Yeni-Kale sahifasining manbasini koʻrish

{{Bino bilgiqutisi
| nomi                = Qalʼa
| asl_nomi            = Єні-Кале
| asl_nomi_til        = Ukraina
| logo =
| logo_size =
| logo_alt =
| logo_caption =
| tasvir = Yeni-Kale fortress, Kerch.jpg
| eni =
| tasvir_alt = <!-- yoki |alt= -->
| izoh = Yeni-Kale minorasi
| map_type = 
| map_alt =
| map_dot_mark =
| map_dot_label = 
| relief =
| map_caption = 
| map_size =
| coordinates = {{coord|45|20|57|N|36|36|17|E|region:UA_type:landmark|display=inline,title}}
| eski_nomlari =
| muqobil_nomlari =
| etmologiya =
| maqom =
| boshlangan = 
| tugagan = 1706-yil
| buzilgan_sana =
| turi = Mehmonlar uchun diqqatga sazovor joy
| tasnif =
| joylashuvi = [[Qrim]], [[Rossiya]]
| manzil =
| shahar = [[Kerch]]
| mamlakat = 
| narx =
| ren_cost =
| mijoz =
| egasi =
| filial =
| balandligi =
| tip =
| antenna_shpil =
| tom =
| eng_yuqori_qavati =
| rasadxona =
| diameter =
| aylana_uzunligi =
| vazni =
| boshqa_oʻlchamlar =
| material =
| qavatlar_soni =
| binoning_ichki_maydoni =
| liftlar_soni =
| yerlar =
| meʼmor = 
| architecture_firm =
| quruvchi =
| muhandis = Goloppo
| boshqa_dizaynerlar =
| main_contractor =
| mukofotlar =
| vebsayt = 
| modul =
| manbalar =
| havolalar =
}}

'''Yeni-Kale''' (ukraincha: Єnі-Kale; ruscha: Yenikale; turkcha: Yenikale; qrim tatarcha: Yeñi Qale deb ham yoziladi) — [[Kerch|Kerch shahridagi]] [[Kerch bo‘g‘ozi]] qirg‘og‘idagi qal’a.

== Tarixi ==
Qadimgi davrda bu hududda qadimgi yunon shahri [[Myrmēkion]] joylashgan boʻlib, bu yerdan koʻplab qadimiy ashyolar topilgan<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0064%3Aalphabetic+letter%3DM%3Aentry+group%3D15%3Aentry%3Dmyrmecium-geo Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), Myrmecium]</ref><ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0239:book=7:chapter=4&highlight=myrmecium#note-link24 Strabo, Geography, note 24]</ref>.

Yeni-Kale 1699-1706-yillarda [[Usmonli turklar]] tarkibidagi [[Qrim xonligi|Qrim xonligiga]] tegishli boʻlgan [[Kerch yarim oroli|Kerch yarim orolida]] barpo etilgan. Yenikale nomi turkcha „Yangi qal’a“ maʼnosini anglatadi (yeni – yangi, kale – qal’a). Qal’a qurilishi [[Islom|Islomga]] kirgan italiyalik Goloppo rahbarligida barpo etilgan. Qurilish jarayonida bir nechta [[Fransuzlar|fransuz]] muhandislari ham ishtirok etgan<ref>[http://info.crimea-portal.gov.ua/infocrimea/represent?menuid=63&docid=88&lang=ru „Krepost Yenikale“, Tematicheskiy sayt Krim]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

Yangi-Qal’a kuchli [[Zambarak|zambaraklar]] bilan qurollangan boʻlib, [[Kerch bo‘g‘ozi]] qirgʻogʻida muhim strategik ahamiyatga ega edi. Qal’a 25 000 kvadrat metr maydonni egallagan boʻlib, unda ikkita oʻq-dori ombori, qurol-yarogʻ ombori, suv havzasi, turar-joy binolari, hammom va masjid mavjud edi. Yangi-Qal’ada taxminan 800 nafar turk va 300 nafar qrim-tatar askarlari joylashtirilgan edi. Qal’aning zaif tomoni hududda ichimlik suvining yetishmasligi boʻlib, shu sababli qal’adan bir necha kilometr uzoqlikda joylashgan buloqdan suv olib kelish uchun yerosti suv quvuri qurilgan edi. Shuningdek, Yeni-Kale [[Posho|poshoning]] qarorgohi vazifasini ham bajargan.

1768-1774-yillardagi Rus-turk urushi davrida [[Rossiya imperiyasi|Rossiya]] qoʻshini 1771-yil yozida [[Qrim|Qrimga]] bostirib kirdi. [[Usmonli turklar|Usmonli turklar imperiyasidan]] qoʻshimcha kuchlar oldinroq yetib kelgan boʻlsa-da, turklar Yeni-Kaleni tashlab ketishga qaror qiladi. General Nikolay Borzov boshchiligidagi rus harbiy boʻlinmalari 1771-yil 21-iyun kuni qal’aga kirib bordilar<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=„Krepost Yeni-Kale“, www.kerch.com.ua |url=http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=955 |qaralgan sana=2024-11-17 |arxivsana=2011-09-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110927020625/http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=955 }}</ref>. Yeni-Kale qoʻmondoni boʻlgan Abaza Muhammad [[Posho]] [[Sinop|Sinopga]] qochib ketdi va sulton uni harbiy muvaffaqiyatsizliklari uchun oʻlim jazosiga hukm qilgan.

1774-yildagi [[Kyuchyuk-Kaynarja sulhi]] natijasida [[Kerch]] va Yeni-Kale qal’asi [[Rossiya imperiyasi|Rossiyaga]] topshirildi. Qal’a keyinchalik Tavriya guberniyasining Kerch-Yenikale shahar maʼmuriyati tarkibiga kirdi.

XIX asrda qal’a ruslar tomonidan harbiy shifoxona sifatida foydalanilgan. 1880-yillardan boshlab Yeni-Kale butunlay tashlandiq holatga kelib qolgan.

Bugungi kunda Yeni-Kale vayronalariga sayyohlar tez-tez tashrif buyurishadi. Kerchning qoʻshni tumani ham Yeni-Kale deb nomlanadi.

== Galeriya ==
<gallery widths="180" heights="120">
Fayl:Yenikale_fortress_in_Kerch.jpg|[[Qrim|Qrimning]] [[Kerch|Kerch shahrida]] joylashgan Yenikale qal’asi, [[Ukraina]]
Fayl:Eni_Kale.jpg|Yeni-Kalening janubiy darvozasi
Fayl:Kerch_Enikale_Upper.sea.jpg|Yeni-Kalening shimoliy devori
Fayl:Kerch_Enikale_Sea.sea.jpg|Yeni-Kalening qirgʻoq tomoni
Fayl:Крепость Ени Кале в Керчи.jpg|Turk qal’asi
Fayl:Yenikale_Eastern_Gate.jpg|Yeni-Kalening gʻarbiy darvozasi
</gallery>

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

== Havolalar ==

* [http://www.ukraine.com/castles/yenikale-fortress/ Yenikale qal’asi, Ukraina qalalari]


[[Turkum:Qrim xonligi]]
[[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]]