши мумкин
даврининг охири
Эҳтимол, махфий нуқталар фақат олтин экюда зарб қилинган, чунки улар ўша даврнинг бошқа тангаларида кузатилмаган. Шарл ВИИ, Людовик ХИ, Шарл ВИИИ ва Людовик ХИИ тангаларида махфий нуқталар зарб қилиниши давом этди. Яширин нуқталар 1539-йил 17-январда, Франсиск И ўз фармони билан уларни ҳар бир зарбхона учун ҳарф белгиси билан алмаштирганида расман ўз мавжудлигини тугатди[4]. Бироқ, анъана давом этди ва расман бекор қилинган махфий нуқталар Луи ХИВ тангаларида, улар бекор қилинганидан кейин 100 йил ўтгач топилган.
-
Шарл ВИИ афсонасининг 5-ҳарфи остида яширин тешикли олтин экю -
Афсонанинг 20-ҳарфи остида яширин нуқта бўлган Олтин Экю, Луи ХИ
-
Шарл ВИИИ афсонасининг 18-ҳарфи остида яширин нуқта билан Олтин Экю
-
Қалқон остида яширин нуқта ва ҳарф белгиси бўлган Олтин Экю, Франсиск И
Яширин нуқталарга бошқа ҳаволалар
Яширин нуқталар, шунингдек, 1758-йилги Анҳалт-Бернбург князлигининг ҳарбий сехетелларида (криэгссехтелс) кичик нуқталар деб аталади[1]. Тахминларга кўра, бу нуқта 1756-1763 йиллардаги Этти йиллик уруш пайтида эмиссия белгиси бўлиб хизмат қилган. Тахминан секстел (немисча сечтел — олти) 1/6 талерга тенг тангани билдиради.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Фенглер 1993.
- ↑ „НамеБригҳт - Cоминг Соон“. 2020-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 6-апрел.
- ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.ру/боокс?ид=мтВЙААААcААЖ&пг=ПА296&лпг=ПА296&дқ=ОРДОННАНCЕ+де+септембре+11ТҲ+1389+ду+CҲАРЛЕС+ВИ&соурcе=бл&оц=WЗаЛгеэ8гУ&сиг=АCфУ3У2ЙCизЛбЖК0н1СҲг7ЭИ5ФWкзХ2этА&ҳл=эн&са=Х&вед=2аҳУКЕwиҲо9ОЖй9ҲоАҳВФ4КЙКҲЗ6_АиҚҚ6АЭwАҲоЭCАсҚКҚ#в=онепаге&қ=ОРДОННАНCЕ%20де%20септембре%2011ТҲ%201389%20ду%20CҲАРЛЕС%20ВИ&ф=фалсе стр.294-298
- ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.ру/боокс?ид=-1ЗеААААcААЖ&пг=ПА7&лпг=ПА7&дқ=ордоннанcе+де+Франcоис+И+де+14+жануарй+1539&соурcе=бл&оц=С20мз9ҲCҚф&сиг=АCфУ3У1c-Л1ЗВвуЗЙҚАБ1С0Г5ҳг2хCАУиҚ&ҳл=эн&са=Х&вед=2аҳУКЕwжнҳааКс9ПоАҳХГб5оКҲУтДА8wҚ6АЭwДХоЭCАоҚЛА#в=онепаге&қ=ордоннанcе%20де%20Франcоис%20И%20де%2014%20жануарй%201539&ф=фалсе стр. 184—185