Ziyosfera

Yelka chigali

Елка чигали — пастки тўртта бўйин нервларнинг олдинги шохи ва биринчи кўкрак нерви (C5, C6, C7, C8 ва Т1) томонидан ҳосил қилинган нервлар тармоғидир. Ушбу чигал орқа миядан, бўйиндаги c.cервиcоахилларй орқали, биринчи қовурға орқали қўлтиқ остига ўтади. У кўкрак, елка, билак ва қўлни афферент ва эфферент нерв толалари билан таъминлайди.

Мутахассислик Неврология

Тузилиши

Елка чигали бешта илдизга, учта магистралга, олтита бўлимга (учта олд ва учта орқа) ва бешта шохга бўлинади. Бешта „терминал“ шохчалар ва бошқа кўплаб „терминалдан олдинги“ ёки „латерал“ шохчалар, масалан, курак нерви, кўкрак қафаси нерви ва узун кўкрак нерви[1] бўлиб, улар чигални узунлиги бўйлаб турли нуқталарда қолдиради[2].

Илдизлари

Бешта илдиз умуртқа нервларнинг олдинги асосий тармоқларидир, улар бўйин мускулларига сегментал тармоқлар беради. Елка чигали беш хил даражада пайдо бўлади: C5, C6, C7, C8 ва Т1. C5 ва C6 юқори магистрални ўрнатиш учун бирлашади, C7 доимий равишда ўрта магистрални ҳосил қилади ва C8 ва Т1 пастки магистрални ҳосил қилиш учун бирлашади. Олдинги ва орқа тармоқлар эса мос равишда C4 ёки Т2 ни ўз ичига олади. Дорсал курак нерви юқори магистралдан[2] чиқади ва елка суягини орқага тортувчи ва пастга айлантирувчи ромбсимон мушакларни иннервация қилади. Курак ости нерви ҳам C5, ҳам C6 дан ҳосил бўлади ва иннервация қилади, бу нафас олиш пайтида биринчи қовурғаларни кўтаришни ҳам ўз ичига олади. Узун кўкрак нерви C5, C6 ва C7 дан ҳосил бўлади. Бу нерв тишсимон олдинги мушакни иннервация қилади, у елка суягини ён томонга тортади ва барча олдинга суриш ҳаракатларида асосий ҳаракатлантирувчи ҳисобланади.

Поялари

Ушбу илдизлар бирлашиб, пояларни ҳосил қилади:

  • „супериор“ ёки „уппер“ (C5-C6)
  • „миддле“ (C7)
  • „инфериор“ ёки „лоwер“ (C8, Т1)

Бўлимлари

Кейин ҳар бир магистрал олтита бўлиниш ҳосил қилиш учун иккига бўлинади:

  • юқори, ўрта ва пастки магистралларнинг олдинги бўлинмалари
  • юқори, ўрта ва пастки магистралларнинг орқа бўлинмалари
  • танани анатомик ҳолатда кузатганда, олдинги бўлинмалар орқа бўлинмаларга юзаки бўлади.

Тармоқлари

Кўпгина тармоқлар шнурлардан пайдо бўлади, лекин бир нечта тармоқлар тўғридан-тўғри олдинги тузилмалардан пайдо бўлади. Чапдаги бештаси „терминал шохлари“ деб ҳисобланади. Ушбу терминал шохлари мушак-тери нерви, ахиларй нерв, радиал нерв, медиал нерв ва билак нервларидир . Ён шнурдан чиқиб кетиши туфайли мушак-тери нерви ва медиал нерв яхши боғланган. Мушак-тери нерви ҳатто уларни янада боғлайдиган медиал нервга шохча юбориши кўрсатилган[1][3].

Фром Нерве Рооц[4] Мусcлес Cутанеоус
рооц дорсал сcапулар нерве C4, C5 рҳомбоид мусcлес анд леватор сcапулаэ -
рооц лонг тҳораcиc нерве C5, C6, C7 серратус антериор -
рооц бранч то пҳрениc нерве C3, C4,C5 Диапҳрагм -
уппер трунк нерве то тҳе субcлавиус C5, C6 субcлавиус мусcле -
уппер трунк супрасcапулар нерве C5, C6 супраспинатус анд инфраспинатус -
латерал cорд латерал пеcторал нерве C5, C6, C7 пеcторалис мажор анд пеcторалис минор (бй cоммуниcатинг wитҳ тҳе медиал пеcторал нерве) -
латерал cорд мусcулоcутанеоус нерве C5, C6, C7 cораcобрачиалис, брачиалис анд биcепс брачии Беcомес тҳе латерал cутанеоус нерве оф тҳе фореарм Иннерватес тҳе скин оф тҳе антеролатерал фореарм; элбоw жоинт.[2]
латерал cорд латерал роот оф тҳе медиан нерве C5,C6,C7 фибрес то тҳе медиан нерве

(сеэ белоw)

-
постериор cорд уппер субсcапулар нерве C5, C6 субсcапуларис (уппер парт) -
постериор cорд тҳораcодорсал нерве (миддле субсcапулар нерве) C6, C7, C8 латиссимус дорси -
постериор cорд лоwер субсcапулар нерве C5, C6 субсcапуларис (лоwер парт) анд терес мажор -
постериор cорд ахилларй нерве C5, C6 антериор бранч: делтоид анд а смалл ареа оф оверлйинг скин

постериор бранч: терес минор анд делтоид мусcлес 		постериор бранч беcомес супериор латерал cутанеоус нерве оф арм Иннерватес тҳе скин оф тҳе латерал шоулдер анд арм: шоулдер жоинт.[2]
постериор cорд радиал нерве C5, C6, C7, C8, Т1 триcепс брачии, супинатор, анcонеус, тҳе эхтенсор мусcлес оф тҳе фореарм, анд брачиорадиалис скин оф тҳе постериор арм ас тҳе постериор cутанеоус нерве оф тҳе арм. Алсо суперфиcиал бранч оф радиал нерве супплиэс баcк оф тҳе ҳанд, инcлудинг тҳе wеб оф скин бетwеэн тҳе тҳумб анд индех фингер.
медиал cорд медиал пеcторал нерве C8, Т1 пеcторалис мажор анд пеcторалис минор -
медиал cорд медиал роот оф тҳе медиан нерве C8, Т1 алл оф тҳе флехорс ин тҳе фореарм эхcепт флехор cарпи улнарис анд тҳат парт оф флехор дигиторум профундус тҳат супплиэс тҳе 2нд анд 3рд дигиц

1ст анд 2нд лумбриcал мусcлес. мусcлес оф тҳе тҳенар эминенcе бй а реcуррент тҳенар бранч

портионс оф ҳанд нот сервед бй улнар ор радиал, и.э скин оф тҳе палмар сиде оф тҳе тҳумб, тҳе индех анд миддле фингер, ҳалф тҳе ринг фингер, анд тҳе наил бед оф тҳесе фингерс
медиал cорд медиал cутанеоус нерве оф тҳе арм C8, Т1 - фронт анд медиал скин оф тҳе арм
медиал cорд медиал cутанеоус нерве оф тҳе фореарм C8, Т1 - медиал скин оф тҳе фореарм
медиал cорд улнар нерве C7, C8, Т1(C7 беcаусе ит супплиэс то тҳе Флехор cарпи улнарис) флехор cарпи улнарис, тҳе медиал тwо беллиэс оф флехор дигиторум профундус, тҳе интринсиc ҳанд мусcлес, эхcепт тҳе тҳенар мусcлес анд тҳе тwо латерал лумбриcалс оф тҳе ҳанд wҳич аре сервед бй тҳе медиан нерве тҳе скин оф тҳе медиал сиде оф тҳе ҳанд анд медиал оне анд а ҳалф фингерс он тҳе палмар сиде анд медиал тwо анд а ҳалф фингерс он тҳе дорсал сиде

Елка чигалиниФунксияси

Елка чигали қўлларнинг териси ва мушакларини нерв билан таъминлайди, иккита истисно бундан мустасно: трапезиус мушаклари (орқа мия ёрдамчи нерви томонидан таъминланади) ва қўлтиқ остига яқин жойлашган тери майдони (интерcостобрахиал нерв билан таъминланади). Елка чигали симпатик магистрал орқали чигал илдизларига қўшиладиган кулранг тармоқ коммуникантлар орқали боғланади.

Елка чигалининг терминал шохлари (мушак-тери н., қўлтиқ ости н., радиал н., медиана н. ва улнар н.) барчаси ўзига хос сезги, ҳаракатлантирувчи ва проприосептив функсияларга эга[5][6].

Терминал Бранч Сенсорй Иннерватион Мусcулар Иннерватион
мусcулоcутанеоус нерве Скин оф тҳе антеролатерал фореарм Брачиалис, биcепс брачии, cораcобрачиалис
ахилларй нерве Скин оф латерал портион оф тҳе шоулдер анд уппер арм Делтоид анд терес минор
радиал нерве Постериор аспеcт оф тҳе латерал фореарм анд wрист; постериор арм Триcепс брачии, брачиорадиалис, анcонеус, эхтенсор мусcлес оф тҳе постериор арм анд фореарм
медиан нерве Скин оф латерал 2/3рд оф ҳанд анд тҳе типс оф дигиц 1-4 Фореарм флехорс, тҳенар эминенcе, лумбриcалс оф тҳе ҳанд 1-2
улнар нерве Скин оф палм анд медиал сиде оф ҳанд анд дигиц 3-5 Ҳйпотҳенар эминенcе, соме фореарм флехорс, тҳумб аддуcтор, лумбриcалс 3-4, интероссеоус мусcлес

Клиник аҳамияти

Жароҳат

Бу мотоциклчининг полга бурчак остида тўқнашишининг симуляция қилинган мисолини кўрсатади, бу эса елка чигали нервларига зарар етказиши мумкин. Фотосуратда бош ва елканинг бир-биридан ажралиб туриши кўрсатилган, бу эса улар орасидаги нервлар чўзилиши ёки йиртилиши мумкин. Ҳимоя воситалари бўйиннинг ҳаддан ташқари чўзилишининг олдини олиш учун бошнинг қарама-қарши томонига қўшимча ёрдам бериш орқали асаб шикастланишининг олдини олишга ёрдам беради.

Елка чигалининг шикастланишлари қўлнинг турли қисмларининг ҳиссиётига ёки ҳаракатига таъсир қилиши мумкин. Шикастланиш елканинг пастга сурилиши ва бошнинг юқорига тортилиши натижасида юзага келиши мумкин, бу эса нервларни чўзади ёки йиртади. Нотўғри жойлашиш билан боғлиқ жароҳатлар одатда бошқа периферик нерв гуруҳларига эмас, балки елка чигали нервларига таъсир қилади[7][8]. Елка чигалини нервлари позицияга жуда сезгир бўлгани сабабли, бундай жароҳатларнинг олдини олишнинг жуда чекланган усуллари мавжуд. Елка чигалини жароҳатларининг энг кўп қурбонлари автоҳалокат қурбонлари ва янги туғилган чақалоқлардан иборат[9].

Шикастланишлар бўйин ёки ахилларнинг латерал бўйин минтақасига (орқа учбурчакка) чўзиш, касалликлар ва яралар сабаб бўлиши мумкин. Шикастланиш жойига қараб, белгилар ва аломатлар тўлиқ фалаждан беҳушликгача бўлиши мумкин. Беморнинг ҳаракатларни амалга ошириш қобилиятини синаб кўриш ва уни нормал томони билан таққослаш фалаж даражасини баҳолаш усули ҳисобланади. Елка чигалининг кенг тарқалган шикастланиши қаттиқ қўниш натижасида юзага келади, бу ерда елка бўйнидан кенг ажралади (масалан, мотоцикл ҳалокати ёки дарахтдан йиқилиш). Ушбу чўзилишлар чигалнинг юқори қисмларининг ёрилиши ёки умуртқа шнурнинг илдизларини олиб ташлаши мумкин. Янги туғилган чақалоқларда туғруқ вақтида бўйиннинг ҳаддан ташқари чўзилиши натижасида содир бўлганда, юқори бўйин чигали шикастланиши тез-тез учрайди. Тадқиқотлар янги туғилган чақалоқнинг вазни ва жароҳатлари ўртасидаги муносабатни кўрсатди, бироқ жароҳатни олдини олиш учун зарур бўлган туғиш сони кўпчилик туғилиш вазнидан юқори[10].

Юқори елка чигалининг шикастланиши учун делтасимон, икки бошли, елка ва елка-билак каби C5 ва C6 томонидан таъминланган мушакларда фалаж пайдо бўлади. Юқори оёқ-қўлнинг латерал томонида сезувчанлик йўқолиши ҳам бундай жароҳатлар билан тез-тез учрайди. Пастки елка чигалининг шикастланиши жуда кам учрайди, аммо туғруқ пайтида одам йиқилиб синдириш учун бирор нарсани ушлаганида ёки боланинг юқори оёқ-қўлини ҳаддан ташқари тортганда пайдо бўлиши мумкин. Бундай ҳолда, қўлнинг қисқа мушаклари таъсирланади ва тўлиқ мушт ҳолатини шакллантиришга қодир эмас[11].

Преганглионик ва постганглионик шикастланишни фарқлаш учун клиник текширув шифокордан қуйидаги фикрларни ёдда тутишни талаб қилади. Преганглионик шикастланишлар ўмров даражасидан юқори сезувчанликни йўқотиш, акс ҳолда сезилмайдиган қўлда оғриқ, ипсилатерал Ҳорнер синдроми ва тўғридан-тўғри илдизлардан келиб чиқадиган шохлар томонидан таъминланган мушакларнинг функсиясини йўқотиш, яъни курак қанотига олиб келадиган узун кўкрак нерви фалажига олиб келади.

Ўткир плехсус бранчиалис неврити — елка соҳасида кучли оғриқ пайдо бўлиши билан тавсифланган неврологик касаллик. Бундан ташқари, шнурларнинг сиқилиши қўлда тарқаладиган оғриқ, уйқусизлик, парестезия, эритема ва қўлларнинг заифлигига олиб келиши мумкин.

Спорт жароҳатлари

Контактли спорт турларида, хусусан, Америка футболи спортида кенг тарқалган спорт жароҳати „стингер“ деб аталади. Спортчи бу жароҳатни елка эксенел сиқилиш, флексиён ёки нерв илдизлари ёки елка чигалининг терминал шохларини кенгайтиришга олиб келиши мумкин бўлган тўқнашувда олиши мумкин[12]. Америка Қўшма Штатлари Ҳарбий Академиясида футболчилар ўртасида ўтказилган тадқиқотда, тадқиқотчилар жароҳатланишнинг энг кенг тарқалган механизми „ёстиқни елка суяги билан юқори медиал курак ўртасида қўзғалмас елка чигалининг сиқилиши“ эканлигини аниқладилар[13]. Бунинг натижаси бўйин соҳасидан бармоқ учларигача тарқаладиган „ёниш“ ёки „қичитувчи“ оғриқдир. Гарчи бу жароҳат фақат вақтинчалик ҳис-туйғуларга сабаб бўлса-да, баъзи ҳолларда сурункали белгиларга олиб келиши мумкин.

Пенетран яралар

Кўпгина пенетрацион яралар дарҳол даволанишни талаб қилади ва уларни тузатиш осон эмас. Мисол учун, елка чигалига чуқур пичоқ жароҳати нервни шикастлаши ёки кесиши мумкин.

Туғилиш пайтида шикастланишлар

Елка чигалининг шикастланиши янги туғилган чақалоқларни туғиш пайтида пайдо бўлиши мумкин, агар бош туғилгандан кейин чақалоқнинг олдинги елкаси манипуляциясиз ёнбош симфиздан пастга ўтолмайди. Ушбу манипуляция чақалоқнинг элкасининг чўзилишига олиб келиши мумкин, бу эса унга даражада зарар этказиши мумкин[14]. Ушбу турдаги жароҳатлар елкама дистоси деб аталади. Елка дистосияси акушерлик елка чигали фалажига (ОБПП) олиб келиши мумкин, бу унинг ҳақиқий шикастланиши. Қўшма Штатларда ОБПП билан касалланиш 1000 туғилган чақалоққа 1,5%ни ташкил қилади, Буюк Британия ва Ирландия Республикасида эса пастроқ (1000 туғилган чақалоққа 0,42)[15]. ОБПП учун маълум хавф омиллари мавжуд бўлмаса-да, агар янги туғилган чақалоқда Елка дистосияси бўлса, бу уларнинг ОБПП хавфини 100 баравар оширади. Нервларнинг шикастланиши туғилиш вазнига боғлиқ бўлиб, каттароқ янги туғилган чақалоқлар шикастланишга кўпроқ мойил бўлади, аммо бу туғиш усуллари билан ҳам боғлиқ. Тирик туғилиш пайтида олдини олиш жуда қийин бўлса-да, шифокорлар боланинг шикастланиш эҳтимолини камайтириш учун аниқ ва юмшоқ ҳаракатлар билан янги туғилган чақалоқни туғишлари керак[16].

Шишлар

Елка чигалида пайдо бўлиши мумкин бўлган ўсмалар счwанномалар, нейрофибромалар ва малигн периферик нерв қобиғининг ўсмаларидир .

Тасвирлаш

Елка чигалини тасвирлаш 1,5 Т ёки ундан юқори магнит қувватли МРИ сканери ёрдамида самарали амалга оширилиши мумкин. Елка чигалини оддий рентгенография билан баҳолаш мумкин эмас, КТ ва ултратовуш сканерлаш чигалларни маълум даражада кўринишини бошқариши мумкин; шунинг учун МРИ кўп текислик қобилияти ва қўшни томирлар ўртасидаги тўқималари фарқи туфайли бошқа кўриш усулларидан кўра елка чигалини тасвирлашда афзаллик берилади. Одатда, Т1 WИ ва Т2 WИ тасвирлари тасвирлаш учун турли текисликларда қўлланади; аммо анатомияни кўпроқ баҳолаш учун қўшимча маълумот тўплаш учун асосий кетма-кетликларга қўшимча равишда МР Мелолограпҳй, Фиэста 3Д ва Т2 куби каби янги кетма-кетликлар ҳам қўлланади.

Анестезияда

Қўшимча расмлар

  • Yelka chigali yelka arteriyani o'rab oladi.
    Елка чигали елка артерияни о'раб олади.
  • Qo'ltiq osti chuqurchasidagi o'ng yelka chigalining kurak nervlari.
    Қо'лтиқ ости чуқурчасидаги о'нг елка чигалининг курак нервлари.
  • Yelka chigalining tashqi (distal) qismi.
    Елка чигалининг ташқи (дистал) қисми.
  • Yelka chigali
    Елка чигали
  • Yelka chigalining shoxlarini ko'rsatadigan aql xaritasi
    Елка чигалининг шохларини ко'рсатадиган ақл харитаси
  • Orqa miya.Yelka chigali. Bosh miya. Pastki ko'rinish va tarmoqlanishi.
    Орқа мия.Елка чигали. Бош мия. Пастки ко'риниш ва тармоқланиши.
  • Har bir nerv ildizining shoxlarga qo'shgan hissasini tasvirlash uchun ranglar yordamida yelka chigali diagrammasi.
    Ҳар бир нерв илдизининг шохларга қо'шган ҳиссасини тасвирлаш учун ранглар ёрдамида елка чигали диаграммаси.
  • Yelka chigali, shu jumladan C5-T1 ventral asosiy shoxining barcha tarmoqlari.
    Елка чигали, шу жумладан C5-Т1 вентрал асосий шохининг барча тармоқлари.
  • Orqa miya nervining aralash tolalari
    Орқа мия нервининг аралаш толалари

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Каwаи, Ҳ. Брачиал Плехус Палсй. Сингапоре: Wорлд Сcиэнтифиc, 2000 — 6, 20-бет. ИСБН 9810231393. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Саладин, Кеннетҳ. Анатомй анд Пҳйсиологй, 7, Неw Ёрк: МcГраw Ҳилл, 2015 — 489–491-бет. ИСБН 9789814646437. 
  3. ↑ Гоэл, Шиви; Рустаги, СМ; Кумар, А; Меҳта, В; Сури, РК (Мар 13, 2014). „Мултипле унилатерал вариатионс ин медиал анд латерал cордс оф брачиал плехус анд тҳеир бранчес“. Анатомй & Cелл Биологй. 47-жилд, № 1. 77–80-бет. дои:10.5115/аcб.2014.47.1.77. ПМC 3968270. ПМИД 24693486.
  4. ↑ Мооре, К.Л.. Эссентиал Cлиниcал Анатомй, 3рд, Балтиморе: Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2007 — 430–1-бет. ИСБН 978-0-7817-6274-8. 
  5. ↑ Саладин, Кеннетҳ. Анатомй анд Пҳйсиологй: Тҳе Унитй оф Форм анд Фунcтион. Неw Ёрк, НЙ: МcГраw-Ҳилл, 2007 — 491-бет. ИСБН 9789814646437. 
  6. ↑ „Ахилларй Брачиал Плехус Блоcк“. www.нйсора.cом. Неw Ёрк Счоол оф Регионал Анестҳесиа (2013-йил 20-сентябр). 2017-йил 12-июлда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ Cоопер, ДЕ; Женкинс, РС; Бреадй, Л; Роcкwоод Жр, CА (1988). „Тҳе превентион оф инжуриэс оф тҳе брачиал плехус сеcондарй то малпоситион оф тҳе патиэнт дуринг сургерй“. Cлиниcал Ортҳопаэдиcс анд Релатед Ресеарч. № 228. 33–41-бет. дои:10.1097/00003086-198803000-00005. ПМИД 3342585.
  8. ↑ Жеясеэлан, Л.; Сингҳ, В. К.; Гҳош, С.; Синиси, М.; Фох, М. (2013). „Иатропатҳиc брачиал плехус инжурй: А cомплиcатион оф делаед фихатион оф cлавиcле фраcтурес“. Тҳе Боне & Жоинт Жоурнал. 95-Б-жилд, № 1. 106–10-бет. дои:10.1302/0301-620Х.95Б1.29625. ПМИД 23307682.
  9. ↑ Мидҳа, Ражив (1997). „Эпидемиологй оф Брачиал Плехус Инжуриэс ин а Мултитраума Популатион“. Неуросургерй. 40-жилд, № 6. 1182–8, дисcуссион 1188–9-бет. дои:10.1097/00006123-199706000-00014. ПМИД 9179891.
  10. ↑ Эcкер, Жеффрей Л.; Греэнберг, Жамес А.; Норwитз, Эррол Р.; Надел, Аллан С.; Репке, Жоҳн Т. (1997). „Биртҳ Wеигҳт ас а Предиcтор оф Брачиал Плехус Инжурй“. Обстетриcс & Гйнеcологй. 89-жилд, № 5. 643–47-бет. дои:10.1016/С0029-7844(97)00007-0. ПМИД 9166293.
  11. ↑ Мооре, Кеитҳ. Cлиниcаллй Ориэнтед Анатомй. Пҳиладелпҳиа: Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2006 — 778–81-бет. ИСБН 0-7817-3639-0. 
  12. ↑ Элиас, Илан. „Реcуррент бурнер сйндроме дуэ то пресумед cервиcал спине остеобластома ин а cоллисион спорт атҳлете - а cасе репорт“. ПМИД 17553154. Қаралди: 2015-02-06. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  13. ↑ Cуннане, М (2011). „А ретроспеcтиве студй лоокинг ат тҳе инcиденcе оф 'стингер' инжуриэс ин профессионал ругбй унион плаерс“. Бритиш Жоурнал оф Спорц Медиcине. 45-жилд, № 15. А19-бет. дои:10.1136/бжспорц-2011-090606.60. Қаралди: 2015-02-12.
  14. ↑ „Брачиал Плехус Инжуриэс Информатион Паге: Натионал Институте оф Неурологиcал Дисордерс анд Строке (НИНДС)“. www.ниндс.ниҳ.гов. 2016-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-ноябр.
  15. ↑ Доумоучцис, Стергиос К.; Арулкумаран, Сабаратнам (2009-09-01). „Аре алл брачиал плехус инжуриэс cаусед бй шоулдер дйстоcиа?“. Обстетриcал & Гйнеcологиcал Сурвей. 64-жилд, № 9. 615–623-бет. дои:10.1097/ОГХ.0б013э3181б27а3а. ИССН 1533-9866. ПМИД 19691859.
  16. ↑ ҳттпс://эн.wикипедиа.орг/w/индех.пҳп?титле=Брачиал_плехус&аcтион=эдит&сеcтион=1/бел чигали,19.01.2023

Библиография

  • Саладин, Кеннетҳ. Анатомй анд Пҳйсиологй, 7тҳ, МcГраw-Ҳилл Эдуcатион, 2014 — 491-бет. 
  • Кишнер. „Брачиал Плехус Анатомй“. Медсcапе. WебМД. Қаралди: 2015-йил 29-ноябр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yelka_chigali" dan olindi