Енгил атлетика — спортнинг энг оммавий турларидан бири; турли масофаларга югуриш, спортча юриш, баландликка сакраш, узунликка, уч ҳатлаб сакраш, лангарчўп билан сакраш, найза улоқтириш, лаппак, босқон, ядро ирғитиш, кўпкураш (ўнкураш, еттикураш) машқларини ўз ичига олади. Енгил атлетикада 50 дан зиёд машқ бор, улардан 48 таси Олимпиада ўйинлари дастурига киритилган (2000-йилги Сидней Олимпиадасида эркаклар Енгил атлетиканинг 23, аёллар 20 турида мусобақалашишди). Бундан ташқари, Енгил атлетика замонавий бешкураш ва триатлон спорт турларининг бир машқини ташкил этади, барча спорт турларининг машгулот, таълим муассасаларининг ўқув, ҳарбий-тайёргарлик, саломатлик машқлари, ўқувчи-ёшларнинг „Алпомиш“ ва „Барчиной“ спорт синовлари дастуридан жой олган. Гомернинг „Илиада“, Ибн Синонинг „Тиб қонунлари“ ва бошқа китобларда Енгил атлетика машқларига оид маълумотлар учрайди. Қадимий Олимпиада ўйинларида (мил. ав. 776-йилдан мил.авв. 394-йилгача) асосан Енгил атлетика бўйича мусобақалар уюштирилган. Замонавий Енгил атлетиканинг ривожланишида ХИХ асрда Англияда (1837-йилдан) мусобақалар, Афинада (1859-йилдан) умумгрек ўйинлари ўтказилиши ва олимпиада тикланиши (1896-йилдан)нинг аҳамияти катта бўлди. 1912-йилда Халқаро ҳаваскор енгил атлетика федерацияси (ИААФ) тузилган, унга 200 мамлакат аъзо (2001-йил; Ўзбекистон Енгил атлетика федерацияси 1993-йилдан аъзо). ИААФ 1977-йилдан жаҳон кубоги (ҳозирги кунда Гран-при мусобақалари), 1983-йилдан жаҳон биринчилиги мусобақаларини ўтказиб келади. Ўзбекистонда Енгил атлетикага қизиқиш 1885-йилда Марғилонда шу турга мослаштирилган ўйингоҳ барпо этилгандан кейин кучайди. Тошкентда 1902-йилдан Енгил атлетика мусобақалари, 1919-йилдан мамлакат биринчиликлари, 1927-йилдан спартакиада ўтказила бошлаган. Ўзбекистонда 135 мингдан зиёд киши 140 дан ортиқ мураббий қўл остида Енгил атлетика билан шуғулланади, мураббийлардан 3 нафари Ўзбекистонда хизмат кўрсатган спортчи, 10 нафари Ўзбекистонда хизмат кўрсатган спорт устози унвонига эга (2001). Ўзбекистонлик Енгил атлетикачилар 1952-йилдан Олимпиада ўйинларида қатнашади. Олимпиадаларда Марина Шмонина (4х100 м га эстафетали югуриш, 1992) олтин, Родион Гатаулин (лангарчўп билан сакраш, 1988) кумуш медални қўлга киритган, Рамил Ғаниев (ўнкураш, 1996) 8-ўринни эгаллаган. Олег Ряховский (уч хатлаб сакраш), Роза Бабич (200 м га тўсиқлар оша югуриш) ва Татяна Бирюлина (найза улоқтириш) жаҳон рекордини янгилаган. Ашур Нормуродов (узоқ масофага югуриш) уч марта собиқ Иттифоқ чемпиони бўлган (1967— 69). Осиё ўйинларида 1994-йилда Светлана Мункова (баландликка сакраш), Рамил Ғаниев (ўнкураш), Оксана Яригина (найза улоқтириш), 1998-йилда Олег Веретелников (ўнкураш), Сергей Войнов (найза улоқтириш) олтин медал билан тақдирланган Енгил атлетика АҚСҲ, Буюк Британия, Германия, Куба, Хитой каби мамлакатларда яхши ривожланган[1].

Машғулотлар

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил