Yertoshsoy
Ертошсой – Тошкент вилояти Оҳангарон туманидаги сой, Оҳангарон дарёсининг ўнг ирмоғи. Чатқол тизмасидаги Одамтош довонининг жанубий ён бағридан бошланади. Ертошсойнинг 60 дан зиёд ирмоғи бор, энг йирик ирмоғи Қизилчасойдир. Уз. 17 км, ҳавзасининг майдон 151 км2. Ертошсой асосан қор, ёмғир ва булоқ сувларидан тўйинади. Ўртача кўп йиллик сув сарфи 3 м3/сек, сувининг асосий қисми (65—70%) март—июн ойларида оқиб ўтади. Баъзан сел тошқинлари бўлиб, сув сарфи 65 м3/сек гача етади (1953.18.5). Сой бўйида Ертошсой қишлоғи жойлашган[1].
| Ертошсой | |
|---|---|
 Ертошсой қишлоғи олдидаги сой | |
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 17 |
| Ҳавзаси | Оҳангарон дарёси/Сирдарё/ Кичик Орол денгизи/Катта Орол денгизи |
| Сув сарфи | 3 м³/с |
| Сув оқими | |
| Бошланиши | |
| · Бошланиш жойи | Чатқол тизмаси, Одамтош довони жанубида |
| Қуйилиши | Оҳангарон дарёси |
| · Қуйилиш жойи | Аҳмадобод қишлоғи |
| · Баландлиги | 1 200 м |
| Жойлашуви | |
| Давлат | Ўзбекистон |
| Минтақа | Тошкент вилояти |
| Туман | Оҳангарон тумани |
Умумий тавсифи
Ертошсой – Оҳангароннинг энг катта ва энг баланд икки ирмоғидан бири (Арашонсой билан биргаликда)[1]. Дарёнинг узунлиги 17 км, ҳавзасининг майдони 151 км². Сой асосан қор, ёмғир ва булоқ сувларидан тўйинади. Ўртача кўп йиллик сув сарфи 3 м³ / с ни ташкил қилади, оқимнинг катта қисми (65-70%) мартдан июнгача бўлган даврга тўғри келади. Баъзан сой ўзанида сув оқими 65 м³ / с гача кўтарилганда сел оқими кузатилади (1953-йил 18-май)[1].
Ертошсой ҳавзасида Қизилсой типидаги гранитойидлар кенг ривожланган – йирик донали, одатда порфирсимон кулранг ва пушти рангдаги жинслар[2].
Сой оқими
Ертошсой Чатқол тизмасидан пастга оқиб оқиб, Одамтош довони жанубида ҳосил бўлади[1]. Деярли бутун узунлиги бўйлаб дарё жануби-шарқий йўналишда оқиб ўтади, фақат кичик эгилишларга эга, аммо жанубий ёнбағирнинг пастки оқимига қараб жануби-шарқий йўналишга тушиб олади[3].
Тошлоқти трактидан ўтиб, Ертошсой қишлоғига келади, қишлоқдаги аҳоли турар жойлари сой қирғоқлари бўйлаб деярли сойнинг қуйилиш жойига қадар чўзилган[1][3]. Бу ерда кечув бор. Қизилчасойнинг қўшилган жойидан Ертошсой бўйлаб йўл ўтади. Қуйи оқимида тошлар дарё ўзанининг қисмлари бўйлаб чўзилган[3].
Сой қуйилиш жойигача Тошкент – Андижон – Ўш – Қашқар (А-373) халқаро автомобил йўли билан кесишади, ушбу кесишмаларда темир-бетон кўприк қурилган. Магистрал автомобил йўли билан кесишмада, Аҳмадобод қишлоғи ҳудудида Ертошсой тахминан 1200 м баландликда ўнгдан Оҳангаронга қуйилади[3].
Ертошсой ГЕС
2010-йил октябр ойида Ертошсойда кичик ГЕС (КГЕС) қуриш тўғрисида қарор қабул қилинди. Режага кўра, умумий қиймати 8,8 миллион доллар бўлган лойиҳа Ўзбекистон Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг электр энергия генерация қилишдан тушган даромади ҳисобидан молиялаштирилган. Қурилиш учун 540 кун ажратилган.
2012-йил июн ойида Ертошсой ГЕСи қурилиши якунлангани хабар қилинган эди. 2,2 МВт қувватга эга стансия йилига 13,5 миллион кВт/соатгача электр энергияси ишлаб чиқариш қувватига эга. Қурилиш жараёнида Ўзбекистон учун янги усул бўлиб, юқори босимли таъминот йўлини (узунлиги 3,2 км) ташкил қилди[4].
Ертошсой КГЕС деривация типида қурилган биринчи стансия бўлиб, энергия режимида ишлайди, яъни бутун йил давомида электр энергияси ишлаб чиқаради[5].
МГЕС 2013-йилда ишга туширилган[5].
Ертошсойнинг ирмоқлари
Ертошсойнинг 60 дан зиёд ирмоғи бор. Энг йирик ирмоғи Қизилча[1], муҳим ирмоқлари ҳам Теракли, Зигрек, Толисой (барчаси чапда)[3].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Каждан А. Б. Об интрузивных фазах верхнепалеозойских гранитоидов центральной части Чаткальского хребта // Доклады Академии наук СССР. — Издательство Академии наук СССР. — Т. 100, № 1. — С. 337.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Чуб В. Е.. Изменение климата и его влияние на гидрометеорологические процессы, агроклиматические и водные ресурсы Республики Узбекистан. Ташкент: «ВОРИС НАСҲРИЙОТ» МЧЖ, 2007. ИСБН 978-9943-304-23-9.
- ↑ „В Узбекистане завершается строительство малой ГЭС Эрташсай“. Стройка.уз (2012-йил 18-июн). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-апрел.
- ↑ 5,0 5,1 „ЭРТАШСАЙСКАЯ МГЭС“. гидропроэкт.уз. Гидропроэкт АЖ. Қаралди: 22-ноябр 2023-йил.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |