Yelena Frayonova
Елена Михайловна Фраёнова (1929-йил 7-апрел, Тошкент – 2013-йил 25-сентябр, Москва) – рус мусиқашуноси ва ўқитувчиси. СССР халқлари мусиқа фолклорининг бутун Россия курсини яратувчиси (ўрта таълим муассасалари учун).
| Фраёнова Елена Михайловна | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
Михалина Михайловна Визго 1929-йил 7-апрел |
| Вафоти | 2013-йил 25-сентабр |
| Фуқаролиги |
|
| Касби | мусиқашунос, ўқитувчи |
Ҳаёти
Елена Фраёнова 1929-йил 7-апрелда Тошкентда туғилган. Унинг отаси – гидротехник Михаил Визго. Онаси – мусиқашунос Тамара Визго.
Елена 1948-йилдан бери Москвада яшайди. 1951-йили Москва консерваторияси қошидаги мусиқа мактабини, 1956-йилда Москва консерваториясини тугатган (профессор Борис Ярустовский синфида „Г. Верди операсидаги опера шакллари“ диплом ишини ёзган). 1956-йилдан Виктор Фраэновнинг рафиқаси бўлган. Консерватория қошидаги мусиқа мактабида (коллежда) 50 йилдан ортиқ (1956-2008) халқ ижодиёти ва бошқа фанлардан дарс берган. 1970-йилларнинг охири – 1990-йилларнинг бошларида унинг яратган халқ ижодиёти курси рус тили билан бир қаторда СССРнинг бошқа халқлари фолклорини ҳам ўз ичига олган. Бунинг натижасида у Москвадаги мусиқа мактаблари орасида ноёб бўлиб қолади.
Унинг кўплаб шогирдлари орасида дирижёр Владимир Юровский, бастакорлар Антон Сафронов, Андрей Семёнов, мусиқашунослар Ирина Лозовая, И. Степанова, фолклоршунослар – „Виртуал қишлоқ“ ансамбли аъзолари О. Величкин (Париж), С. Концедалова (Кропйвницкий, Украина), О. Гневшева (Подолск), шунингдек, К. Корзунлар (ҳозирги мусиқа коллежида рус фолклорининг этакчи ўқитувчиси) етишиб чиққан.
У Миусский қабристонининг 3-бўлимига дафн қилинган
Илмий ҳиссаси
Елена Фраенова мусиқий фолклорни мусиқанинг умумий тарихи контекстида кўриб чиқиб, унинг йўналишини бошқа шунга ўхшашлардан ажратиб туради. Унинг илмий қизиқишлари маркази рус фолклори бўлиб, русларнинг энг яқин қўшнилари (Литва, грузин полифонияси, адиге, туркий халқларнинг эпик анъаналари ва бошқалар) фолклор контекстида ўрганган. Фраёнованинг асосий ва энг машҳур нашрларидан бири „Рус халқ мусиқаси антологияси“ (Москва, 2000, икки марта қайта нашр этилган). Антология ҳозирда ўқув қўлланмаси сифатида ҳам, фолклор ансамбллари учун куй ва матнлар тўплами сифатида ҳам фойдаланилмоқда.
Елена Ритмни ўрганишда халқ қўшиғидаги байтни мусиқа билан боғламасдан таҳлил қилиб бўлмайди, деб таъкидлаган[1]". Ўзининг таркибий қисмларига бўлинмайдиган метрик бирлик сифатида талқин қилади (шоирлар орасида одат бўлганидек[2]). Мусиқий ва шеърий ритм синтезини миллий композицион ижоднинг муҳим мулки деб билдган[3]. Смоленскда (2003) ва Москвада (2004) Михаил Глинканинг юбилейига бағишланган конференцияларда қатнашган.
Мусиқа фолклоридан ташқари чолғушунослик билан ҳам фаол шуғулланган. Шунингдек, шарқ чолғу асбоблари (танбур, шумер арфа ва лира, қадимги Миср арфа ва лавта, Бақтрия лавта) бўйича ихтисослашган.
СССР ва Россиянинг нуфузли маълумотнома нашрларида – Мусиқа энциклопедиясида (Трепак, Усул, Ҳора, Хоровод), МЕСда, замонавий „Мусиқа асбоблари“ энсиклопедияларида (2008) оғзаки анъана мусиқаси (фолклор ва чолғу асбоблари) бўйича бир қатор мақолалар муаллифи.) ва БРЕ (2004— 2018-йилларда нашр этилган).
Нашрлари
- Хрестоматия по русскому народному музикалному творчеству. М., 2000-йил. 2-нашр. М., 2010 (ББК 85. 92 °Ф 82). 3-нашр. М., 2012-йил (ИСБН 979-0-706378-74-9).
- нашрда анъанавий мусиқага оид мақолалар. : Мусиқий энсиклопедия. М., 1981-82. Т. 5-6
- нашрда анъанавий мусиқага оид мақолалар. : Мусиқий энсиклопедик луғат. М., 1990-йил.
- Мусиқий фолклор: минтақавий хусусиятлар // Буюк рус энциклопедияси. Кириш жилд „Россия“. М., 2004-йил
- нашрида анъанавий мусиқа ва мусиқий археологияга оид мақолалар. : Буюк рус энциклопедияси. Т. 1-21. М., 2005-13.
- М. И. Глинка ритмининг миллий хусусиятлари // Глинка ҳақида. Таваллудининг 200 йиллигига бағишланган мақолалар тўплами. М., 2005-йил (ИСБН 5-901951-18-2).
- Мусиқий археология бўйича қадимги сивилизациялар ва Ўрта асрлар Шарқининг мусиқа асбоблари тарихи. Иншо 1. Месопотамия мусиқа асбоблари // Мусиқа ва вақт. 2010-йил, № 11-12. 2011-йил, № 1-6; Иншо 2. Қадимги Миср мусиқа асбоблари // Ўша ерда. 2012-йил, № 1-5, 7-12.
- Ирена Лаврентиэва: мактаб йиллари // Ирене Владимировна Лаврентиэва – ҳамкасблар, дўстлар, талабалар. Мақолалар. Хотиралар. М., 2012-йил (ИСБН 978-5-89598-268-6).
Манбалар
- ↑ Гаспаров М. Л. Очерк истории русского стиха. М.,2002, с.278.
- ↑ У стиховедов этот стихотворний размер известен также как „колсовский пятисложник“. Ср. у А. Квятковского статю о пятидолнике, которий он определяэт как двухаксентную меру, в которой сочетаюця трёхдолник с двухдолником (Квятковский А. Поэтический словар. М., 1966, с.230).
- ↑ Подробно – в стате „Националниэ свойства ритмики М. И. Глинки“ (библиографическоэ описаниэ см. в Списке литератури).
Адабиётлар
- Семёнов А. Практическиэ рекомендации по работе в фолклорной экспедиции. Москва, 2010;
- Фраёнова О., Иванова-Дятлова А., Игнатова М. К 85-летию со дня рождения Е. М. Фраёновой // Музика и время. 2014. № 4.
- Фраёнова О. В. Ташкенцкий аспект // Ода Мерзляковке. 125 лет Академическому музикалному училищу при Московской государственной консерватории имени П. И. Чайковского. М., 2016. ИСБН 978-5-88697-268-9