Yesseylar
Ессейлар ёки Оссинлар (Иброн. дом, Исийим ; юнонча: Εσσηνοι, Εσσαίοι, Ὀσσαιοι, Ὀσσηνοί, ёки қумранитлар) — милоддан аввалги 2-асрнинг биринчи чораги бошларида вужудга келган яҳудий секталаридан бири.
Эссейлар ҳақидаги дастлабки ма'лумотлар Яҳудий Филон, Иосиф Флавий ва Катта Плиний манбаларида учрайди. Дастлабки ма'лумотларга ко'ра уларнинг сони 4000 га яқинлиги э'тироф этилади. Улар ҳозирги Исроил ҳудуди томон тарқалиб, дастлаб шаҳар ва қишлоқларда Ассидия номи билан яшаганлар. Замонавий олимларнинг фикрига ко'ра эса, улар бошқа о'зларидан кучлироқ қабила- эллинистлар билан курашган яҳудийларнинг миллий бирлигини ташкил қилишган. Кейинчалик Филонинг со'зларига қараганда, шаҳарларликларнинг номақбул одатларидан нафратланган ва со'нгги тадқиқотчиларнинг фикрига ко'ра, яҳудий ҳаётининг миллий тамойиллари учун курашда муваффақиятга эришиш умидини ё'қотиб, Эссенлар О'лик денгиздан шимоли-г'арбий томонга чекинишган ва, у ерда алоҳида колониялар ташкил этиб, ҳатто Қуддус ма'бадида қолган қабила а'золари билан учрашишдан қочди, о'зидан қат'ий ёпиқ тартибни шакллантирди, турмуш қурмади, лекин бошқа одамларнинг болаларини о'з тушунчаларида қабул қилди ва тарбиялади; улар уч йиллик синовдан со'нг бошқаларни о'з жамоаларига қабул қилишди.
Қумран жамоаси
Янги қабул қилингандан со'нг, жамоага кирувчи шахс қуйдагича қасам ичиши керак бо'лган:
- Худони ҳурмат қилиши
- ҳаммага адолатли бо'лиши
- ҳеч кимга зарар етказмаслик
- ёмонликнинг душмани бо'лиш
- ҳокимиятга содиқ қолиш
- кучга эришгандан со'нг, о'зини ко'рсатмаслик
- махсус кийим ва заргарлик буюмлари тақиш билан о'зингизни бошқалардан устун ко'рмаслик
- ёлг'ондан жирканиш ва ҳақиқатни севиш
- жамоа а'золардан ҳеч нарсани яширмаслик ва улар ҳақида ҳеч нарсани бегоналарга ошкор қилмаслик
- ноқонуний фойда олишдан сақланиш
- Эссейлар та'лимотининг догмаларини ҳеч кимга сотмаслик
- қасам ичмаслик
- Эссейлар ва яҳудийларнинг ёзувларини (қадимий китобларини) ва фаришталарнинг исмларини (Тост ва Грецга ко'ра - Худонинг сирли исмлари) содиқлик билан сақлашлик
Бундан ташқари, Филоннинг фикрларига ко'ра ессейлар:
- қонли қурбонликлар келтирмаслик (Флавийнинг со'зларига ко'ра - улар бу қурбонликларни фақат Қуддус ибодатхонасига келтирмаганлар)
- меҳнат қилиш
- қишлоқ хо'жалигида
- асаларичиликда
- чорвачиликда
- ҳунармандчиликда
- шифо (нафас олиш машқлари ва сеҳрли формулалар ва оятларни талаффуз қилиш орқали)
- қурол ишлатмаслик ва Масиҳ келгунига қадар урушлар қилмаслик аммо Масиҳ томонидаги ёвуз кучларга қарши урушга тайёрланиш
- барча бойликларни умумий мулк сифатида тан олиш
- қулликни со'зсиз рад этиш
- бир-бирига ҳар томонлама ёрдам бериш
- жамоа а'золарини ҳаммаси бир-бирига ака-ука эканлигини о'ргатиш[манба керак]
Қумрон қо'лёзмалари
Энг машҳур гипотезалардан бири шундаки, айнан Эссейларнинг Қумран жамоаси Ўлик денгизи соҳилларии ёки Қумран қўлёзмаларининг эгаси бўлган - Қумрон ғорларида топилган кўп сонли (1000 га яқин) қўлёзмалар. Пентатеучнинг энг қадимги ма'лум бо'лган қисмлари. Шунингдек, Марк Хушхабаридан ма'лум бо'лган энг қадимги парча бо'лган 7Қ5 варақ ҳақида ҳам баҳс бор. Ушбу фаразга ко'ра, эссенлар эрамиздан аввалги 66 йилдаги яҳудий қо'зг'олонлари пайтида о'рамларни яқин атрофдаги г'орларга яширган. э. улар Рим аскарлари томонидан қирг'ин қилинишидан бироз олдин.
Моддий буюмлар
Эссенлар о'злари учун зарур бо'лган ҳамма нарсани қилдилар аммо савдогарлар билан алоқа қилишдан қочадилар. Улар Муқаддас Китобларнинг аллегорик талқини ва ахлоқ та'лимоти билан ко'п шуг'улланганлар. Улар ёлг'из эмас, балки жамоаларда, ҳар бири алоҳида уйда яшашган; умумий стол бор эди; кичиклар катталарни оталарининг фарзандларидай э’зозлаб, уларни ҳар томонлама э’тибор билан ўраб олдилар. Иосифнинг со'зларига ко'ра, Эссенлар Мусони то'г'ридан-то'г'ри Худодан кейин қо'йишган (шунинг учун улар Шанба кунини айниқса қаттиқ ҳурмат қилишган) ва унга қарши куфр о'лим билан жазоланган. Улар, умуман олганда, турмуш қурмаган ҳолда яшашган, лекин улар никоҳни инкор этгани учун эмас, балки турмуш қурмасликни никоҳдан юқори деб билишган. Мазҳабнинг бир тармог'и о'з а'золарига турмуш қуришга рухсат берди; аммо, хотини ҳомиладор бо'лиши биланоқ, эр у билан мулоқот қилишни то'хтатди ва уни завқ учун эмас, балки болаларни ишлаб чиқариш учун олганлигини исботлашни хоҳлади. Заргарлик буюмларидан нафратланган Эссенлар о'зларини мой билан мойлашмаган, улар бутунлай яроқсиз ҳолга келгунига қадар бир хил кийимларни кийишган, лекин овқат пайтида улар ҳар доим махсус кесилган оқ ко'йлак кийишган. Уларнинг даромадлари умумий эҳтиёжлар учун танланган васийлар ва руҳонийлар томонидан тақсимланган.
Эссенлар камбаг'алларга ва тартибдан бо'лмаганларга ёрдам беришди. Улар қуёш чиқмасдан туриб, дунёвий ҳеч нарса ҳақида гапирмасдилар; қуёшни ибодат билан саломлаш (бу ба'зиларнинг фикрига зид равишда парсизм дегани эмас). Раҳбарлар (уларнинг билимисиз, уларга раҳм-шафқат қилиш ва очларга овқат беришдан бошқа ҳеч нарса қилиш тақиқланган) уларни ишга қо'йиб юборишди, шундан со'нг улар совуқ сувда чо'милишди (диний покланиш ма'носини англатади) ва о'тирдилар, тоза кийим кийиш (махсус уйда, унга бегоналар кириши тақиқланган), маросимга о'хшаш таом учун. Катта жиноятлар учун айбдорлар жамиятдан четлаштирилди ва ундан ташқарида овқат олмасликка қасамёд қилган ҳолда, очликдан о'лди; чин дилдан тавба қилганлар қайтариб олинди. Эссенларнинг судялари (камида 100 киши) "қат'ий ва адолатли" эди. О'з тартиби қонунларини бажаришда Эссенлар жуда қаттиққо'л эдилар; шармандали ҳаётдан улуг'вор о'лим афзал эди. Тартиб кириш вақтига ко'ра то'рт даражага бо'линган (имтиҳондагиларнинг даражаси ҳисобга олинмаган) ва бир даража иккинчисидан шунчалик қаттиқ ажратилганки, юқорироқлар қуйилар билан алоқа қилиш орқали ҳаром бо'либ қолган. Муқаддас Ёзувларни айниқса чуқур о'рганган ва махсус асцетик покланишлар билан тайёрланган Эссенлар келажакни башорат қилиш совг'аси ҳисобланган. Эссенлар, руҳ энг яхши эфирдан иборат бо'либ, зиндонда (унинг қулаши туфайли) каби танада қамоққа олинади, деб о'ргатишди, у одам о'лганидан кейин у осмонга учиб кетади; солиҳ қалб учун абадий ҳаётнинг жойи океаннинг нариги томонидаги муборак далалардадир; ёвуз руҳлар совуқ ва зулматда абадий азобланади. Эссенлар тақдирни олдиндан белгилашга ишонишган.
Келиб чиқиши
Немис черков тарихчиси Август Неандернинг со'зларига ко'ра, Эссен та'лимоти Бобил асирлиги давридан бошлаб халдейлардан олинган. Дöллингернинг со'зларига ко'ра, эссеизм яҳудийларга қараганда ко'проқ юнон, пифагор г'ояларига асосланган. Эвалд, Грец ва Жост эссеизмни соф яҳудийлик та'лимоти деб ҳисоблайдилар ва унинг фарисейлик ва саддуқийларга муносабатини турли ё'ллар билан тушунтирадилар. Улар, шунингдек, Эссенларнинг мисрлик терапевтлари билан генетик алоқасини топадилар, бу та'лимотларнинг қайси бири иккинчисидан олдин бо'лганлиги ҳақидаги саволга рози бо'лмайдилар (Гфрöрер ва Газе).
Эссенлар ва насронийлик

Эссеизмнинг насронийлик билан бог'лиқлиги ҳақидаги фикрлар бир хил даражада фарқ қилади. Қадимгилардан Кесариялик Эвсевий ва Муборак Жером Эссенларнинг филиали - мисрлик терапевтлар - ҳаворий Марк томонидан қабул қилинган биринчи искандария масиҳийлари ва улар сақлаган "қадимги одамларнинг ёзувлари" - Хушхабар ва мактублардан бошқа нарса эмас деб о'йлашган. ҳаворийлардан. Эусебиуснинг бу фикри терапевтлар ва Маркнинг хушхабарининг бир вақтнинг о'зида бо'лишига ё'л қо'ймайдиган хронологик мулоҳазалар асосида рад этилади. Замонавий олимлардан Гретз, Филоннинг терапевтлар ҳақидаги ишининг ҳақиқийлигини инкор этиб, уни насронийни қандайдир энкратик- гностик ёки монтанистик сектага бог'лайди, шу билан бирга у терапевтларни христианлар деб билади, лекин Марк Хушхабарининг биринчи тингловчилари эмас, балки аскетистлардир. бид'ат ё'налиши.
Олимларнинг фикрича, эссенизм ма'лум даражада насронийликни қабул қилишга замин тайёрлаган ва Исонинг издошларининг биринчи оммаси орасида эссейлар ко'п бо'лган; Лекин ҳаворийлар огоҳлантирган яҳудийлик гностик секталари айнан улардан вужудга келган.
Иосиф Флавий Эссейлар ҳақида
Келинг, гувоҳ бо'лган Флавий Иосифдан Эссенлар ҳақида батафсил ко'чирма келтирайлик, чунки у ёшлигида Эссенлар билан саҳрода уч йил яшаган, аммо кейин Қуддусга қайтиб келган. Биографларнинг фикрича, у Эссенлар тарафдорлари учун белгиланган уч йиллик синов муддатидан о'тмаган бо'лиши мумкин:
Своеобразен также у них обряд богослужения. До восхода солнца они воздерживаются от всякой обыкновенной речи; они обращаются тогда к солнцу с известными древними по происхождению молитвами, как будто испрашивать его восхождения. После этого они отпускаются своими старейшинами, каждый к своим занятиям. Поработавши напряжённо до пятого часа, они опять собираются в определённом месте, опоясываются холщевым платком и умывают себе тело холодной водой. По окончании очищения они отправляются в своё собственное жилище, куда лица, не принадлежащие к секте, не допускаются, и очищенные, словно в святилище, вступают в столовую. Здесь они в строжайшей тишине усаживаются вокруг стола, после чего пекарь раздаёт всем по порядку хлеб, а повар ставит каждому посуду с одним единственным блюдом <...> Кто уличается в тяжких грехах, того исключают из ордена; но исключённый часто погибает самым несчастным образом. Связанный присягой и привычкой, такой человек не может принять пищу от не собрата – он вынужден, поэтому, питаться одной зеленью, истощается, таким образом; и умирает от голода. Вследствие этого они часто принимали обратно таких, которые лежали уже при последнем издыхании, считая мучения, доводившие провинившегося близко к смерти, достаточной карой за его прегрешения <...> После Бога они больше всего благоговеют пред именем законодателя [пророка Моисея]: кто хулит его, тот наказывается смертью. Повиноваться старшинству и большинству они считают за долг и обязанность, так что если десять сидят вместе, то никто не позволит себе возражать против мнения девяти. Они остерегаются плевать пред лицом другого или в правую сторону <...> Подобно эллинам они учат, что добродетельным назначена жизнь по ту сторону океана – в местности, где нет ни дождя, ни снега, ни зноя, а вечный, тихо приносящийся с океана нежный и приятный зефир. Злым же, напротив того, они отводят мрачную и холодную пещеру, полную беспрестанных мук»[1].
Юқоридаги иқтибослар бизни эссейлар та'лимотида бутпарастлик унсурлари борлигига ишонтиради. Ба'зи тадқиқотчилар эссенлар уларни халдейлардан олган деб ҳисоблашади.
Яна шунингдек
- Фарзийлар
- Саддуқийлар
- Яҳё чо'мдирувчи
- Эссенес тинчлик хушхабари
- Қумрон қо'лёзмалари
Эслатмалар
- ↑ Иосиф Флавий. Иудейская война. Кн. вторая. Гл. восьмая
Адабиётлар
- Владимиров А.. Кумран и Христос. Андоза:М.: Беловодье, М., 2002.
- Амусин И. Д.. Находки у Мёртвого моря. Андоза:М: «Наука», 1964.
- Амусин И. Д.. Рукописи Мёртвого моря. Андоза:М: Издательство академии наук СССР, 1960.
- Амусин И. Д.. Кумранская община. Андоза:Л.: Наука, 1983.
- Елизарова М. М.. Община терапевтов (из истории ессейского общественно-религиозного движения И в. н.э.). Андоза:М: «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1972.
- Тантлевский И. Р.. История и идеология Кумранской общины. Центр «Петербургское Востоковедение», СПб., 1994. (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-02-18 санасида архивланган)
Ҳаволалар
- Ессеи // Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1908—1913.
- Ессеи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.