Yerning sideral davri

Ер ўз ўқи атрофида ҳар 24 соатда бир марта айланади ва қуёш осмонда айланади. Ҳафтанинг кунлари қуёшнинг осмондаги энг баланд нуқтасига қайтиш вақти ёки тонгдан пешингача бўлган вақт билан тавсифланади. Бу астрономлар томонидан қуёш куни деб аталади. Қуёшнинг осмон атрофида битта айланишини бажариш вақти ва бизнинг дунёмизнинг бир айланишини бажариш вақти, бошқа томондан, бир хил эмас. Агар сиз бутун умрингизни Ернинг 24 соат ичида айланишига ишониб ўтказган бўлсангиз, сизни катта зарба кутмоқда.

Сайёра ўз ўқи атрофида бир марта айланиш учун зарур бўлган вақт ичида ўз орбитаси бўйлаб тахминан 2,5 миллион километр масофани босиб ўтади. Қуёш айланиш охирида осмоннинг бир қисмида кўринмайди, чунки Ер силжиган. Қуёшга қайтиш учун Ер яна тўрт дақиқа айланиши керак.

Қуёш куни, бошқача қилиб айтганда, Ернинг бир марта айланиши учун керак бўлган вақт, кейин эса бир оз. Юлдузли кун — бу бир айланишни бажариш учун кетадиган вақт, бу 23 соат 56 дақиқа ва 4,1 сония.

Ҳар бир юлдуз куни юлдузлар ушбу схемада бир вақтнинг ўзида осмонда бир хил ҳолатда пайдо бўлади. Баҳорги тенгкунлик — қуёш шимолий ярим шарда баҳорнинг биринчи дақиқасида атмосферада ўтирганда — юлдуз пешин вақтида тўғридан-тўғри тепадан ўтади. Ҳар кеча юлдузлар ва қуёш кунлари ўртасидаги тўрт дақиқалик фарқни кўриш учун юлдузларнинг тўрт дақиқа олдин кўтарилишини томоша қилинг. Агар Вега бугун кечқурун соат 21:00 да кўтарилган бўлса, кейинги кеча 20:56 да кўтарилади ва ундан кейинги кеча 20:52 ва ҳоказо. Ер қуёш атрофида айланаётганда биз ҳар бир юлдузни эрта ва эрта кўрамиз.

Қуёш куни ва юлдуз куни ўртасидаги номутаносиблик кўп ҳолатларда, масалан, Ерда жуда кам. Бироқ, бизнинг қуёш системамизда бир нечта муҳим истиснолар мавжуд.

Меркурий ёруғлик тезлигининг учдан икки қисми билан айланади, юлдуз куни 58 Ер куни ва орбитал даври 88 Ер куни. Юлдузли кун Меркурийнинг орбитал айланишининг жуда кичик қисми бўлгани сабабли, аҳоли бир тушдан иккинчисига қадар тахминан 170 Ер куни кутиши керак.

Бироқ, бу Меркурийда қуёш куни бир йилдан кўпроқ эканлигини англатади!

Меркурий йили Меркурий қуёш кунининг ярмига тенг. Тасаввур қилинг-а, ярим тунда янги йил қўнғироғи қўнғироқ қилинг, сўнгра тушда кейинги Янги йил кечасига тайёргарлик кўринг!

Венера сайёраси ташқарида жойлашган. У қуёшни ўз ўқи бўйлаб айланишдан тезроқ айланади, бир айланишни якунлаш учун 243 Ер куни билан солиштирганда 225 Ер куни орбитаси бор. Шунинг учун Венера Қуёш тизимидаги энг секин айланадиган сайёрадир. Венера сайёраси ўз экваторида соатига 6 км тезликда айланмоқда, Ер экватори эса соатига 1700 км тезликда айланмоқда.

Венера эса буни орқага айланиш орқали амалга оширади. Маҳаллий Венераликлар, агар Венерадаги бўғувчи булут қатлами бузилиб қолса, ғарбда қуёш чиқишини ва шарқда ботишини томоша қилишди.

Венера Қуёш тизимидаги ягона сайёра бўлиб, унинг орқага айланиши туфайли юлдуз куни қуёш кунидан узунроқдир. Ер бир марта айланишини тугатмасданоқ, қуёш осмондаги энг баланд нуқтасига тушади.

Буларнинг барчаси жамланганда, Венерада 117 Ер куни давом этадиган қуёш куни бор. Бошқача қилиб айтганда, Венера йилида қуёш фақат икки марта чиқади.