Yesen Topoyev
Есен Толенович Топоев (қирғизча: Эсен Толенович Топоев) - қирғиз генерали ва Қирғизистон собиқ мудофаа вазири[1][2].
| Есен Топоев | |
|---|---|
| Таваллуди |
1952-йил 28-феврал Боткен Қирғизистон ССР |
| Фуқаролиги |
 СССР  Қирғизистон |
| Хизматдаги йиллари |
СССР 1969-1992  Россия 1992-1995 Қирғизистон 1995-2005 |
| Унвони | Қирғизистон армия генерали |
| Лавозими | Қирғизистон мудофаа вазири |
| Жанг/уруш | Боткен воқеалари |
| Мукофотлари |
      |
| Истеъфода | 2005-йил |
Фаолияти
Совет Армиясидаги хизмати
1952-йил 28-февралда Қизилқия шаҳрида туғилган. 1969-йилда Совет Армияси сафига борган. Тошкент олий умумқўшин қўмондонлик билим юртида таҳсил олиб, уни 1973-йилда тугатади. Есен Топоев кейин зудлик билан Венгрия Халқ Республикасига юборилади. У ерда жанубий кучлар гуруҳида моторли милтиқ отрядига қўмондонлик қилган. Уч йилдан сўнг, Россия жанубидаги Шимолий Кавказ ҳарбий округида полк командири сифатида хизматга чақирилади. 1985-йилда Фрунзе номидаги ҳарбий академияни (ҳозирги Россия Федерацияси Қуролли кучларининг умумий ҳарбий академияси) тамомлаган. Шундан бери Совет Иттифоқи тарқагунга қадар Россиянинг шарқий қисмидаги турли бўлинмаларда, шу жумладан Благовешченскдаги милтиқ бўлинмасида хизмат қилган.
Россиядаги фаолияти
1990-йилларнинг боши ва ўрталарида Есен Топоев Россия Қуролли Кучларида офицер бўлиб, шу вақт ичида ҳам ўқишни давом эттирган. 1992—1993-йилларда Узоқ Шарқ ҳарбий округидаги 8-моторли отишмалар дивизияси командир ўринбосари бўлган. Россия Қуролли Кучлари Бош штабининг Ҳарбий академиясини тамомлаган.
Қирғизистонга қайтиши
1995-йилда қайтиб келиб, дарҳол Қирғизистон Республикаси Қуролли Кучлари Бош штаби бошлиғи бўлади. Бу лавозимда 1999-йилгача фаолият кўрсатган. У ишдан бўшатилган йил, қисқа муддатга Давлат хавфсизлик хизмати раҳбари ва бир вақтнинг ўзида Қирғизистон Хавфсизлик кенгаши котиби лавозимларида ишлайди. Боткен можароси бошланганидан кўп ўтмай, уруш зонасига юборилади. 1999-йил 29-августда генерал Мирзакан Субанов ўрнига ўша пайтда генерал-маёр Топоев Мудофаа вазири этиб тайинланган[3]. Унинг тайинланиши натижасида операциянинг кейинги босқичларида барча ҳарбий ҳаракатларга раҳбарлик қилган[4].
Есен Топоев 2003-йил октябр ойида Россия Қуролли Кучларининг Кант авиабазаси очилишида раислик қилади[5]. Ташриф буюрган Америка делегацияси билан учрашувда АҚШнинг террорга қарши урушдаги ролини киноя қилиб танқид қилади: „Америкадаги президентингизга айтинг, у кимга қурол бераётганига эътиборли бўлсин, Афғонистон ва Покистон Советларга қарши курашади[6]“,-деган эди. Президент Асқар Акаевнинг энг яқин амалдорларидан бирига айланган Топоев ҳарбий унвонларда тез кўтарилиб, генерал-лейтенант унвонига тайинланади. 2002-йилда генерал-полковник, 2004-йил августида эса армия генерали (Бундай ҳарбий унвонга эга бўлган шахс Қирғизистонда ягона). 2005-йилги лола инқилоби пайтида Қирғизистон Бош вазири Қурманбек Бакиевга истеъфога чиқиш тўғрисида ариза бериб, мамлакатни тарк этган. ОАВ маълумотларига кўра, Топоев ҳозирда Москвада „Рособоронекспорт“ бош директорининг маслаҳатчиси сифатида фаолият кўрсатмоқда[7].
Манбалар
- ↑ „ТОПОЕВ Эсен Толенович | ЦентрАзия“. www.cентрасиа.ру. 2017-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-сентябр.
- ↑ „топоев эсен - биография, фотографии, новости“. www.24неwс.ру. 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-октябр.
- ↑ „Кйргйз Троопс Килл 10 Гунмен ин Ҳостаге Cрисис“ (25 Аугуст 1999). Ассоcиатед Пресс, Лос Ангелес Тимес. Ретриэвед 1 Жануарй 2012.
- ↑ „топоев эсен - биография, фотографии, новости“. www.24неwс.ру. 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-октябр.
- ↑ Сингҳ, Маҳавир. Асиа Аннуал, 2003, 2003. ИСБН 9788175411661.
- ↑ Чилд, Грег. Овер тҳе Эдге: Тҳе Труэ Сторй оф тҳе Киднап анд Эсcапе оф Фоур Cлимберс ин Cентрал Асиа, 4 Фебруарй 2015. ИСБН 9781594859601.
- ↑ „Лифе афтер поwер: Ҳоw формер оффиcиалс сеттлед доwн аброад“ (2016-йил 14-октябр).